II SA/Op 40/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowaniem i oszacowaniem pojazdu postanawia: 1) zwolnić skarżącego od uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej, 2) w pozostałym zakresie niewymienionym w punkcie 1, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, 3) ustanowić M. P. adwokata. Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. wydanym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu. W dniu 13 marca 2017 r. wpłynęły do tut. Sądu wnioski skarżącego o sporządzenie uzasadnienia zapadłego wyroku i o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie przyznania prawa pomocy skarżący podał, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych z uwagi na zajęcia komornicze, szereg innych zobowiązań, z koniecznością opłacania bieżących kosztów utrzymania. Podniósł, że na jego konieczne utrzymanie pozostaje kwota 300 zł miesięcznie. Skarżący wykazał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m², o wartości 70.000 zł; uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.400 zł netto miesięcznie; nie wykazał natomiast żadnych innych składników majątkowych i dodatkowych źródeł dochodu. Przedstawił specyfikację zadłużeń w poszczególnych bankach i z tytułu zajęć nieruchomości, w wysokości łącznej: 34.900 zł. Oświadczył także, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki z tytułu: kosztów utrzymania mieszkania – 700 zł ("tj. spłata długu na mieszkaniu), opłatę za gaz – 35 zł, za energię – 130 zł, podatek od nieruchomości – 130 zł, media – 64 zł. Wobec złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, wezwano skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku, przez przedłożenie: kopii dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego przez wnioskodawcę dochodu miesięcznego; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy. Zobowiązano skarżącego do złożenia oświadczenia czy korzysta z pomocy społecznej, bądź osób trzecich; zwrócono się o przedłożenie specyfikacji ponoszonych kosztów utrzymania siebie, a także o udokumentowanie kosztów utrzymania mieszkania i zajęć komorniczych, o jakich mowa we wniosku, a w szczególności ich wysokości i przyczyn zaistnienia zadłużenia. W odpowiedzi na powyższe, skarżący w piśmie z dnia 23 marca 2017 r. oświadczył, że nie posiada żadnego rachunku bankowego i nie korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. Zwrócił się o przyznanie ponadto adwokata z urzędu, a do akt sprawy dołączył kserokopie rachunków z tytułu opłat mieszkaniowych oraz wydruk sporządzony przez komornika, a dotyczący planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z wynagrodzenia za pracę skarżącego. Z planu tego wynika, że skarżący zalega z należnościami w stosunku do różnego rodzaju firm i urzędów, na łączną kwotę 24.449,06 zł. Skarżący przedłożył także pismo bankowe, w którym przedstawione zostały polubowne możliwości spłaty należności, które na dzień 13 marca 2017 r. wyniosły 3.823,60 zł. W aktach znajduje się także kserokopia pisma jednej z kancelarii prawnych, z którego treści wynika, że skarżący dokonał w listopadzie ubiegłego roku wpłaty 500 zł, która została zaliczona na poczet należności z tytułu nakazu sądowego. Ponadto, pismo wskazuje, że skarżący zalega z należnościami na rzecz wspólnoty mieszkaniowej w kwocie ok. 10.591 zł. Z kolejnego pisma wynika z kolei, że zostało zawieszone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, na skutek dokonanych ustaleń z inną z kancelarii prawnych w przedmiocie ratalnej spłaty zadłużenia. W ramach tych ustaleń skarżący jest zobowiązany do ponoszenia rat płatności w kwocie minimum 500 zł. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie wynika żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia skarżącemu adwokata z urzędu. Zakres żądania został określony nie tylko w samym formularzu wniosku, lecz także w piśmie z dnia 23 marca 2017 r., w którym skarżący dodatkowo w porównaniu z formularzem wniosku, zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika w postaci adwokata. Kierując się zasadą wolnej woli strony w wyborze formy pomocy, jakiej się domaga (zasada nie działania sądu z urzędu, lecz na żądanie) i jej prawa do uszczegółowienia zakresu wniosku (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 632/04; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach Sądów Administracyjnych), referendarz uznał wniosek strony za prawidłowy, pomimo tego, że jego zakres nie wynika wprost z formularza wniosku, lecz także z innego pisma skarżącego. Referendarz uznał tym samym, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wobec tego zważyć należało, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Sąd (referendarz sądowy) natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Z jednej strony uwzględnia więc wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Rozpoznając wniosek skarżącego zważono w pierwszej kolejności, że na obecnym etapie procesu, na obligatoryjne koszty sądowe w sprawie, składa się opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.), a w przypadku dalszego procedowania - wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Opłaty powyższe należało zatem objąć zakresem rozpoznania wniosku. Brak jest natomiast podstaw do zwolnienia skarżącego od uiszczonego już w dniu 9 lutego 2017 r. wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Wpis ten został dokonany przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a wniosek taki jest skuteczny od chwili jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, znajdującej się na stronie internetowej NSA: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Z podanych względów wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (oprócz opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem i wpisu od skargi kasacyjnej) należało oddalić, co referendarz orzekł jak w punkcie drugim sentencji. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącego w kontekście pozostałego zakresu wniosku o przyznanie pomocy, w pierwszej kolejności należało dokonać systematyzacji treści oświadczeń i dokumentów złożonych w trakcie postępowania. Skarżący oświadczył, że tworzy samodzielnie gospodarstwo, którego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.400 netto, co poparte zostało zaświadczeniem od pracodawcy. Comiesięczne wydatki skarżącego kształtują się na poziomie ok. 1.059 zł, w ramach których znajduje się także spłata należności z tytułu zadłużenia. Dodatkowo z uzyskiwanego wynagrodzenia skarżący musi ponosić wydatki z tytułu koniecznego utrzymania siebie (koszty zakupu żywności, środków czystości, ubrań i obuwia, itp.). Na skarżącym ciążą także różnego rodzaju należności (w tym m.in. tytuły egzekucyjne), a zobowiązania te skarżący stara się spłacać sukcesywnie w miarę swoich możliwości finansowych. Fakt inicjatywy skarżącego zmierzającej do spłacenia zadłużeń, w tym polubownego sposobu ich spłaty, został potwierdzony załączoną korespondencją. W ocenie referendarza, z przedstawionego stanu rzeczy wynika także, że pomimo działań zmierzających do spłaty zobowiązań, skarżący nie jest w stanie zbilansować dochodów i przychodów własnego gospodarstwa domowego, co pogłębia jego zadłużenie. Biorąc pod uwagę powyższe, a jednocześnie wysokość osiąganego przez skarżącego dochodu, brak zgromadzonych oszczędności oraz zwyczajowe koszty utrzymania – to stwierdzić należy, że zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania (opłata kancelaryjna) i dalszych kosztów sądowych (w przypadku ewentualnego procesowania - wpis od skargi kasacyjnej). Zdaniem referendarza, aktualna sytuacja bytowa skarżącego wykazana w toku postępowania wyjaśniającego, będąca następstwem także zaistniałych zadłużeń, świadczy o rzeczywistej niemożności wygospodarowania środków na pokrycie kosztów procesu, a w konsekwencji - o konieczności udzielenia skarżącemu pomocy także przez ustanowienie adwokata z urzędu. Z podanych względów należało przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skarżący wykazał, że spełnia przywołane przesłanki warunkujące udzielenie wparcia ze środków finansowych Sądu. Wobec tego, referendarz działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w punktach pierwszym i trzecim sentencji.