II SA/Op 379/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi Wojewody Opolskiego na uchwałę Rady Powiatu w Namysłowie z dnia 30 grudnia 2003 r., nr XIV/120/2003 w przedmiocie radnego 1) stwierdza, że zaskarżona uchwała jest niezgodna z prawem, 2) określa, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu w całości. Przedmiotem skargi Wojewody Opolskiego jest uchwała Rady Powiatu Namysłowskiego z 30 grudnia 2003 r. w sprawie uzyskania mandatu radnego przez A. Ś. w wyniku wstąpienia na miejsce radnego S. K. W toku postępowania administracyjnego Rada Powiatu Namysłowskiego uchwalą nr XIII/109/2003 z 17 grudnia 2003 r. wydaną na podstawie art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. 1998 Nr 95, poz. 602 ze zm.) stwierdziła wygaśnięcie mandatu S. K. na skutek pisemnego zrzeczenia się mandatu przez tegoż radnego. Na podstawie wyniku wyborów samorządowych przeprowadzonych w październiku 2002 r. ustalono, że w wyborach drugie miejsce z listy Polskiego Stronnictwa Ludowego zajął za S. K. kandydat A. Ś. Dlatego w oparciu o art. 194 ust. 1 Ordynacji wyborczej do rad gmin Rada Powiatu Namysłowskiego podjęła 30 grudnia 2003 r. uchwałę nr XIV/120/2003 stwierdzającą uzyskanie przez A. Ś. mandatu radnego przez wstąpienie na miejsce radnego S. K. W toku sprawowania mandatu przez A. Ś. Rada Powiatu Namysłowskiego powzięła w dniu 19 kwietnia 2005 r. wiadomość, iż radny ten został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z [...] , sygnatura [...] za przestępstwo opisane w art. 270 § 1 kk i art. 71 § 1 kk na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres lat dwóch i grzywnę w wysokości 30 stawek dziennych licząc po 10 zł za jedna stawkę. Wyrok ten uprawomocnił się 13 grudnia 2002 r. Pomimo ujawnienia tej okoliczności Rada Powiaty Namysłowskiego nie podjęła czynności w sprawie pozbawienia A. Ś. mandatu radnego. Wojewoda Opolski jako organ nadzoru nie stwierdził nieważności uchwały z 30 grudnia 2003 r. w terminie przewidzianym w art. 79 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. 2001 Nr 142, poz. 1592 ze zm.). Dlatego we wniesionej do sądu administracyjnego skardze powołując się na art. 82 ust 2 ustawy o samorządzie powiatowym Wojewoda Opolski wniósł o orzeczenie niezgodności z prawem uchwały nr XIV/120/2003 Rady Powiatu Namysłowskiego w sprawie uzyskania mandatu radnego przez A. Ś. w dniu 30 grudnia 2003 r., z powodu istotnego naruszenia prawa. Powołując się na przepis art. 191 ust. 1 Ordynacji wyborczej do rad gmin strona skarżąca podniosła, że przed podjęciem uchwały o objęciu mandatu radnego przez A. Ś. Rada Powiatu Namysłowskiego winna była sprawdzić czy kolejny na liście wyborczej kandydat: 1) nie utracił prawa wybieralności; 2) nie został skazany prawomocnym wyrokiem sądu orzeczonym za przestępstwo umyślne. Dopiero w przypadku kumulatywnego wykluczenia wymienionych przesłanek Rada Powiatu była uprawniona do podjęcia zaskarżonej uchwały. W ocenie skarżącego ten sine qua non warunek nie został w sprawie spełniony. Dodano, że A. Ś. skazany został za przestępstwo, które może być popełnione tylko z winy umyślnej. Skazanie nie uległo zatarciu. Reasumując, skoro w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały istniała negatywna przesłanka przesądzająca o braku możliwości objęcia mandatu przez radnego A. Ś., to podjęcie zaskarżonej uchwały przez Rade Powiatu naruszało prawo w sposób istotny. W odpowiedzi na skargę Rada Powiatu Namysłowskiego nie zajęła jednoznacznego stanowiska, pozostawiając rozstrzygnięcia sprawy do uznania Sądu. W treści tego pisma procesowego organ przedstawił chronologicznie przebieg postępowania administracyjnego, nie obejmując go żadnym komentarzem ani oceną. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na zasadzie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. W myśl art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W ramach prowadzonej kontroli legalności zaskarżonej uchwały Sąd stwierdził, że w sposób istotny narusza ona prawo, powodując, iż koniecznym było stwierdzenie jej niezgodności z prawem. Podstawę materialnoprawną podjęcia zaskarżonej uchwały stanowił przepis art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. Nr 95, poz. 602 ze zm.) – zwanej dalej Ordynacją wyborczą. Zgodnie z jego treścią, obowiązującą w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, jak i w chwili jej zaskarżenia, w przypadku wygaśnięcia mandatu radnego wybranego w okręgu wyborczym dla wyboru rady w gminie liczącej powyżej 20.000 mieszkańców oraz mandatu radnego powiatu lub województwa, właściwa rada, po stwierdzeniu wygaśnięcia mandatu radnego, podejmuje na następnej sesji uchwałę o wstąpieniu na jego miejsce kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów, a nie utracił prawa wybieralności i nie zachodzi wobec niego przesłanka, o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej. Tą negatywną przesłanką jest, w myśl przywołanego art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej, prawomocny skazujący wyrok sądu, orzeczony za przestępstwo umyślne. Na marginesie warto podkreślić, że cyt. przepis art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej