II SA/Op 385/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. i L. K. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...], znak sprawy: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie użytkowania obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. zwolnić skarżących od uiszczenia części wpisu od skargi w wysokości 250,00 (dwieście pięćdziesiąt) złotych, 2. w pozostałym zakresie, niewymienionym w pkt 1, odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 4 października 2009r. T. K. i C. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...], znak sprawy: [...], umarzającą postępowanie odwoławcze w sprawie zmiany użytkowania warsztatu samochodowego zlokalizowanego w O., przy ulicy [...]. W wykonaniu zarządzenia z dnia 29 października 2009r., wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie wyznaczonym do dokonania żądanej czynności, T. K. i C. K. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Na skutek wezwania referendarza, wniosek powyższy złożyli następnie na urzędowym formularzu, nie zmieniając żądania. Uzasadniając swoją prośbę skarżący wskazali na złą sytuację finansową, spowodowaną podeszłym wiekiem (65 lat) i chorobami skarżących. Skarżący jest inwalidą I grupy, m.in. cierpi na cukrzycę typu II, przeszedł zabiegi onkologiczne, cierpi na zanik widzenia prawego oka, miażdżycę, nowotwór, wymaga stałej rehabilitacji i opieki lekarzy specjalistów, a także kupna drogich leków. Skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności, także cierpi na wiele schorzeń, w tym na m.in. jaskrę i zwyrodnienie kręgosłupa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżący wskazali, że tworzą wspólnie gospodarstwo domowe, którego jedynymi źródłami dochodu są ich emerytury, w łącznej kwocie 3.250,13 zł. Skarżący oświadczyli, że posiadają mieszkanie w domu dwurodzinnym, o powierzchni 95,24 m² oraz działkę przyzagrodową o powierzchni 773 m². Skarżący nie wykazali posiadania innych składników majątkowych, bądź dodatkowych źródeł dochodu. Ponadto skarżący stwierdzili, że są osobami starszymi, a zatem nie posiadają biegłości w pisaniu i zrozumieniu pism urzędowych, nie znają także przepisów prawnych. Wysokie koszty leczenia pochłaniają ich fundusze, przez co nie stać ich na opłacenie kosztów procesu sądowego. Podnieśli, że na skutek działalności gospodarczej ich sąsiada, związanej z emisją spalin, kurzu i hałasem, pogorszył się ich stan zdrowia. Do akt sprawy T. K. i C. K. dołączyli zaświadczenia lekarskie. Referendarz sądowy pismem z dnia 23 listopada 2009r., wezwał skarżących do uzupełnienia złożonego wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień. Skarżący w odpowiedzi, w piśmie z dnia 30 listopada 2009r. podali, że ponoszą koszty leczenia na kwotę ok. 350 – 400 zł miesięcznie. Doręczyli także kserokopie: orzeczenia lekarskiego, rachunków i faktur z tytułu opłat lokalowych, wyciągu z posiadanego rachunku bankowego za okres od 20 października 2009r. do dnia 17 listopada 2009r. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej P..p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek, informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem referendarz sądowy, po przeanalizowaniu formularza wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, uznał o konieczności uzyskania dodatkowych informacji i wyjaśnień. Tak zebrany materiał dowodowy oraz oświadczenia skarżących zawarte we wniosku, stanowiły podstawę do oceny ich sytuacji materialnej, a kwestią wymagającą rozważenia było prawo skarżących do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym, tj. w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Należało mieć zatem na uwadze, że skarżący posiadają do swojej dyspozycji stały, comiesięczny dochód w wysokości 3.250,13 zł. Z wyciągu bankowego przedłożonego przez wnioskodawców wynika, że dochód w takiej wysokości wpływa na rachunek skarżących, co świadczy o tym, że podana kwota jest wartością netto, a nie brutto, jak podano w formularzu wniosku. Skarżący ponoszą, co wynika ze złożonych przez nich dokumentów i wyjaśnień, comiesięczne wydatki na cele mieszkaniowe w łącznej wysokości zł ok. 482 zł (opłata za energię – 42,70 zł; gaz – 244,35 zł – kwotę tę uzyskano przez uśrednienie nadesłanych trzech rachunków, w stosunku rocznym; za wodę i odprowadzanie ścieków – 85 zł; za telefon – 58,67 zł; z tytułu podatku od nieruchomości – średniomiesięcznie: 18,12 zł; opłata za wywóz odpadów komunalnych – 33,17 zł). Ponadto, comiesięcznie ponoszą koszty związane z kupnem lekarstw w kwocie 350 – 400 zł. Otrzymany zatem w ten sposób łączny koszt wydatków miesięcznych kształtuje się na poziomie ok. 882 zł. Do dyspozycji skarżących pozostaje zatem, po odjęciu wyżej podanych wydatków, kwota ok. 2.368 zł, w ramach której rodzina musi się wyżywić, zakupić środki czystości, czy odzież. Niewątpliwie w kwocie tej należy także uwzględnić wydatki związane z ewentualnymi, dalszymi kosztami leczenia i lekarstw, bowiem skarżący wykazali, że są osobami schorowanymi i wymagającymi stałej opieki lekarskiej. Przyszłe wydatki na te cele są natomiast niewątpliwie trudne do jednoznacznego określenia. Pomimo tego, w ocenie referendarza, który posiada wiedzę na temat przeciętnych kosztów utrzymania, kwota 2.368 zł daje możliwość pokrycia i wygenerowania, oprócz kosztów niezbędnego utrzymania, także środków na pokrycie przynajmniej w części kosztów postępowania sądowego, w przypadku chęci skarżących do dalszego procedowania. Ich sytuacja majątkowa i bytowa, którą kształtuje niemały dochód, jak na warunki polskich rodzin, a także fakt posiadania mieszkania i działki, nie daje podstaw do przyjęcia poglądu, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. A zatem, że spełniają przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli przez nich wnioskowanym. Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód i środki finansowe z innych źródeł. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe, referendarz orzekł o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, obejmującym zwolnienie od części wpisu od skargi w wysokości 250 zł. Rozpoznający wniosek kierował się w tym względzie przede wszystkim okolicznością, że uiszczenie wpisu od skargi jest obowiązkiem nagłym, wymaganym we wstępnym etapie postępowania sądowego i może wobec tego rodzić trudności w zebraniu środków finansowych przez skarżących. Ponadto, wnioskodawcy są emerytami i osobami schorowanymi, a to wskazuje na brak zdolności zarobkowania i zdobycia dodatkowych funduszy. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że skarżący jako osoby schorowane muszą mieć zabezpieczone środki na zakup lekarstw i koszty leczenia, które to wydatki są wydatkami często nagłymi i nieprzewidywalnymi. Zważywszy zatem na ustaloną przez referendarza sytuację materialną skarżących uznać należało, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Istnieje natomiast podstawa do zwolnienia ich od części kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wysokość kosztów w stosunku do ogólnej sytuacji wnioskodawców i zakresu udzielonej niniejszym postanowieniem pomocy, stwierdzić można, że konieczność poniesienia pozostałej części należnych kosztów sądowych nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a także odpowiada celowi instytucji prawa pomocy, która powinna być zagwarantowana tylko najbardziej potrzebującym. Wskazać w tym miejscu także warto, iż postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżących możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie pomocy, w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji postanowienia.