II SA/Op 358/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. – P. i M. W. na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżących od kosztów sądowych w części, obejmującej wpis od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w pkt 1, wniosek oddalić. Pismem z dnia 14 września 2009r. A. W. – P. i M. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu, zarzucając w/w organowi niewykonanie wyroku tut. Sądu z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Op 490/07. W skardze A. W.-P. i M. W. zawarli prośbę o zwolnienie od kosztów sądowych, a na skutek wezwania, wniosek powyższy złożyli na stosownym urzędowym formularzu, nie zmieniając żądania podniesionego w skardze. Uzasadniając swoje żądanie skarżący wskazali na złą sytuację finansową, spowodowaną podeszłym wiekiem, chorobą skarżących, a także dochodami uzyskiwanymi jedynie z tytułu emerytury. Dalej skarżący podnieśli, że są inwalidami (skarżąca ma trwałe uszkodzenie narządu ruchu, a skarżący – słuchu), nie mogą samodzielnie funkcjonować i od 2005 r. nie mogą podjąć dodatkowej pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku wskazali, że tworzą wspólnie gospodarstwo domowe, którego jedynymi źródłami dochodu są ich emerytury, w łącznej kwocie 2.948,89 zł. Skarżący oświadczyli, że posiadają mieszkanie o powierzchni 112,5 m² i garaż o powierzchni 16 m²; samochód osobowy marki "[...]" (rok prod. 2000), który jest niezbędny dla ich egzystencji w związku ze stanem inwalidztwa. Ponadto skarżący stwierdzili, że ponoszą średnio comiesięczne wydatki na wyżywienie i utrzymanie mieszkania (opłaty mieszkaniowe) w kwocie 1.900 zł, na leki i środki czystości – 350 zł, na utrzymanie samochodu i składki PZU – 200 zł, na zakup ubrania, naprawę i konserwację sprzętu domowego, malowanie i inne niezbędne wydatki – według bieżących możliwości domowego budżetu. Skarżący podali także, że uiszczają zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu na wykup mieszkania – w wysokości 450 zł miesięcznie. Referendarz sądowy pismem z dnia 23 listopada 2009r., wezwał skarżących do uzupełnienia złożonego wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień. Skarżący w odpowiedzi przesłali kserokopie: orzeczeń komisji lekarskich, rachunków z tytułu opłat lokalowych, umowy o pożyczkę hipoteczną, wyciągów z posiadanego rachunku bankowego za miesiące października – listopad 2009r., a także kserokopie decyzji o wysokości przyznanych emerytur z ZUS. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dale w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej P..p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek, informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem referendarz sądowy, po przeanalizowaniu formularza wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, uznał o konieczności uzyskania dodatkowych informacji i wyjaśnień. Tak zebrany materiał dowodowy oraz oświadczenia skarżących zawarte we wniosku, stanowią podstawę do oceny ich sytuacji materialnej, a kwestią wymagającą rozważenia jest prawo skarżących do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym, tj. w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności określić zatem należy wysokość powyższych kosztów w niniejszym postępowaniu, które skarżący zobowiązani są ponosić w przypadku dalszego procedowania. Tak więc kosztami tymi są: wymagany na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), następnie - w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej – opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,00 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł. (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad...). Razem koszty sądowe kształtują się na poziomie 400,00 zł. W tym miejscu wskazać należy także na okoliczność, iż skarżący wnieśli do tut. Sądu dwie skargi (oprócz niniejszej, także w sprawie o sygn. akt II SA/Op 357/09), co powoduje obowiązek uiszczenia, najpierw wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a następnie ewentualnie dalszych kosztów sądowych w wysokości 350 zł, w drugim toczącym się postępowaniu, w którym także został złożony przez skarżących wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skoro koszty sądowe zostały określone, zbadać należy, czy sytuacja materialna skarżących pozwala im na poniesienie takiego obciążenia. Trzeba mieć zatem na uwadze, że skarżący posiadają do swojej dyspozycji stały, comiesięczny dochód w wysokości 2.948,89 zł złotych. Skarżący ponoszą, co wynika ze złożonych przez nich dokumentów i wyjaśnień, comiesięczne wydatki na cele mieszkaniowe w łącznej wysokości zł 870 zł (opłata za energię – 110 zł; gaz – 295,21 zł; za wodę – 52,10 zł; za