II SA/Op 40/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 24 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2004 r. D. A. zwrócił się o przyznanie zasiłków specjalnych z przeznaczeniem na "refundację zakupu okularów leczniczych zleconych przez okulistę, w oparciu o fakturę pro forma wystawioną przez optyka" (na kwotę 111, 00 zł), zakup podręczników szkolnych dla córki D. oraz pokrycie kosztów dojazdu na obiady w D.D.P. [...], które zostały przyznane decyzją z dnia 1 czerwca 2004 r. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. odmówił przyznania D. A. pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na refundację zakupu okularów leczniczych. Organ uznał, iż w pierwszym rzędzie należy D. A. przyznać zasiłek okresowy, dlatego też w dniu 29 września 2004 r. przyznał mu taki zasiłek w wysokości 127,52 zł miesięcznie, w okresie od września do października 2004 r. Jak podkreślono, część kwoty przyznanego świadczenia może być przeznaczona na sfinansowanie zakupu okularów. Ponadto przypomniano, że D. A. objęty jest pomocą Ośrodka, gdyż pobiera zasiłek stały w wysokości 63,70 zł miesięcznie, oraz opłacono jego córce D. obiady w szkole. W dniu 27 września 2004 r. przyznano również zasiłek celowy w wysokości 100 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu podręczników i przyborów szkolnych dla córki D. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż z łącznej kwoty 92 025 zł, jaką miesięcznie posiada na realizację zadań własnych, poznaczono na zasiłki celowe i celowe specjalne oraz zasiłki okresowe ok. 50 000 zł, co przy wypłacie ok. 600 świadczeń, daje ich średnią wartość po ok. 80,00 zł na rodzinę. W odwołaniu od powyższej decyzji D. A. zarzucił, iż nie było merytorycznego uzasadnienia do wydania decyzji odmownej, bowiem zasiłek okresowy jest tylko uzupełnieniem zasiłku stałego, przyznanego wcześniej w zaniżonej wysokości, zaś świadczenie w postaci przyznania obiadów w szkole ma obligatoryjny charakter. Odwołujący się przypominał, iż uchwała sejmowa z 1 sierpnia 1997 r. nakazała uwzględniać zwiększone koszty wynikające z niepełnosprawności. Ponadto do zadań Dyrektora MOPR należy wnioskowanie, za pośrednictwem starosty, do rady gminy o podwyższenie kwot kryterium dochodowego dla osób niepełnosprawnych. Przesyłając akta sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., organ pierwszej instancji podkreślił, że D. A. korzysta z różnych form pomocy, które stanowią konkretne wsparcie dla zainteresowanego. Przyznana dotychczas pomoc jest adekwatna do możliwości finansowych Ośrodka. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy, powołując się na art. 2 ust. 2, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 3, a także art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego, bowiem w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wykazano, z powołaniem się na analitykę rozdysponowanych środków, że odmowa przyznania zasiłku celowego nastąpiła z uwagi na ograniczone możliwości Ośrodka, który zapewnia pomoc dużej liczbie osób potrzebujących wsparcia. Przypomniano, że środki finansowe jakimi dysponuje Ośrodek wystarczają na przyznanie około 600 świadczeń, średnio po ok. 80,00 zł. Wśród osób objętych pomocą znajdował się D. A., którego dochód w wysokości 820,48 zł (273,49 zł na osobę), nie przekraczał kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a które wynosiło 316,00 zł. Skarżący, kwalifikował się zatem do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej, i taką pomoc – jak szczegółowo wykazał organ pierwszej instancji – otrzymał. Nadto w zaskarżonej decyzji wyrażono pogląd, iż refundacja kosztów zakupu okularów leczniczych nie jest niezbędną pomocą w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a przyznane stronie świadczenia umożliwiają przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. W skardze na powyższą decyzję, która dotyczyła również dwóch innych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., D. A. zarzucił, iż organ odwoławczy błędnie uznał, że refundacja kosztów zakupu okularów leczniczych nie jest niezbędną potrzebą w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto organ nie jest biegłym w dziedzinie