II SA/Op 405/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2012 r. w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 11 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu pierwotnego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. A. D., działając przez pełnomocnika adwokata D. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję z dnia 11 czerwca 2012 r. nr [...] Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu pierwotnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, pełnomocnik skarżącego złożył 20 sierpnia 2012 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Uzasadniając go wskazał, że A. D. prowadzi indywidualną działalność gospodarczą, obecnie ma z niej większe straty niż zyski, średniomiesięczny dochód wynosi około 3500 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, comiesięcznie jest zobowiązany przekazywać kwotę 2000 zł z tytułu alimentów. Koszt utrzymania gospodarstwa domowego, w tym koszty opłat za media i koszt zakupu artykułów spożywczych to miesięcznie około 1500 zł. W związku z tym A. D. nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych. Majątek skarżącego to dom jednorodzinny o powierzchni 200 m 2, 17 ha nieruchomości rolnej, nieruchomości posiadane na cele prowadzonej działalności gospodarczej zajmowanej pod przedsiębiorstwo. W związku ze złożonym przez pełnomocnika A. D. na urzędowym formularzu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wezwał go działając trybie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do podpisania przesłanego w załączeniu formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy przez osobę wnoszącą, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Ponadto działając w trybie art. 255 cyt. ustawy, wezwał do złożenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania domu, w którym skarżący zamieszkuje poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i wszystkich członków gospodarstwa domowego z nim zamieszkujących, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, - nadesłanie zeznania podatkowego skarżącego za rok 2012 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - nadesłanie deklaracji podatkowych VAT-7 z prowadzonej działalności gospodarczej za ostatni kwartał to jest sierpień, lipiec i czerwiec 2012 r., - wskazanie jakie skarżący osiąga dochody z posiadanej nieruchomości rolnej, np. z tytułu dopłat unijnych, umowy dzierżawy, czy jej uprawy, -wskazanie dokumentu obligującego skarżącego do alimentów we wskazanej wysokości i dowodu ich bieżącej zapłaty, - wskazanie rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, nieruchomości i ruchomości (tu np. samochody, ich marka i rocznik), posiadanych w związku z nią. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego pkt 2 w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Pełnomocnik skarżącego odebrał pismo z dnia 24 sierpnia 2012 r., zawierające wezwania w dniu 30 sierpnia 2012 r. i odpowiedział na nie w dniu 5 września 2012 r. (data stempla pocztowego), przesyłając podpisany przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym powtórzył pierwotną treść wniosku z 20 sierpnia 2012 r. Do wniosku załączył deklarację podatku VAT z maja, czerwca i lipca 2012 r. Instrukcyjny 7 dniowy termin wyznaczony skarżącemu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, rozpoczął bieg w dniu 1 września 2012 r. i upływał w dniu 7 września 2012 r. Do dnia wydania tego postanowienia skarżący nie przesłał żadnych poza wyżej wskazanymi dokumentów i wyjaśnień. Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał wszystkich żądanych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. A. D., pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł bowiem, że ponosi stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, ale nie przedłożył żadnych dokumentów pozwalających na potwierdzenie tego faktu. Jednocześnie wskazał, że średni co miesięczny dochód z działalności to 3500 zł, co przeczy z kolei jego oświadczeniu o ponoszeniu straty. Skarżący podał, że ma wyrokiem Sądu zasądzone do płacenia 2000 zł alimentów, ale również nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających tę okoliczność. Ponadto nie przesłał dokumentów, ani informacji odnośnie posiadanych rachunków bankowych, zeznania podatkowego za rok 2012 lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, nie wskazał jakie posiada dochody z nieruchomości rolnej, ani rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, a także nieruchomości i ruchomości posiadanych w związku z nią. Samo oświadczenie skarżącego co do ponoszenia strat z działalności, przy jednoczesnym wskazaniu dochodu miesięcznego 3500 zł, a także oświadczenie co do płacenia wysokich alimentów, oraz przesłanie deklaracji VAT-7 nie jest wystarczające do dokonania oceny sytuacji materialnej skarżącego. Tym bardziej, że z deklaracji VAT wynika, że skarżący dokonywał sprzedaży towarów i usług na kwoty wyższe niż wydatkowane na nabycie towarów i usług, co nie wskazuje na ponoszenie strat. Ponadto ponoszenie straty z działalności gospodarczej, które zresztą w wypadku skarżącego nie wiadomo czy faktycznie ma miejsce, nie zawsze świadczy o braku środków finansowych, gdyż może być wynikiem różnych zdarzeń ekonomicznych, jak np. zbyt duże koszty administracyjne, materiałów i inne. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.