II SA/Op 389/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: referent Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień dla wdowy po kombatancie 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. M. kwotę 10 (dziesięć) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 20 ust. 3 w związku art. 25 ust. l ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawiono M. M. uprawnień przysługujących wdowie emerytce/rencistce pozostałej po kombatancie i innej osobie uprawnionej. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że uprawnienia przysługujące wdowie M. M. pozostałej po zmarłym kombatancie R. K. przyznał ZBoWiD w O. w dniu 2 listopada 1987 r. R. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Wojsku Polskim w okresie od 1 września 1939 r. do 30 września 1939 r. i pobytu w obozie jenieckim od października 1939 r. do maja 1945 r. Wskazał, że z posiadanych dokumentów wynika, że M. M. nie miała ślubu z R. K. Z aktu zgonu R. K. wynika, że w chwili śmierci był wdowcem, czyli w świetle obowiązujących przepisów, nie była jego żoną. Wobec powyższego nie spełnia warunków określonych w przepisie art. 20 ust. 3 cyt. ustawy, który stanowi: "uprawnienia o których mowa w ust. 2 przysługują również wdowom lub wdowcom-emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych". Postępowanie weryfikacyjne, w ocenie organu, zostało przeprowadzone zgodnie z art. 10 i 73 § l kpa. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i pozytywne zweryfikowanie jej uprawnień, w myśl art. 20 ust. 3 cyt. ustawy. Na poparcie swoich uprawnień przesłała zeznania dwóch świadków, poświadczone notarialnie, o wspólnym zamieszkiwaniu i pożyciu małżeńskim ze zmarłym kombatantem – mężem od 1947 roku do chwili śmierci tj. 15 czerwca 1980 r. Dołączyła również skrócony odpis aktu zgonu męża R. K. który w chwili śmierci był żonaty, co poświadcza, że była jego prawowitą żoną, gdyż stale z nim zamieszkiwała i była na jego utrzymaniu, stąd nabyła po nim prawnie wszystkie uprawnienia w tym kombatanckie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § l w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. l ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 poz. 950 z póżn. zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną o pozbawieniu uprawnień M. M. przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił argumentację faktyczną i prawną organu pierwszoinstancyjnego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. M. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego, uzasadniając swoje żądanie naruszeniem przez organ odwoławczy przepisów prawa administracyjnego i ogólnie przyjętych zwyczajów. Decyzja oparta została o jednostronnie zebrany materiał znajdujący się w aktach ZBoWiD, nie poprzedzona została postępowaniem administracyjnym przewidzianym w art. 10, 67 § l i 2, art. 68 kpa i art. 25 ust. l ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U z 1991 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.). Podniosła, że art. 20 ust. 3 w/w ustawy stanowi, że wdowie emerytce-rencistce przysługują uprawnienia po zmarłym kombatancie, zaś art. 25 ust. 1 cyt. ustawy stanowi, iż osoby, które uzyskały uprawnienia na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują te uprawnienia, natomiast ust. 3, że uprawnienia uzyskane od ZBoWiD i Związków Kombatantów RP po 31 grudnia 1998 r. podlegają weryfikacji, zatem przeprowadzona weryfikacja i wydana decyzja przez Urząd do Spraw Kombatantów jest bezpodstawna, bowiem uprawnienia wdowy po zmarłym kombatancie uzyskała 2 listopada 1987, t j. przed nowelizacją ustawy kombatanckiej. Nadto Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie wziął pod uwagę zaświadczenia wydanego przez Urząd Miasta i Gminy w O. oraz oświadczenia dwóch świadków stwierdzających, że ze zmarłym R. K. zamieszkiwała stale od 1948 r., i opiekowała się nim do śmierci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej wywiedziono. Na wstępie odnotować należy, że ponieważ skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny. W tym przypadku jest to, z mocy § 1 pkt 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwości między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 145 § 1 pkt 2, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z zasady legalności, wynika konsekwencja, iż administracyjny sąd wojewódzki ocenia, czy wydana decyzja jest zgodna z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (wyrok NSA z dn. 14 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Zgodnie z treścią art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270), zwaną dalej Prawo o postępowaniu, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie odpowiada ona wymogom prawa, przy czym waga i rodzaj popełnionego naruszenia przesądziły o konieczności stwierdzenia nieważności omówionych decyzji. Z akt sprawy wynika, że zaskarżoną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawiono skarżącą uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 20 ust. 3 w związku art. 25 ust. l ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. – zwaną dalej ustawą) z powodu, iż nie była osobą uprawnioną do jego otrzymywania, albowiem przepisy te regulują sytuację prawną wdów pozostałych po kombatantach, a więc osób, które pozostawały ze zmarłym kombatantem w związku małżeńskim. Natomiast przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające wykazało, że M. M. nie była żoną R. K. Zdaniem Sądu, wskazana przez organ okoliczność weryfikacji uprawnień skarżącej, na podstawie powołanej ustawy i podniesionych przepisów nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 kpa). Po pierwsze, w myśl art. 25 ust 1 ustawy "Osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2.", zatem nie jest to przepis uprawniający organ do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Wręcz odwrotnie ustanawia on zasadę trwałości uprawnień kombatanckich. Nie jest nim także art. 20 ust 3 ustawy statuujący, że uprawnienia kombatanckie przysługują również, m. in. wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom. Po drugie, od tej zasady przewidziano wyjątki w ust. 2 art. 25 ustawy, który enumeratywnie wylicza przypadki w jakich dokonuje się weryfikacji uprawnień kombatanckich. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę prawną do orzekania przez organ administracji publicznej w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych zgodnie z przepisami dotychczasowymi, to jest obowiązującymi przed wejściem w życie wyżej powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., określając przedmiot i zakres postępowania. Stosownie do art. 25 ust. 2 "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: 1) wymienione w art. 21 w ust. 2: a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3, b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach, 2) które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r." Jak wynika z treści zacytowanego przepisu wymienia on zamknięty katalog osób, które pozbawia się uprawnień kombatanckich. Konkludując: żaden z przepisów tej ustawy, w tym także art. 20 ust 3 i art. 25 ust 1 powołany w zaskarżonej decyzji, nie daje podstaw do pozbawienia skarżącej uprawnień kombatanckich, które zostały jej przyznane ostateczną decyzją ZBOWiD z dnia 2 listopada 1987 r. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że postępowanie o pozbawienie uprawnień kombatanckich jest nowym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiot i zakres określają przepisy ustawy o kombatantach, co oznacza, że w postępowaniu tym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest uprawniony do kwestionowania zasadności przyznania uprawnień kombatanckich. Uprawnienia organu w tym postępowaniu sprowadzają się wyłącznie do wyjaśnienia, czy zachodzą okoliczności wymienione w ustawie, skutkujące pozbawieniem uprawnień kombatanckich. Uchylenie zaś lub zmiana decyzji ostatecznej (art.155 kpa) o przyznaniu uprawnień kombatanckich, stwierdzenie jej nieważności (art. 156 kpa) albo wznowienie postępowania (art. 145 kpa) może nastąpić tylko w wypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 16 § 1 kpa). Wskazanie do dalszego postępowania przez organ, w niniejszej sprawie wynika wprost z powyższych rozważań prawnych. W sytuacji wystąpienia opisanego naruszenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu, należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 Prawo o postępowaniu oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).