został uchylony przez art. 1 pkt 63 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 102, poz. 1056) zmieniającej Ordynację wyborczą z dniem przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej i ma zastosowanie do kadencji następujących po kadencji, w czasie której ustawa zmieniająca weszła w życie, tj. począwszy od kadencji na lata 2006-2010, a zatem nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Dotychczasowa treść art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej znalazła odpowiednik w zapisie art. 7 ust. 2 ustawy zmieniającej i to w sposób uwzględniający dotychczasowe orzecznictwo (por. wyrok NSA 1.08.2003, II SA/Wr 944/02 opubl. OSS 2004/4/95). Powyższe oznacza, iż w świetle przywołanych przepisów obowiązujących w dacie podjęcia uchwały, jej zaskarżenia oraz obowiązujących do końca trwania niniejszej kadencji rad powiatów, warunkiem podjęcia przez radę powiatu uchwały o stwierdzeniu uzyskania mandatu radnego przez kolejnego kandydata z tej samej listy, jest łączne spełnienie przez niego dwóch warunków, tj. nie utracenie prawa wybieralności i nie skazanie prawomocnym wyrokiem sądu, orzeczonym za przestępstwo umyślne. Kwestię prawa wybieralności szczegółowo regulowały przepisy art. 5, 6 i 7 Ordynacji wyborczej, w świetle których prawo wybieralności (bierne prawo wyborcze) przysługiwało osobie mającej prawo wybierania do danej rady, a prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) do danej rady miał każdy obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończył 18 lat i stale zamieszkiwał na obszarze działania tej rady, a także nie był : 1) pozbawiony praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądowym; 2) pozbawiony praw wyborczych orzeczeniem Trybunału Stanu; 3) ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądowym. Odnosząc się natomiast do przesłanki braku skazania prawomocnym wyrokiem sądu, orzeczonym za przestępstwo umyślne, określonej w cyt. art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej zważono, iż w zakresie interpretacji tego przepisu – w dotychczasowym zapisie - wypowiedział się Sąd Najwyższy. Sąd ten w wyroku z dnia 8 stycznia 2003 r. zajął stanowisko, iż za wyrok skazujący uznać należy orzeczenie, które może mieć wyłącznie formę wyroku, a w którym sąd ustala winę sprawcy przestępstwa i wymierza karę. Wina oskarżonego jest tu zasadniczym przedmiotem osądu i dlatego o niej i jej konsekwencjach (środkach represji karnej) orzeka sąd wprost w sentencji wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., sygn. akt III RN 236/01, opubl. OSNP 2004/3/40). W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt popełnienia przez A. Ś. przestępstwa z winy umyślnej z art. 270 § 1 k.k. i ukarania go karą 8 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 2 lat. Zostało to bowiem stwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], który uprawomocnił się w dniu 13 grudnia 2002 r. i jak słusznie zauważył w skardze Wojewoda Opolski - charakter przestępstwa, za które skazano A. Ś. wskazuje, iż może być ono popełnione wyłącznie z winy umyślnej. Wobec przywołanych okoliczności bezsporne jest zatem, że A. Ś. nie spełniał jednej z kumulatywnie określonych przesłanek objęcia mandatu. Nie ulega wątpliwości również fakt, że Rada Powiatu w Namysłowie podejmując zaskarżoną uchwałę w dniu 30 grudnia 2003 r., dokonała tego w dacie, gdy wyrok w sprawie A. Ś. był już prawomocny a nie uległ jeszcze zatarciu. Dlatego też wobec powyższych wywodów należało uznać, iż zaskarżoną uchwałę podjęto z rażącym naruszeniem przepisu art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej, albowiem kandydat na radnego A. Ś., w chwili podejmowania przez Radę Powiatu w Namysłowie uchwały, nie spełniał przesłanek pozwalających na podjęcie uchwały w sprawie uzyskania przez niego mandatu, przez wstąpienie na miejsce S. K. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia o samorządzie powiatowym nie stwierdza się nieważności uchwały organu powiatu po upływie 1 roku od dnia jej podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały w terminie, o którym mowa w art. 78 ust. 1, albo jeżeli uchwała jest aktem prawa miejscowego. Jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o niezgodności uchwały z prawem (ust. 2 art. 82 cyt. ustawy). Skoro od podjęcia zaskarżonej uchwały upłynął już jednak jeden rok, a uchwała ta nie stanowi aktu prawa miejscowego, zatem na podstawie art. 147 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 82 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym, należało orzec jak w sentencji wyroku. Trzeba końcowo także dodać, że przepis art. 82 ust 2 ustawy o samorządzie powiatowym jest analogiczny do art. 94 ustawy o samorządzie gminnym. Prawomocne orzeczenie o niezgodności uchwały organu powiatu z prawem działa ex nunc, a zatem pozbawia akt organu powiatu mocy wiążącej dopiero od daty orzeczenia. Akt organu powiatu wywołuje skutki prawne aż do daty pozbawienia go mocy. Rozstrzygnięcia w punkcie drugim wyroku, dokonano w oparciu o treść art. 152 cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.