II SA/Op 376/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spraw. Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. T. R. w dniu 1 lipca 2004 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego lub celowego specjalnego mającego na celu ochronę poziomu jego życia w ramach realizacji zadań wynikających z rządowych programów pomocy społecznej. W złożonym wniosku wskazywał, iż jest osobą samotnie gospodarującą, trwale i całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, która otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 425,54gr netto. Z otrzymywanej renty nie jest w stanie ponieść nie tylko stałych kosztów takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, spłata zaciągniętego kredytu oraz kosztów zakupu leków, które łącznie wynoszą 568,45zł., ale także zaciągniętego zobowiązania finansowego w rodzinie B. H. Presja powstał z tym zadłużeniem zmusiła go do dobrowolnego obniżenia kosztów tytułem czynszu mieszkaniowego, co spowodowało, iż na dzień 28 czerwca 2004 r. powstało zadłużenie na kwotę 378,64zł. i stąd też jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Decyzją Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 2, art. 8, art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) przyznano T. R. zasiłek celowy w wysokości 40zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w oparciu o wywiad środowiskowy oraz załączone dokumenty ustalono, że T. R. kwalifikuje się do otrzymania zasiłku z pomocy społecznej. Jednakże szczupłość środków finansowych, jakimi dysponuje Ośrodek oraz wciąż wzrastająca liczba osób kwalifikujących się do pomocy nakłada na Ośrodek obowiązek takiego dysponowania środkami, aby zaspokoić potrzeby jak najszerszej grupy osób. Przyznana wysokość zasiłku nie wynika tylko z sytuacji materialnej osoby o niego wnioskującej, ale także z realnych możliwości Ośrodka. Uzasadniał dalej organ, iż w związku z powyższym zasiłek celowy w niższej wysokości przyznawany jest rodzinom i osobom, w których choćby jedna osoba otrzymuje stały dochód i jest niewielka różnica pomiędzy dochodem faktycznym, a kryterium dochodowym ustalonym zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin o niskich dochodach wynosi 120 zł, zaś dla osób samotnie gospodarujących 80 zł, a tym samym w związku z powyższym należało postanowić jak w sentencji decyzji. Odwołanie od tej decyzji złożył T. R. Podnosił w nim, iż w jego ocenie zapadła decyzja narusza prawo materialne, a w szczególności przepisy ustawy o pomocy społecznej i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego przez przyjęcie, że jako osoba samotna trwale i całkowicie niezdolna do pracy oraz samodzielnej egzystencji i nie mająca żadnych krewnych bądź osób zobowiązanych do alimentacji nie ma prawa do uzyskania stosownej pomocy materialnej ze środków pomocy społecznej, która to pomoc pozwalałyby jemu na ochronę poziomu życia oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, a w szczególności pokrycia kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, odzieży i obuwia oraz niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Nadto odwołujący wskazywał, iż posiada niski dochód, bo wynoszący w okresie od stycznia do czerwca 2004r., wraz z zasiłkami z OPS-u, 2817,40zł w sytuacji, gdy jego potrzeby i wydatki w analogicznym okresie wynosiły 3452,03zł. Powstały z tego tytułu dług to kwota 1013,27zł. W odwołaniu zapytywał A. R. jak ma prawidłowo egzystować skoro jego wydatki wynoszą więcej niż otrzymywane dochody. W ocenie odwołującego przyznana mu kwota zasiłku celowego w wysokości 40 zł nie jest adekwatna do potrzeb koniecznego utrzymania. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. działając na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż T. R. spełnia przesłanki uprawniające go do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże uzyskuje on stałe dochody, które umożliwiają mu zaspokojenie potrzeb na poziomie elementarnym. Argumentował nadto organ, iż wnioskodawca nie pozostaje bez wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej, albowiem systematycznie korzysta z różnych jej form, a to min. w lipcu 2004 r. oprócz zasiłku celowego, korzystał z usług opiekuńczych w ilości 42 godzin tygodniowo, zasiłku okresowego w kwocie 20 zł oraz bezpłatnych obiadów. Udzielona zatem T. R. pomoc społeczna odpowiada rozmiarowi posiadanych środków oraz wynika z rozeznania i możliwości zaspokojenia tych potrzeb. Nadto w ocenie SKO w O. zasadnie przyjął organ I instancji, iż mając na uwadze środki jakimi dysponuje organ I instancji oraz liczbę osób kwalifikujących się do pomocy nie jest on w stanie przyznać T. R. wyższego zasiłku celowego niż to uczynił. Zdaniem organu II instancji decyzja Ośrodka Pomocy Społecznej N. została w tym zakresie w sposób wyczerpujący uzasadniona i stąd też powyższe prowadziło do uznania, iż jest ona zgodna z prawem. Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się T. R., który w złożonej skardze wnosił o jej zmianę. Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie prawa materialnego, a w szczególności przepisów ustawy o pomocy społecznej i innych ustaw oraz orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego przez przyjęcie, że jako osoba samotna, trwale i całkowicie niezdolna do pracy oraz samodzielnej egzystencji ze względu na ubóstwo, długotrwałą chorobę i niepełnosprawność, wymagająca szczególnej troski państwa nie posiada uzasadnionych podstaw prawnych do uzyskania stosownej pomocy materialnej ze środków pomocy społecznej. W wywodach skargi dowodził, iż postawa jaką prezentuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a dotycząca poparcia działań Ośrodka Pomocy Społecznej w N., jest postawą niepoprawną w odniesieniu do ustawy o pomocy społecznej i aktów normatywnych. Nadto skarżący podkreślił, że z powodu ubóstwa, konieczności wykonania remontów oraz zakupu odzieży i obuwia w 2003 r. zadłużył się u osoby trzeciej na kwotę 2.500 zł. Z posiadanych środków nie jest w stanie nie tylko uregulować zaległości, ale nadto zmuszony jest zaprzestać płacenia czynszu za mieszkanie, które na dzień 22 września 2004 r. zadłużone jest już na kwotę 603,19 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga T. R. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 w/w ustawy). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], którą utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję - Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], Nr [...], przyznającą T. R. zasiłek celowy w wysokości 40 zł. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa. Stosownie do art. 7 do w/w ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 539) pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Mając, zatem na uwadze powyższe słusznie uznał organ, iż skarżący spełnia warunki do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej, gdyż jest osobą niepełnosprawną, długotrwale chorą i całkowicie niezdolną do pracy. Prawidłowo także ustaliły i uznały organy obu instancji, iż po stronie skarżącego zaistniała również przesłanka, o której stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. W świetle art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" - przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Dochód skarżącego w czerwcu 2004 r. wynosił 425,54 zł i nie przekraczał tym samym kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Skarżący wnosił o przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej – zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z długotrwałą chorobą i spowodowanymi tym kosztami leczenia, kosztów utrzymania mieszkania, zakupu środków czystości i higieny osobistej oraz innych wydatków i opłat. Z treści wniosku skarżącego wynikało, iż jego żądanie dotyczy zasiłku celowego, o którym stanowi art. 39 ustawy. Art. 39 ust. 1 ustawy przewiduje, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ustawodawca w ustępie 2 art. 39 wskazał przykładowo sytuacje, które mogą stanowić podstawę przyznania zasiłku celowego. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organy dokonały, zatem właściwego zakwalifikowania wniosku skarżącego. Zarzuty skarżącego zawarte zarówno w odwołaniu, jak i w skardze w istocie dotyczą wysokości przyznanego mu zasiłku celowego. Zarzut ten nie jest zasadny. Prowadząc postępowanie o przyznanie skarżącemu zasiłku celowego organy administracji zebrały materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie tej sprawy. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów, a to okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku celowego, nie jest dowolna, a organy w sposób szczegółowy wskazały jakie przyczyny legły u podstaw przyznania skarżącemu zasiłku celowego jedynie w wysokości 40 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. dokonało powtórnej, wnikliwej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kpa, przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a przyznany skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 40 zł odpowiada celom i zadaniom pomocy społecznej. Wpływ na wysokość przyznanego zasiłku celowego skarżącemu miała szczupłość środków finansowych jakimi dysponował organ I instancji, liczba osób ubiegających się o przyznanie pomocy, jak również fakt, iż w rzeczywistości w okresie objętym wnioskiem skarżący korzysta z innych form pomocy społecznej. Godzi się wskazać w tym miejscu, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl, bowiem art. 3 ust. 1. w/w ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Powyższe oznacza, iż pomoc społeczna, w przedmiotowej sprawie w postaci zasiłku celowego, nie może stanowić stałego źródła utrzymania oraz źródła pokrycia kosztów utrzymania na poziomie, który strona uważa za jemu należny. Słusznie podkreślił zatem organ II instancji w uzasadnieniu decyzji, iż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego ma jedynie charakter pomocy doraźnej przyznawanej w sytuacji, gdy osoby lub rodziny przy wykorzystaniu własnych środków, możliwości i uprawnień nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Rolą organów realizujących zadania z zakresu pomocy społecznej jest taki podział posiadanych przez te organy środków, który zapewni do nich dostęp osobom najbardziej ich potrzebujących, a więc w pierwszej kolejności takim, które nie uzyskują żadnych dochodów i które przy wykorzystaniu własnych możliwości nie są w stanie zdobyć środków umożliwiających zaspokojenie potrzeb na poziomie elementarnym. Ustawa o pomocy społecznej nie określa granic minimalnych, ani maksymalnych wysokości przyznanego zasiłku celowego. Granice te wyznaczone są jedynie ogólnie w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy, który stanowi, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja o przyznaniu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 39 w/w winna, w związku z powyższym, każdorazowo uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, a więc nie tylko przyczyny jakie skłoniły wnioskodawcę o ubieganie się o przyznanie zasiłku celowego, ale także rozmiar będących w dyspozycji organów środków finansowych, ilość oraz potrzeby innych osób uprawnionych do świadczenia z pomocy społecznej. Akceptując w pełni pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 listopada 1993 r. (syg, akt. I SA 1340/93), na który wskazuję SKO w O., należy stwierdzić, iż sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej kryteriów ustawowych nie oznacza, że w każdym przypadku organ dysponujący środkami z pomocy społecznej obowiązany jest do zaspokojenia wszystkich, chociażby najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o udzielenie pomocy społecznej, bowiem poza zasiłkiem stałym na decyzję o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej i o zakresie tego świadczenia decydują i inne okoliczności, w tym i rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponują organy oraz liczba osób uprawnionych do uzyskania pomocy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.