II SA/Op 382/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego osobie deportowanej do pracy przymusowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 19 kwietnia 2011 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. K. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez H. K. była decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 maja 2011 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 105 § 1 K.p.a. utrzymująca w mocy decyzję własną organu z dnia 19 kwietnia 2011 r. umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i "przyznanie dodatku kombatanckiego dzieciom wojny". Zwróciła uwagę, że jej matka otrzymała takie świadczenie, gdyż mimo deportacji do regionu wyzwolonego przez wojska koalicji 10 września 1994 r., zaliczono jej prawidłowo okres deportacji do dnia zakończenia II wojny światowej w maju 1945 r. Wydanie aktów administracyjnych zaskarżonych przez H. K. poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu: Wnioskiem z dnia 22 września 2004 r. (data wpływu 4 października 2004 r.) H. K. domagała się przyznania świadczenia pieniężnego określonego ustawą z 31 maja 1996 r. z tytułu represji jakiej doznała w okresie II wojny światowej, podczas której jej matka W. I. jako osoba deportowana do pracy przymusowej na obszarze [...], urodziła ją w dniu [...] i wraz z nią przebywała na obszarze [...] do zakończenia II wojny światowej w maju 1945 r. Decyzją z 9 grudnia 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwany dalej organem, odmówił stronie przyznania świadczenia pieniężnego powołując się na art. 2 ustawy. Po wniesieniu odwołania przez stronę organ decyzją z 16 marca 2005 r. na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję własną z 9 grudnia 2004 r. Decyzja ta nie została zaskarżona do sądu. Pismem z dnia 10 listopada 2008 r. H. K. wniosła do organu "o przyznanie dodatku kombatanckiego za okres pobytu we [...]". Powołała się na przyznanie świadczenia jej matce przy zaliczeniu okresu represji do maja 1945 r. Organ pismem z 2 grudnia 2008 r. wezwał stronę do oświadczenia czy domaga się: - wznowienia postępowania (art. 145 § 1 K.p.a.), lub - stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 K.p.a.), albo - uchylenie bądź zmiany decyzji w trybie art. 154 § 1 K.p.a. Odpowiadając na to pismo H. K. wniosła "ponownie o przyznanie dodatku kombatanckiego i uchylenie poprzedniej decyzji". Organ potraktował to pismo jako żądanie oparte na art. 154 K.p.a. i decyzją z 7 stycznia 2009 r. opartą na przepisie art. 154 § 1 i § 2 K.p.a. odmówił uchylenia decyzji własnej z 16 marca 2005 r. Na skutek odwołania strony organ decyzją z 28 kwietnia 2009 r., działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję własną z 7 stycznia 2009 r. Pismem z 19 maja 2009 r. strona wystąpiła do Rzecznika Praw Obywatelskich o ustosunkowanie się do jej sprawy, które w trybie art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich przekazano do organu pismem z 26 maja 2009 r. z prośbą o poinformowanie o aktualnym stanie sprawy i przekazanie odpowiedzi do Biura Rzecznika w tej sprawie. Pismem z 9 czerwca 2009 r. organ przedstawił stan sprawy Rzecznikowi. Pismo to doręczono stronie w odpisie. Wnioskiem z 21 marca 2011 r. H. I. wniosła ponownie o przyznanie świadczenia pieniężnego za okres III 1944 – V 1945 załączając opinię Stowarzyszenia Osób Poszkodowanych przez III Rzeszę z 21 marca 2011 r. i [...] zaświadczenie o deportacji jej rodziców z 29 listopada 1993 r. Organ decyzją z 19 kwietnia 2011 r. na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie administracyjne podnosząc jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., gdyż – jak stwierdził – organ wydając decyzję w trybie art. 154 K.p.a. orzekłby po raz kolejny w tej samej sprawie. W odwołaniu strona zarzuciła brak podstaw do umorzenia postępowania wskazując, że stowarzyszenie Poszkodowanych przez III Rzeszę poinformowało ją o zmianie przepisów, które umożliwiają przyznanie świadczenia, na wypłatę których uzyskano też dodatkowe środki. Zaskarżoną decyzją z 31 maja 2011 r. organ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 K..p.a. utrzymał w mocy decyzję własną z 19 kwietnia 2011 r., a w motywach odwołał się do tej samej argumentacji opartej na przepisach art. 105 § 1 K.p.a. i art. 154 K.p.a. W skardze H. K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponownie odwołała się do argumentu zaliczenia jej matce okresu represji do maja 1945 r. inną decyzją organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ponieważ strony nie były w sprawie reprezentowane przez adwokata lub radcę prawnego