II SA/Op 381/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska – spraw. Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wnioskiem z dnia 5.07.2004 r. J. R. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. o przyznanie zasiłku na zakup artykułów żywnościowych wyjaśniając, że nie ma żadnych środków do życia, jest osobą bezrobotną, czynnie poszukująca pracy, nie posiada żadnych dochodów, ani rodziny, która mogłaby go wesprzeć materialnie. Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w kwocie 100 zł, po uprzednim zaktualizowaniu wywiadu środowiskowego i ustaleniu sytuacji socjalno-bytowej strony. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na spełnienie przez wnioskodawcę kryteriów uprawniających do pomocy określonych w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji przedstawił jednocześnie analitykę wydatkowanych środków finansowych przeznaczonych na realizacje zasiłków celowych. Stwierdził przy tym, że w ramach posiadanych środków w kwocie 92.025 zł miesięcznie, na realizację zadań własnych, na wypłatę zasiłków celowych i zasiłków celowych specjalnych przeznaczono kwotę ok. 50.000 zł, co pozwoliło na wypłatę przedmiotowych zasiłków średnio w kwocie 80 zł. W pierwszej kolejności pomocą objęte były osoby i rodziny bez dochodu, lub których dochód nie przekraczał kryterium dochodowego określonego w ustawie. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożył J. R., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponownie podnosząc, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych dochodów. Odwołanie to nie zostało zaopatrzone własnoręcznym podpisem strony. Organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w zaskarżonej decyzji wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). Wyjaśnił, że przyznanie świadczenia pieniężnego uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: wysokość dochodu osoby samotnie gospodarującej nie może przekraczać kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kwoty 461 zł – art. 8 ustawy), drugi warunek to występowanie okoliczności wymienionych w ustawie, z powodu których pomoc winna być udzielona (art. 7 pkt 2 – 15 i art. 39 ust. 1 ustawy). Z ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego (rodzinnego) i innych zebranych dokumentów wynikało, iż strona posiadała status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Dochód J. R. stanowił dodatek mieszkaniowy w kwocie 121,41 zł a więc nie przekraczał kwoty 461 zł - kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, określonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym organ uznał, iż zostały spełnione wymogi uprawniające do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej wynikających z powołanych przepisów prawa. Odnosząc się do przyznanego zasiłku celowego organ wskazał, iż przepis art. 3 ust. 4 cyt. ustawy stanowi, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a zatem udzielanie pomocy i jej zakres zależy nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych do tej pomocy, ale także od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Przyznanie stronie zasiłku celowego w kwocie 100 zł wynikało z istniejących w dacie rozpatrywania wniosków możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów Konstytucji RP – art. 67, 77 oraz ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że wysokość należnego mu świadczenia winna wynosić co najmniej kwotę 250 zł. Wskazał na swoją trudna sytuację osobistą i finansową niezawinioną przez niego, na niemożność uzyskania odpowiedniego zatrudnienia, podkreślił, że przyznana pomoc nie pozwala na biologiczne utrzymanie się przy życiu. Wywodził, że obywatel polski nie może ponosić konsekwencji braku środków pieniężnych w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, a jego zdaniem brak tych środków jest spowodowany nieprawidłowym działaniem Ośrodka, co uzasadniało złożenie przez niego odpowiedniego wniosku do organów ścigania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowa argumentację, podnosząc dodatkowo, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 67 Konstytucji RP. Zawarta w tym przepisie gwarancja prawa do zabezpieczenia społecznego każdego obywatela pozostającego bez pracy nie z własnej woli nie stanowi bezpośrednio o szczególnych uprawnieniach jednostki w zakresie spraw socjalnych i odsyła do ustaw szczególnych, na których organ pierwszej i drugiej instancji oparł rozstrzygnięcie w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy odnotować, że na zasadzie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym, podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sprawując taka kontrolę legalności, zgodnie z art. 3 § 1 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania lub bezczynności organu administracji publicznej, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze (brak związania podstawami skargi) i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący (brak związania wnioskami skargi). Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 KPA lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270, zwanej dalej ppsa). Taki wypadek miał miejsce w rozpoznawanej sprawie i okoliczność tę należało stwierdzić z urzędu, niezależnie od treści zarzutów i wniosków skargi, którymi po myśli art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie był związany. Postępowanie przed organem II instancji toczyło się w związku z odwołaniem wniesionym przez skarżącego od decyzji organu I instancji. Z lektury akt wynika, że odwołanie nie zostało podpisane przez wnoszącego ten środek zaskarżenia. Podkreślić należy w tym miejscu, że postępowanie odwoławcze jest uruchamiane czynnością procesową strony, jaką jest wniesienie odwołania. Według rozwiązania przyjętego w art. 128 KPA, odwołanie nie wymaga szczegółowej formy ani szczegółowego uzasadnienia, wystarczy jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy nie może działać z urzędu, strona przez złożenie w sposób prawidłowy odwołania, nadaje organowi wyższego stopnia charakter organu odwoławczego w danej sprawie. Tak więc dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania, powoduje, że organ odwoławczy wyższego stopnia może korzystać z tych wszystkich uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego. Odwołanie, poza wyrażeniem niezadowolenia z decyzji powinno odpowiadać ogólnym wymaganiom stawianym podaniom. Taki wniosek wynika z treści art. 63 KPA regulującego formę i wymagania stawiane podaniom, bowiem w § 1 ustawodawca wskazuje, że pojęcie podania rozumiane jest szeroko i obejmuje: żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia. Konsekwentnie, w razie braku spełnienia wymogów co do treści określonych w art. 63 § 2 i § 3 KPA zastosowanie ma art. 64 KPA, a zatem organ odwoławczy obowiązany jest podjąć czynności związane z wezwaniem strony do usunięcia braków w terminie 7 dni. W razie nieusunięci braków pozostawia się odwołanie bez rozpoznania. Braki formalne odwołania powodują, że nie można uznać czynności strony za odwołanie (porównaj Kodeks postępowania administracyjnego, B. Adamiak/J. Borkowski, Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck wydanie 6, str. 570). Skoro w niniejszej sprawie nie było prawidłowo wniesionego odwołania od decyzji administracyjnej, to uznanie za odwołanie pisma niepodpisanego przez skarżącego powoduje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wystąpiło bez podstawy prawnej w charakterze organu odwoławczego i utrzymało w mocy decyzje, która jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 KPA). Wobec ustalenia, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji orzekając jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.