telefony – 172,52 ("[...]") i 220,97 zł ("[...]"); z tytułu podatku od nieruchomości – średnio: 21,00 zł). Ponadto, comiesięcznie ponoszą koszty związane ze spłatą kredytu w wysokości 400 zł, co wynika z przedłożonego do akt sprawy wyciągu bankowego. Określając inne wydatki związane z utrzymaniem siebie, skarżący podali, że ponoszą wydatki z tytułu wyżywienia w wysokości 1.030 zł (kwota otrzymana po odjęciu od wydatków podanych we wniosku, kosztów utrzymania mieszkania wykazanych stosownymi rachunkami); z tytułu zakupu leków i środków czystości - 350 zł; a także z tytułu utrzymania samochodu i składek PZU – 200 zł. Otrzymany zatem w ten sposób łączny koszt wydatków miesięcznych kształtuje się, według oświadczenia skarżących, na poziomie 2.850 zł. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż uzyskują oni stałe miesięczne dochody, i to mające charakter źródeł stałych, tj. świadczenia z ZUS. Ponadto skarżący wskazują, iż mają do spłacenia kredyt, którego miesięczna rata wynosi 400 zł i zadłużenie w linii kredytowej – średnio 450 zł miesięcznie. Na pewno jest to okoliczność wpływająca na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez skarżących kredyty świadczą bowiem o ich zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Rozpoznając dalej wniosek trzeba podnieść, że wnioskodawcy wykazują majątek, a mianowicie mieszkanie o powierzchni 112,5 m², garaż oraz samochód. Nie można zatem stwierdzić, iż skarżący należą do grona osób niemajętnych i biednych, choćby właśnie ze względu na posiadany majątek. Już na marginesie wskazać także warto, że A. W. – P. i M. W. są w stanie i niejako godzą się na ponoszenie wysokich (np. opłata za gaz w wysokości 295,21 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną – 110 zł miesięcznie, czy 394 zł miesięcznie za telefony), w porównaniu do przeciętnych znanych referendarzowi, kosztów utrzymania mieszkania. Trudno pogodzić się z twierdzeniem, że wydatki w takiej wysokości są dla skarżących "niezbędne". Tym bardziej ciężko jest zrozumieć, że pomimo podjętych ze strony skarżących działań (włączanie pieca c.o. tylko średnio przez 7 godzin dziennie), godzą się nadal na tak wysokie koszty utrzymania mieszkania. Zdaniem referendarza, osoba racjonalnie gospodarująca pozostającymi w jej dyspozycji środkami finansowymi, planuje wydatki przy uwzględnieniu swoich "możliwości", przez co należy rozumieć całokształt swojej sytuacji finansowej, na którą składa się wysokość dochodu, zebrane oszczędności, czy przepływ środków w danym miesiącu. Jeżeli zatem skarżący godzą się na ponoszenie wydatków w takiej wysokości, nie starając się ich np. skutecznie ograniczyć, bądź w inny sposób zweryfikować, to znaczy, że świadomie przyjmują taką politykę finansową swojego budżetu domowego. Ponadto, opierając się na przedłożonych wyciągach z rachunków bankowych, referendarz uznał, iż skarżący posiadają płynność finansową gwarantującą im ponoszenie bieżących wydatków, a także wygospodarowanie dodatkowej kwoty na pokrycie kosztów sądowych. W szczególności zważył na dodatkowy wpływ środków, oprócz tych, pochodzących ze świadczeń ZUS, tj. 750 zł z ZFŚS w dniu 30 września 2009r., czy różnicę powstałą pomiędzy miesięcznymi wpływami na konto, a pobieranymi środkami. W takiej sytuacji trudno przyjąć pogląd, iż należy skarżącym przyznać prawo pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie, tj. przez całościowe zwolnienie od kosztów sądowych. Stałoby to bowiem w sprzeczności z założeniami instytucji prawa pomocy, której celem jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący natomiast, na podstawie przedstawionych powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Dlatego referendarz orzeka o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Rozpoznający wniosek kieruje się tutaj przede wszystkim obowiązkiem poniesienia przez wnioskodawców kosztów sądowych w dwóch postępowaniach, w tym uiszczenia wpisów od skarg, który to wydatek jako nagły i dodatkowy, znacznie obciążyłby ich budżet. Ponadto, skarżący są emerytami i osobami schorowanymi, a to wskazuje na brak zdolności zarobkowania i zdobycia dodatkowych funduszy. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że skarżący jako osoby schorowane muszą mieć zabezpieczone środki na zakup lekarstw i koszty leczenia, które to wydatki są wydatkami często nagłymi i nieprzewidywalnymi. Wobec powyższego, przyznanie skarżącym pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej skarżących. Biorąc pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji wnioskodawców i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. A zatem, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji postanowienia.