II SA/Op 403/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II SA/Op 403/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi skarżącej S. H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej. W toku postępowania skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że S. H. prowadzi gospodarstwo domowe z trójką dzieci, w szczególności bliźniakami D. i P. H., urodzonymi [...] 1990 r. i córką D. H., urodzoną [...] 1995 r. Rodzina zajmuje mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 48,65 m ². Skarżąca zaznaczyła, że z OPS N. otrzymuje pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego w kwocie 232,19 zł, a dzieci otrzymują zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 367 zł. Na podstawie znanych sądowi z urzędu okoliczności wynikających z innych spraw sądowych strony ustalono inne dane obrazujące sytuację materialną skarżącej ( S. H. wniosła od 22 lutego 2010 r. do 28 października 2010 r. ogółem 46 spraw, w których przedmiotem zaskarżenia jest pomoc społeczna i w większości z nich domagała się przyznania prawa pomocy składając odrębne, czasem rozbieżne oświadczenia w zakresie stanu majątkowego i dochodów ). Niezależnie od tego strona wniosła do tut. Sądu skargę w sprawie I SA 497/09, w której skarży decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział w O., w sprawie odmowy przyznania pomocy z tytułu wspierania gospodarowania gospodarstwem na obszarach górskich na 2008 r. W aktach tej ostatniej sprawy znajdują się zaświadczenia Urzędu Skarbowego w N. z 23 sierpnia 2010 r. wykazujące dochód strony za 2008 r. w kwocie 9.107,95 zł, a za 2009 r. w kwocie 9.066.72 zł (vide: kopie zaświadczeń k-27-28). Z kolei z akt sprawy II SA/Op 337/10 wynika, że jej dzieci miały prawo do stypendium, które w roku szkolnym 2009/2010 wyniosło po 850 zł. Do formularza w tamtej sprawie strona załączyła rachunek za gaz za okres od 2 maja 2009 r. do 4 maja 2010 r., z którego wynika należność w kwocie 93,33 zł. Przedstawiła także decyzję KRUS w sprawie określenia wysokości renty P. H. od 1 marca 2010 r. na kwotę 872,21 zł. Z kopii faktur za energię elektryczną wynikało, że opłata za prąd w okresie od kwietnia 2010 r. do września 2010 r. stanowiła kwoty od 102,70 zł do 105,76 zł. W dniu 7 września 2010 r. w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń, jednak skarżąca nie wyjaśniła w jaki sposób rozliczono środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością P. H., a na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono, że P. H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha położonej w K., gmina M., którą sprzedał aktem notarialnym z 1 lipca 2008 r. za kwotę 360 tysięcy złotych w ratach płatnych: pierwsza w kwocie 190 tysięcy w momencie zawarcia umowy oraz w trzech kolejnych ratach po 60 tysięcy złotych, 60 tysięcy złotych i 50 tysięcy złotych w okresach półrocznych od 31 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. (por. akta II SA/Op 337/10 tut. Sądu). Strona zaznaczyła, że dzieci nie posiadają żadnego majątku, a ich ojciec P. H. nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego. Członkowie rodziny nie posiadają kont bankowych. Postanowieniem z dnia 23 września 2010 r. w sprawie II SA/Op 403/10 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z 1 października 2010 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wymienionego postanowienia w trybie art. 259 § 1 P.p.s.a. W sprzeciwie strona podniosła, że postanowienie narusza prawo, bo spełnia przesłankę ubóstwa. Od 1991 r. pozostaje bez pracy i sama wychowuje dzieci. Podniosła, że nie stać jej na obrońcę z wyboru. Zaznaczyła, że posiadanie nieruchomości rolnej przez męża i jej późniejsza sprzedaż nie ma związku z sytuacją dochodową w jakiej się znalazła wraz z trójką uczących się dzieci. Wywodziła dalej, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie może ponieść kosztów postępowania sądowego w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), przy czym samo ustanowienie adwokata ( radcy prawnego ) oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 236 § 3 P.p.s.a. adwokata można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Dotychczas złożone w tym trybie oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 P.p.s.a., w związku z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała podstaw faktycznych do przyjęcia po jej stronie przesłanek przyznania pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy. Z mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na początku odnotować należy, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej i zwrotu wydatków) z mocy art. 239 pkt 1 litera a P.p.s.a., gdyż przedmiotem sprawy są świadczenia pomocy społecznej. Ponadto zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest odpłatność (por. art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem. Trzeba zważyć, że na wyraźne żądanie referendarza, znajdujące oparcie w art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404). W rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony z dnia 31 sierpnia 2010 r. i 14 września 2010 r., niczego tak naprawdę nie wyjaśniają. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S. H., miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, uczestnictwa P.H. w kosztach utrzymania dzieci, zasad zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie pełnomocnika z urzędu.