II SA/Op 397/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Kierownik Biura Spraw Społecznych i Zdrowia Urzędu Miasta Brzeg, działający z upoważnienia Burmistrza Brzegu, decyzją z dnia 27 grudnia 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., art. 2 pkt 1, pkt 3, pkt 8-11, art. 25, art. 27 ust. 1-3, ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) i Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2010 r. Nr 123, poz. 836), zobowiązał K. W. do zwrotu kwoty 2800 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – G. W. - świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010 r. do dnia 31 maja 2011 r. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że dochodzone świadczenia zostały przyznane G. W. na podstawie decyzji Burmistrza Miasta Brzeg z dnia 5 października 2010 r., nr [...], w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, wynikających z ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Brzegu, w wysokości 350 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Następnie decyzją z dnia 10 sierpnia 2011 r., nr [...], organ pierwszoinstancyjny uchylił decyzję własną z 5 października 2010 r. co do świadczeń od dnia 1 czerwca 2011 r., gdyż nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego rodziny, na skutek przyznania M. W. renty socjalnej. Jednocześnie organ podkreślił, że osobie uprawnionej zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. w wysokości 2800 zł, skoro egzekucja komornicza prowadzona wobec K. W. okazała się bezskuteczna, to jest on zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń, uzasadniał końcowo organ I instancji. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł K. W. podnosząc, iż nadal jest bezrobotny i nie posiada żadnego majątku. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał przebieg postępowania w sprawie. Przytaczając przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podniósł między innymi, że zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że K. W. jest dłużnikiem alimentacyjnym, w rozumienie art. 2 pkt 3 ustawy, bowiem na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowy w Brzegu zobowiązał się płacić alimenty na rzecz swojej córki G. W. w wysokości 350 zł miesięcznie. Podkreślił, że komornik sądowy prowadzący egzekucję w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. nie wyegzekwował od dłużnika alimentacyjnego żadnej kwoty, dlatego zobowiązany jest zwrócić organowi kwotę 2800 zł wraz z ustawowymi odsetkami. K. W. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu podniósł, że nie posiada żadnych dochodów, cennej ruchomości czy nieruchomości i nadal jest bezrobotny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując argumenty podniesione w decyzji wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy). W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Przeprowadzona przez Sąd, według powyższych kryteriów kontrola skarżonej decyzji nie wykazała, aby została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego skutkujących jej uchyleniem. Przedmiotem oceny dokonanej przez Sąd była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca mocy decyzję organu pierwszej instancji - którą zobowiązano K. W. do zwrotu należności wypłaconych osobie uprawnionej- -G. W. - z tytułu świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (ust. 1a). Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Z przepisów tych wynika jednoznacznie ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń, w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić jedynie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej do świadczeń. Stanowisko takie prezentuje orzecznictwo sądowe np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 21 października 2010 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 491/10 (LEX nr 754443) a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni pogląd taki aprobuje. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Organ badający sprawę w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 K.p.a. został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (por. też Jacek Ignaczewski i inni – Alimenty - Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009). Obowiązkiem organów władzy publicznej nie jest wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Materiał dokumentacyjny niniejszej sprawy potwierdza, że decyzją z 5 października 2010 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Brzegu, przyznano G. W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, wynikających z ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Brzegu z dnia 21 listopada 2000 r. w kwocie 350 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Poza sporem pozostaje również, że świadczenie to zostało wpłacone osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. w kwocie łącznej 2800 zł. W ocenie Sądu, trafnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało K. W. za dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy. Za dłużnika alimentacyjnego uważa się bowiem osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Natomiast z bezskutecznością egzekucji mamy do czynienia wówczas, gdy w jej wyniku, w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych ( por. art. 2 pkt 2 ustawy). Nie budzi wątpliwości, że z obowiązku alimentacyjnego skarżący się nie wywiązał, skoro Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Brzegu prowadził egzekucję świadczeń alimentacyjnych należnych G. W. (por. zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji z 2 sierpnia 2010 r.). Jeżeli G. W. jako osoba uprawniona w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy, na mocy decyzji z 5 października 2010 r., nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a z lektury akt administracyjnych wynika również, w jakiej łącznej kwocie wypłacono świadczenia, to obowiązkiem organu było wydanie decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności wypłaconych przez organ z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. W konsekwencji Sąd uznał, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustaliły, iż skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz córki, zaś egzekucja zasądzonego świadczenia - jak to wynika z zaświadczenia komornika znajdującego się w aktach administracyjnych - była bezskuteczna. Dlatego decyzja nakładająca na skarżącego na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ustawy obowiązek zwrotu funduszowi alimentacyjnemu ustalonej kwoty jest zgodna z prawem. Końcowo należy wskazać, iż na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalne możliwości wykonania decyzji. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 ust. 2 i 3 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć w drodze decyzji administracyjnej jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodowa i rodzinną. Należy jednak zauważyć, iż przepis ten reguluje odrębne postępowanie administracyjne, przez co nie może mieć zastosowania w kontrolowanym postępowaniu, gdyż aby go zastosować należności dłużnika muszą zostać najpierw ustalone ostateczna decyzją. Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.