okulistyki, zatem nie może wyrażać w tej sprawie opinii. Skarżący cierpi na poważne schorzenie wzroku, po raz pierwszy był operowany w 1962 r. przez najlepszych wówczas specjalistów. Ostatnio, kilkakrotnie był u okulistów, w przychodni oraz prywatnie, jego okulary wykonywały dwa zakłady, i za wszystko zapłacił jedynie 36,00 zł, podczas gdy rzeczywisty rachunek oscylowałby w granicach 1000,00 zł. Zdaniem skarżącego, działanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. dowodzi, po pierwsze, braku dochowania należytej staranności, po drugie zaś, jedynie powielania decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że organy pierwszej i drugiej instancji wskazały w swych rozstrzygnięciach, iż wzięły pod uwagę otrzymywaną przez skarżącego systematyczną pomoc w postaci różnorodnych świadczeń z pomocy społecznej, a także uwzględniły okoliczność ograniczonych środków finansowych jakie pozostawały w dyspozycji MOPR w O. W trakcie rozprawy sądowej D. A. podniósł, iż niniejsza sprawa stała się dla niego bezprzedmiotowa z uwagi na fakt, iż sam poradził sobie z powstałym problemem, jednak w dalszym ciągu nie zgadza się ze sposobem załatwienia sprawy przez organy obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność stosowania wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwanej dalej p.s.a.). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 p.s.a.). Na wstępie wyjaśnić należało kwestię formalną, związaną z ustaleniem rodzaju świadczenia z pomocy społecznej, o które wystąpił D. A. Skarżący wnioskował o przyznanie zasiłku specjalnego z przeznaczeniem na refundację zakupu okularów leczniczych, wskazał zatem wyraźnie, iż chodzi mu o pokrycie konkretnego wydatku, zatem słusznie skwalifikowano treść wniosku jako żądanie przyznania zasiłku celkowego. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, odróżniają instytucję zasiłku celowego, o którym mowa m.in. w art. 39 ustawy, od zasiłku celowego specjalnego, który zgodnie z treścią art. 41 pkt 1 ustawy, przyznaje się w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Skoro dochód w przypadku D. A. wynosił 273,49 zł na osobę a tym samym nie przekraczał kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wynoszącego 316,00 zł, słusznie rozpatrzono wniosek skarżącego na podstawie art. 39 ustawy, który ma zastosowanie do przypadków gdy dochód wnioskującej o pomoc osoby pozostającej w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji celowym jest przypomnienie, iż rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza powołany już wcześniej art. 39 ustawy, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1). Zacytowany przepis upoważnia, a nie obliguje, organ do przyznania tej formy pomocy. Działanie w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, i możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, jednakże według postanowień ust. 4 tego przepisu, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają także możliwościom pomocy społecznej. Przytoczona regulacja wskazuje wyraźnie, iż organy świadczące pomoc społeczną kierują się w swym działaniu nie tylko celami o jakich mowa w ustawie o pomocy społecznej, lecz także mają na względzie realne możliwości udzielenia pomocy wszystkim potrzebującym, które zależą od wysokości posiadanych środków finansowych. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, wydanej - jak wspomniano wyżej - w ramach tzw. uznania administracyjnego, rzeczą Sądu było rozważenie, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz, czy w granicach swojego uznania wykazał w sposób dostateczny, iż odmowa udzielenia pomocy D. A. w postaci pokrycia kosztów zakupu okularów leczniczych wynika faktycznie z braku możliwości płatniczych Ośrodka. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji oparły swe rozstrzygnięcia na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. Słusznie uznano, że dochód na jedną osobę w rodzinie D. A. wynosi 273,49 zł i nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które – w myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy – wynosi 316,00 zł. Fakt ten oraz okoliczność, że skarżący jest osobą niepełnosprawną (art. 7 pkt 5 ustawy), przesądził stwierdzenie o spełnieniu wymogów uprawniających do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Jak trafnie zauważono w zaskarżonej decyzji, samo spełnienie przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy powyższych kryteriów nie oznacza jeszcze automatycznego przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem decydują o tym także inne okoliczności (patrz cyt. wyżej art. 3 ust. 4 ustawy). W ślad za decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., przede wszystkim uznało, że taką właśnie okolicznością jest brak dostatecznych środków finansowych Ośrodka na zaspokojenie wszystkich potrzeb zgłaszanych przez osoby uprawnione do objęcia ich pomocą społeczną. Szczegółowo wyjaśniono, że liczba osób uprawnionych jest duża, tymczasem środki w wysokości ok. 50 000 zł miesięcznie, przeznaczone na zasiłki celowe, celowe specjalne oraz zasiłki okresowe, pozwalają na realizację zaledwie 600 świadczeń, co w konsekwencji oznacza, że świadczenia wypłacane są w kwocie po ok. 80,00 zł. Skarżący, w jednym wniosku, występował o różne formy pomocy i we wrześniu 2004 r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości 100,00 zł, przeznaczony na dofinansowanie zakupu podręczników i przyborów szkolnych dla córki D., której dodatkowo ze środków pomocy społecznej opłacono także obiady w szkole. Nadto, również we wrześniu 2004 r., przyznano mu zasiłek okresowy w kwocie 127,52 zł miesięcznie (do października 2004 r.). Nie można zatem uczynić skutecznego zarzutu, iż rodzina D. A. została pozbawiona pomocy ze strony Ośrodka. Na przeszkodzie pełnej realizacji oczekiwań skarżącego stanęła, z jednej strony, szczupłość środków finansowych, z drugiej zaś, znaczna liczba osób uprawnionych do otrzymania zasiłku. W motywach swego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podniosło jeszcze jeden argument przemawiający – w jego ocenie – za odmową wydania pozytywnej decyzji. Mianowicie, organ odwoławczy stwierdził, iż refundacja kosztów zakupu okularów leczniczych nie jest niezbędną pomocą w myśl art. 2 ust. 1 ustawy. Z takim poglądem nie sposób się zgodzić, bowiem – w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie – wydatek na ten cel stanowi potrzebę bytową osoby ubiegającej się o pomoc i mieści się w zakresie przedmiotowym przepisu art. 32 ust. 2 ustawy. Skoro wspominana regulacja nie zawiera zamkniętego katalogu potrzeb bytowych, a za taką potrzebę uznaje, przykładowo, koszt zakupu leków, nie znajduje uzasadnionych podstaw stanowisko, że refundacja zakupu okularów leczniczych, niezbędnych osobie cierpiącej na schorzenie wzroku do normalnego funkcjonowania, pozostaje w sprzeczności z celami ustawy. Inną już kwestią jest to, że w sposób niedopuszczalny skarżący domagał się środków pomocowych w wielkości wynikającej z przedstawionej – jak stwierdził – "pro forma" faktury, która wskazywała kwotę 111,00 zł, tymczasem w skardze podał, iż kwota ta była faktycznie znacznie mniejsza, bo wynosiła 36,00 zł. Wyrażenie przez organ odwoławczy wyżej przedstawionego, wadliwego poglądu prawnego, nie miało jednak wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy, bowiem wystarczającą przesłanką do odmowy udzielenia zasiłku celowego był - wykazany przez organy rozstrzygające w sprawie - brak dostatecznych środków finansowych na realizację wszystkich wniosków o zasiłki. W końcu, nie można też nie zauważyć, że skarżącego objęto systematyczną pomocą, świadczoną w różnych formach. Zważywszy na powyższe Sąd nie stwierdził, by załatwiając przedmiotową sprawę, organy administracji przekroczyły granice uznania administracyjnego. Natomiast naruszenie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 2 ust. 1 w związku z art. 39 ust. 2 ustawy, jakiego dopuściło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., nie miało wpływu na wynik sprawy. Dokonano prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego sprawy a także w sposób dostateczny udowodniono, że szczupłość środków finansowych nie pozwoliła na uwzględnienie żądania D. A. Zaskarżona decyzja odpowiada także wymogom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z tych względów, po myśli art. 151 p.s.a., należało skargę oddalić.