II SA/Op 412/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2) ustanowić skarżącemu adwokata. Przedmiotem skargi wniesionej przez A. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...], nr [...], ustalającą na rzecz W. L. warunki zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego polegającego na zmianie sposobu użytkowania, przebudowie i rozbudowie istniejącego budynku handlowego na zakład obróbki kamienia wraz z towarzyszącą infrastrukturą techniczną, przewidzianego do realizacji w K. na działkach o nr ewid. A i B. Pismami z dnia 17 sierpnia 2007 r. Sąd wezwał skarżącego - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania - do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez nadesłanie jej odpisów oraz do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Powyższe wezwania zawierały pouczenie, iż niezastosowanie się do ich treści spowoduje odrzucenie skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd do uiszczenia wpisu, A. T. wniósł o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ złożony wniosek nie został wniesiony na wymaganym urzędowym formularzu, referendarz sądowy pismem z dnia 31 sierpnia 2007 r. wezwał skarżącego w terminie 7 dni, do dopełnienia tego obowiązku, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Skarżący zastosował się do wezwania i na formularzu wniosku datowanym na dzień 6 września 2007 r., wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na złą sytuację materialną, spowodowaną niskimi dochodami i koniecznością ponoszenia wysokich kosztów leczenia i rehabilitacji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką. W części wniosku odnoszącej się do majątku oraz uzyskiwanych dochodów A. T. wykazał jedynie dochód z tytułu uzyskiwanej przez niego renty, w kwocie 709,47 zł netto oraz dom o powierzchni 80 m². Wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, referendarz sądowy wezwał A. T. pismem z dnia 11 września 2007 r. do: wskazania źródeł dochodu (utrzymania) żony skarżącego wraz z określeniem ich miesięcznej wysokości, a w przypadku braku takiego dochodu - do podania, czy małżonka posiada status osoby bezrobotnej; przedłożenia aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; wskazania wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie swoje oraz małżonki, przy uwzględnieniu wydatków związanych z utrzymaniem domu. W odpowiedzi na wezwanie, A. T. oświadczył, że uzyskują wspólnie z małżonką łączny dochód z tytułu emerytury i renty, w kwocie 1613,14 zł brutto miesięcznie. Skarżący cierpi na bronchit, nadciśnienie, dyskopatię i prostatę, wobec czego ponosi koszty leczenia i rehabilitacji. Małżonkowie ponoszą następujące wydatki miesięczne, związane z utrzymaniem siebie i mieszkania: leczenie - 250 zł, energia elektryczna - 110 zł; gaz - 80 zł, woda i ścieki - 70 zł, opał - 300 zł, telefon - 80 zł, RTV - 17 zł, składki PZU - 10 zł; remonty - 100 zł, wyżywienie - 364 zł. Do akt sądowych skarżący dołączył także kserokopie odcinków świadczeń z KRUS O/O. dla A. T. za miesiąc wrzesień 2006 r. i M. T. za czerwiec 2007 r., a także wyciąg z rachunku bankowego za miesiąc sierpień 2007 r. Postanowieniem z dnia 1 października 2007 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowił mu adwokata z urzędu. Na powyższe orzeczenie uczestnik postępowania W. L. wniósł w dniu 9 października 2007 r. ( data stempla pocztowego ) sprzeciw, w którym podniósł, że skarżący podał nieprawdę odnośnie swojego stanu majątkowego. Zataił bowiem, że jest właścicielem gruntów ornych o powierzchni 6,2 ha położonych w miejscowości K., samochodu osobowego marki "Fiat Seicento", ponadto prowadzi działalność gospodarczą (niezarejestrowaną) w zakresie tuczu trzody chlewnej i przerobu mięsa oraz handlu nim. W ocenie W. L., powyższe okoliczności wskazują na to, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe i koszty adwokata z wyboru. Odpis powyższego sprzeciwu został doręczony stronom postępowania sądowego, w tym skarżącemu, którego Sąd zobowiązał pismem z dnia 16 października 2007 r. do ustosunkowania się do treści przedstawionych w sprzeciwie zarzutów, a w szczególności zobowiązał A. T. do złożenia wyjaśnienia, czy jest on właścicielem wymienionych w sprzeciwie gruntów rolnych i czy ponosi z tego tytułu korzyści materialne, a także czy uzyskuje dodatkowe dochody z działalności w zakresie tuczu trzody chlewnej i przerobu mięsa oraz handlu nim. Ponadto, Sąd wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów, a to odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za ostatnie dwa lata kalendarzowe; zaświadczenia z urzędu gminy o posiadaniu, bądź nieposiadaniu nieruchomości rolnych; zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskiwanych dochodach za 2006 i 2007 r. W terminie zakreślonym przez Sąd do dokonania żądanych czynności, A. T. w piśmie z dnia 24 października 2007 r. oświadczył, że nie uzyskuje dochodów z faktu posiadania gruntów rolnych, ponieważ nie jest ich użytkownikiem. Grunty te zostały wydzierżawione, za co skarżący otrzymuje rekompensatę w postaci 2 t zboża. Zboże to przeznaczane jest na wyhodowanie, na potrzeby własne, 2 tuczników, 10 kur, 10 kaczek i 8 gołębi w ciągu roku. Do pisma skarżący dołączył: zaświadczenie z Urzędu Gminy [...] o wielkości użytków rolnych, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w N. o uzyskiwanych dochodach oraz kserokopie zeznania podatkowego małżonków za rok podatkowy 2005 i 2006. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie lub zarządzenie referendarza sądowego, który to sprzeciw nie został odrzucony - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie uczestnik postępowania W. L. wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 października 2007 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Z uwagi na okoliczność, że sprzeciw dotyczył przyznania prawa pomocy, należy podać, iż w procedurze sądowoadministracyjnej, analogicznie jak w pozostałych procedurach sądowych, obowiązuje generalna zasada odpłatności wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie jednak w uzasadnionych przypadkach zapewnia się stronom prawo do uzyskania zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, gwarantując tym samym stronom dostęp do sądu w celu realizacji ich słusznych praw. W przepisie art. 244 § 1 P.p.s.a. wprowadzona została instytucja prawa pomocy, której istota sprowadza się do tego, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na tle regulacji P.p.s.a., dotyczących instytucji prawa pomocy, w doktrynie utrwalił się pogląd, że celem ustanowienia instytucji przyznania prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej prawa do sądu, w ramach realizacji art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, mówiącego o prawie obywateli dostępu do Sądu ( por. B. Dauter [w:] B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 585 ). Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które - stosownie do art. 211 P.p.s.a. - obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, jak również może być przyznane w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Na zasadzie art. 212 § 1 w zw. z art. 234 § 2 P.p.s.a., opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobom fizycznym, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w razie wykazania przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc do oceny sytuacji materialnej skarżącego pod kątem przyznania prawa pomocy w zakresie o jaki wnosi, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, należy stwierdzić, że dane przedstawione przez A. T. w uzasadnieniu wniosku oraz złożonych wyjaśnieniach i przedłożonych dokumentach, przemawiają za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozpatrując wniosek, Sąd przyjął, że skarżący pouczony o skutkach złożonego oświadczenia, wykazał swoją sytuację osobistą i materialną oraz stan majątkowy, z którego wynika, że uzyskuje wraz z małżonką dochód z tytułu emerytury i renty w łącznej kwocie:1.613,14 zł (na jedną osobę: ok. 806 zł brutto). Z powyższego dochodu małżonkowie pokrywają koszty leczenia (250 zł), wyżywienia (364 zł), opłat mieszkaniowych (657 zł). Powyższy dochód, przy uwzględnieniu wykazanych kosztów utrzymania i oświadczeniu o braku zgromadzonych oszczędności jest, zdaniem Sądu, niewystarczający, aby skarżący mógł bez uszczerbku koniecznego dla swego utrzymania ponieść koszty wpisu sądowego. Wpis ten, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm. ), wynosi 500 zł. Dokonując oceny złożonego wniosku, Sąd uwzględnił także słuszny pogląd prezentowany w orzecznictwie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy, natomiast strona będąca osoba fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Minimalne miesięczne wynagrodzenie za pracę jest wyższe od dochodu wykazywanego przez skarżącego, gdyż na rok 2007 ustalono je na poziomie 936 zł brutto (patrz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 września 2006 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 r. - Dz. U. Nr 171, poz. 227). Sąd zważył, że skarżący został pouczony zarówno w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również w piśmie z dnia 16 października 2007 r., o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 Kodeksu karnego). Stąd, Sąd wziął pod uwagę wyjaśnienia skarżącego dotyczące wydzierżawienia posiadanych przez siebie gruntów, przedstawione zaświadczenie z Urzędu Gminy w O. stwierdzające, że skarżący nie jest podatnikiem podatku rolnego oraz oświadczenie A. T., że z tytułu dzierżawy uzyskuje jedynie rekompensatę, którą wykorzystuje na utrzymanie posiadanych przez siebie zwierząt. Zwierzęta te przeznacza na swoje potrzeby, a nie na handel. Sąd uwzględnił również dane wynikające z przedłożonych kopii zeznań podatkowych, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o uzyskiwanych przez skarżącego dochodach za 2006 r. Na tej podstawie oraz na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, po dokonaniu wszechstronnej analizy sytuacji A. T., z uwzględnieniem jego statusu rodzinnego, dochodów i stanu majątkowego, Sąd doszedł do przekonania, iż skarżącemu należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Końcowo, w świetle powyżej wskazanych okoliczności, podkreślić trzeba jeszcze, że nadmierny rygoryzm w ocenie sytuacji materialnej skarżącego i przyjęcie, iż powinien on ze swych skromnych środków wygospodarować pieniądze na pokrycie kosztów sądowych i kosztów pełnomocnika, zaprzeczałby istocie instytucji prawa pomocy, mającej realnie ułatwić obywatelom dostęp do Sądu, bez ponoszenia przez nich z tego tytułu nadmiernych obciążeń, mogących wywołać uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.