wypada rozpocząć od wskazania na przepisy regulujące zakres kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja i decyzja własna organu wydana w pierwszej instancji naruszają przepisy procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego musiały być uchylone. Przepis art. 105 § 1 K.p.a. pozwala na umorzenie postępowania administracyjnego w przypadku jego bezprzedmiotowości. Bezprzedmiotowość może wynikać tak z przesłanek podmiotowych, jak i przedmiotu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania związana jest z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania. Wydając zaskarżone decyzje organ w obu instancjach oparł rozstrzygnięcia także na przepisie art. 154 K.p.a. Przede wszystkim należy zważyć, ze artykuł 154 K.p.a. składa się z trzech paragrafów. Zgodnie z art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Tylko ta cześć artykułu 154 K.p.a. była przedmiotem rozważań organu. Zgodzić się należy z organem w tej części w jakiej podnosi, że w sprawie z wniosku H. K. o przyznanie świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z 31 maja 1996 r. wydano już decyzję ostateczną, albowiem decyzja z dnia 16 marca 2005 r. odmawiająca świadczenia nie została zaskarżona do sądu administracyjnego, a tymbardziej uchylana. Wzruszyć ją można zatem tylko w trybie nadzwyczajnych środków odwoławczych przewidzianych w K.p.a. Organ nie ma jednak uprawnienia do decydowania za stronę z jakiego środka korzysta. Zgodnie z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Instytucję tą prawidłowo zastosował w poprzedniej sprawie, gdy organ pismem z dnia 2 grudnia 2008 r. wezwał stronę do złożenia stosownego oświadczenia celem sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia 10 listopada 2008 r. W obecnie rozpoznawanej sprawie organ – bez jakiegokolwiek uzasadnienia znajdującego odzwierciedlenie w aktach sprawy – wybrał za stronę, że jej zamiarem jest skorzystanie z trybu przewidzianego w art. 154 § 1 K.p.a. Takie przyjęcie zakresu i podstawy żądania strony nie może być zaakceptowane. Jest arbitralne i nie poparte żadnymi ustaleniami organu. Trzeba zwrócić uwagę na wyrok NSA z 18 czerwca 1997 r., sygn. akt V SA 254/96, opubl. Lex 58110, jednoznacznie podnoszący, że w przypadku, gdy pismo strony w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji, nie wskazuje precyzyjnie, w jakim trybie strona żąda wzruszenia decyzji ostatecznej wydanej w sprawie organ administracji państwowej obowiązany jest - stosownie do dyspozycji zawartej w art. 235 § 1 K.p.a. – zwrócić się do strony z zapytaniem, czy jej wniosek jest żądaniem wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji, czy też uchylenia decyzji ( tam 155 K.p.a., tu. 154 K.p.a.). Zwrócić trzeba uwagę, że decyzja organu podjęta w jednym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w w/w przepisach, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia przez stronę prawnego charakteru wniosku, w takim stopniu narusza prawo, że obowiązkiem sądu jest usunięcie jej z obrotu prawnego. Naruszenie art. 9 K.p.a. i art. 154 § 1 K.p.a. jest w takim przypadku oczywiste. Brak podjęcia działania przez organ, które umożliwiałoby jednoznaczne ustalenie treści żądania strony, czego skutkiem było dowolne przyjęcie trybu załatwienia sprawy w oparciu o instytucję uregulowaną w art. 154 § 1 K.p.a., powoduje, że wydane decyzje muszą być uznane za niezgodne z prawem. W konsekwencji zastosowanie art. 105 § 1 K.p.a. było co najmniej przedwczesne i w okolicznościach sprawy nie mogło stanowić podstawy umorzenia postępowania w dacie wydawania decyzji I i II instancji. Naruszenie wskazanych przepisów postępowania było tego rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co oznaczało konieczność zastosowania przez sąd art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" P.p.s.a., a w stosunku do decyzji I instancji także art. 135 P.p.s.a. Orzeczenie co do wykonalności decyzji uzasadnia przepis art. 152 P.p.s.a., a co do kosztów postępowania art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania sprowadzają się do konieczności respektowania przez organ zasad wynikających z art. 9 K.p.a. i art. 10 K.p.a. W razie potrzeby organ może zawsze zastosować wezwanie o jakim mowa w art. 64 § 2 K.p.a. Z kolei skarżąca winna pamiętać, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z ustawy z dnia 31 maja 1996 r., czyli z tytułu deportacji zakończyło się już decyzją ostateczną z 16 marca 2005 r. i jej wzruszenie jest możliwe tylko przez zastosowanie odpowiedniego trybu nadzwyczajnego, co winna mieć na uwadze w korespondencji z organem.