II SA/Op 412/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości w sprawie ze skargi A Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 7 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości. Przedmiotem skargi A Spółki z o.o. z siedzibą w [...], wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 7 czerwca 2016 r., nr [...]. W skardze, Spółka złożyła szereg wniosków procesowych, w tym m.in. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Wobec powyższego, wezwano skarżącą do przedłożenia wniosku na urzędowym formularzu i pouczono, że niezastosowanie się do wezwania Sądu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Wezwanie doręczone zostało w dniu 3 października 2016 r. do rąk Prezesa Zarządu Spółki, o czym świadczy adnotacja na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (k-70 akt). Przesyłką pocztową nadaną w dniu 10 października 2016 r. (data stempla na kopercie), został przesłany do tut. Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym powtórzono żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała na złą sytuację finansową, powodującą niemożność uiszczenia kosztów sądowych. Podała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych przedmiotowej sprawy. Nie posiada środków trwałych, a jedynym środkiem trwałym Spółki są automaty do gier, które w większości zostały zatrzymane przez organy celne na skutek toczących się postępowań. Powyższe powoduje z kolei, niemożność prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej i zarobkowania. Przedstawiony stan, zdaniem Spółki, trwa od dłuższego czasu i powoduje niemożność zgromadzenia przez nią jakichkolwiek oszczędności. Nie posiada ona także zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. W dalszej części wniosku Spółka podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych 431.638,91 zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 3.116.315,44 zł. Stan rachunku bankowego Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy wykazywał saldo zerowe. Dodatkowo Spółka podniosła, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych, wymierzonych przez organy celne wynoszą 3.000.000,00 zł. Ponadto, decyzją z dnia 28 lipca 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] określił dla skarżącej przybliżoną wartość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 4.049.842 zł i orzekł o zabezpieczeniu tej kwoty na majątku skarżącej Spółki. W uzasadnieniu podniesiono także, że z końcem lutego 2016 r. Bank [...] rozwiązał ze Spółką umowę rachunku bankowego z uwagi na brak płatności, a na chwilę obecną Spółka nie zawarła nowej umowy rachunku bankowego. Na skutek zarządzenia z dnia 20 października 2016 r. wezwano skarżącą Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenie przez nadesłanie w terminie 7 dni, określonych dokumentów finansowo-księgowych obrazujących aktualną sytuację finansową Spółki (por.: k-75 akt). Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącej Spółce w dniu 2 listopada 2016 r. (por.: potwierdzenie, k - 77 akt sądowych), a pomimo tego w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone. Wobec powyższego, starszy referendarz sadowy postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej Spółce. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz podniósł, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, a obowiązek ten polega m.in. na złożeniu dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, na wezwanie referendarza wydane w postępowaniu wyjaśniających, w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie referendarza, skoro wnioskująca Spółka nie przedłożyła aktualnych dokumentów finansowo-rachunkowych odzwierciedlających jej aktualną sytuację finansową, to brak było podstaw do zwolnienia jej z opłat sądowych, o co wnioskowała. W ustawowym siedmiodniowym terminie (odpis postanowienia referendarza doręczono w dniu 30 listopada 2016 r., a sprzeciw nadano przesyłką pocztową w dniu 7 grudnia 2016 r.), skarżąca Spółka złożyła sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, w roku 2013 strata Spółki wyniosła 149.368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167.360,10 zł, tak więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się, co potwierdza sprawozdanie finansowe za 2015 rok, zgodnie z którym strata spółki wyniósł 3.116.315,44 zł. Zdaniem skarżącej ocena skali prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwanego przychodu dokonana przez referendarza sądowego nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Zaznaczyła, że przychód jest kategorią bilansową i nie oddaje rzeczywistej sytuacji materialnej, gdyż lata obrotowe 2013, 2014 i 2015 Spółka zamknęła ze znacznymi stratami. Wskazała również, że posiadany przez nią majątek ruchomy to głównie urządzenia do gry, które są wyjątkowo trudno zbywalne. Podniosła także, że zajęty został jej jedyny rachunek bankowy, zaś w toku egzekucji administracyjnych zajmowane są również urządzenia stanowiące jedyny majątek spółki, który służy jej do prowadzenia działalności gospodarczej. Zwróciła uwagę, że łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie ponad 100.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to ponad 3.000.000 zł. Dodała, że decyzją z 28 lipca 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] określił skarżącej przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług (wraz z odsetkami) w łącznej kwocie 4.049.842 zł i orzekł o zabezpieczeniu tej kwoty na majątku skarżącej. Wobec powyższego, uiszczenie przez nią wpisu sądowego od skargi oznaczać będzie de facto zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości, w szczególności, że poparte zostało jedynie dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej spółki za lata 2013-2014. Ponieważ na podstawie ww. dokumentów, a także dokumentów, które spółka przedłożyła do zainicjowanych uprzednio postępowań nie można było dokonać oceny wniosku, referendarz zasadnie wezwał ją do udokumentowania aktualnej sytuacji majątkowej. W związku z tym że, skarżąca nie wykonała ww. wezwania, referendarz sądowy nie miał możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Podkreślić należy, że z treści przywołanego powyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zajdzie taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Podkreślić należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jeżeli zatem strona nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, to fakt ten uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por.: J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. II, Warszawa 2006; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać także należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; dostępne na stronie internetowej: http://ww.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego względu referendarz zasadnie nie uwzględnił przedmiotowego wniosku. Należy podkreślić, że skarżąca nie przedłożyła, również na etapie sprzeciwu, dokumentacji potwierdzającej jej aktualną sytuację majątkową, w tym dokumentacji, o którą wzywał referendarz sądowy. Stwierdzić zatem należało, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.