II SA/Op 421/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych 2. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. R. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. W dniu 30 sierpnia 2012 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 24 sierpnia 2012 r., skarżący został wezwany do uiszczenia kwoty 200 (dwieście) złotych tytułem wpisu od skargi. W dniu 3 września 2012 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego, złożony na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący w jego uzasadnieniu wskazał, że utrzymuje się wraz z żoną z emerytury otrzymywanej z ZUS w wysokości 1450 zł netto i renty chorobowej żony, okresowej na 3 lata, w kwocie 950 zł netto. Są takie miesiące, w których prawie cała renta żony idzie na lekarstwa, praktycznie wszystkie opłaty i żywność kupują z emerytury skarżącego. W celu zakupu opału lub wykonania jakiś remontów muszą zaciągać krótkoterminowe kredyty, na życie zostaje im niewiele, niejednokrotnie muszą pożyczać pieniądze na skromne życie, bo nie wystarcza im ich do końca miesiąca. W rubryce dochody skarżący wpisał swoją emeryturę w kwocie brutto 1747 zł i rentę żony w kwocie brutto 1115 zł, łącznie dochód brutto 2862 zł. Ich majątek stanowi dom mieszkalno - gospodarczy o powierzchni 180 m2. W dniu 3 września 2012 r. skarżący uiścił też wymagany wpis od skargi wynoszący 200 zł. W związku ze złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego domu, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - nadesłanie jego zeznania podatkowego za rok 2011 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, jak również dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość emerytury, - dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość renty małżonki, - zaświadczenia lekarskiego lub innego dokumentu (np. karty leczenia, orzeczenia lekarskie), że żona choruje i wymaga stałego leczenia, - nadesłanie rachunków za leki żony obrazujących wysokość wydatków z tego tytułu. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Skarżący odpowiedział na wezwanie w terminie, przesyłając w dniu 14 września 2012 r. (data nadania przesyłki), oświadczenie z 13 września 2012 r. żony M. Z., że nie posiada ona żadnych rachunków bankowych, czy lokat, rentę chorobową otrzymuje pocztą, nie posiada też żadnych darowizn, na lekarstwa miesięcznie wydaje 250 zł, a są miesiące, kiedy kwoty te są wyższe. Przesłał też jeden paragon za leki na kwotę 88,94 zł z 3 września 2012 r., przekaz pocztowy z dnia 25 sierpnia 2012 r. renty na kwotę 946.76 zł, orzeczenie lekarza ZUS z 6 marca 2012 r., o uznaniu M. Z. za częściowo niezdolną do pracy do 31 marca 2014 r., zaświadczenie o jej stanie zdrowia z 20 lutego 2012 r., decyzję o przyznaniu jej renty czasowej, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok 2011. Skarżący przesłał też swoje oświadczenie z 13 września 2012 r., w którym powtórzył informacje podane w uzasadnieniu wniosku, a ponadto wskazał, że ma rachunek oszczędnościowy w banku, na opał zaciąga 2000 zł kredytu, w ubiegłym roku podczas wichury zawalił się im dach w szopie na opał, znów potrzebuje 2000 zł na pilny remont. Nie zbierał rachunków za leki, nie wiedział, że będą przydatne, ale miesięcznie wydają z żoną łącznie około 450 zł z tego tytułu. Żona ma duże zaniki pamięci, a on cierpi na chorobę wrzodową, nadciśnienie i serce. Przesłał wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., wynika z niego, że pobrał on kredyt gotówkowy 2000 zł, i wysokość środków na koncie z uwzględnieniem kwoty z kredytu 1194,23 zł pozostałej na koncie, to 2524,89 zł, czyli poza kredytem ma środki pieniężne w wysokości 1330,66 zł. Przesłał też aktualne odcinki do zapłaty za prąd, miesięcznie na kwotę średnio 71,60 zł, opłacone ubezpieczenie budynków w PZU 174 zł, oraz ubezpieczenie budynków i odpowiedzialności cywilnej rolników, na które wydatkował łącznie 189 zł, decyzję o wymiarze podatku od nieruchomości na 2012 r. w łącznej kwocie 179 zł, wraz dowodem wpłaty dwóch rat w kwocie 90 zł, roczne obliczenie podatku za 2011 r. przez organ rentowy, decyzję o przyznaniu emerytury, z której wynika, że aktualnie jej kwota netto to 1457,12 zł. dowód wpłaty wpisu od skargi na kwotę 200 zł. Referendarz sądowy po przeanalizowaniu danych przedstawionych przez skarżącego, mając na uwadze przesłaną przez niego decyzję o wymiarze podatku od nieruchomości, z której wynika, że ma on użytki rolne o powierzchni 1,07 ha oraz dowód obowiązkowego ubezpieczenia rolników, ponownie wezwał go na zasadzie art. 255 P.p.s.a., do złożenia wyjaśnień i dokumentów odnośnie posiadanej nieruchomości rolnej, to jest czy stanowi ona dla niego źródło dochodu, np. z dzierżawy, dopłat unijnych, itp. lub też czy jest przedmiotem upraw na potrzeby własne. Skarżący odpowiedział na wezwanie w dniu 15 października 2012 r. (data nadania przesyłki), przesyłając zaświadczenie o Spółdzielni Produkcji Rolnej w [...], że użytkują grunty skarżącego na podstawie umowy dzierżawy z 1 września 2004 r., a czynsz w 2012 r., wynosi. 194,40 zł. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Skarżący, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie całkowitym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny sytuacji materialnej rodziny skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanych wnioskach oraz załączonych do nich dokumentach i stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych rodziny, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód łączny skarżącego i jego żony wynosi miesięcznie netto 2416,20 zł, składa się na niego emerytura skarżącego, renta jego żony i 1/12 część czynszu dzierżawnego gospodarstwa rolnego (194,40 zł przez 12 miesięcy). Skarżący wskazał, że płaci miesięcznie 450 zł za leki, 71,60 zł za prąd, 166 zł za opał (2000 zł przez 12 miesięcy ), 15,75 zł na miesiąc ubezpieczenie budynków i oc rolników (189 zł przez 12 miesięcy), 14,91 zł podatek od nieruchomości (179 zł przez 12 miesięcy). Łącznie zatem skarżący wykazał wydatki w kwocie 718,91 zł miesięcznie. Wykazał też, że obecnie spłaca kredyt w kwocie 2000 zł. Kolejnym, niewątpliwie ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nich w związku z dalszym postępowaniem. W tym zakresie trzeba odnotować, że w sprawie został już uiszczony w dniu 3 września 2012 r., wpis od skargi, wynoszący 200 zł. Zwolnienie zatem od tej opłaty sądowej nie mogło być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy podnieść, że zwolnienie od kosztów nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/06, Lex nr 234889). Niewątpliwie, w przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy już po częściowym opłaceniu przez niego skargi, dlatego wniesiony wpis nie mógł stanowić przedmiotu zwolnienia. Z tych przyczyn referendarz orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia, a ponadto uznał, że sytuacja materialna skarżących pozwala im na poniesienie pozostałych, potencjalnie mogących powstać w sprawie kosztów sądowych. Koszty te bowiem nie powinny kształtować się na poziomie wyższym niż 200 zł, a składać się na nie mogą kwoty: 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wynoszący 100 zł wpis od skargi kasacyjnej. Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje skarżący, przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać należy koszty wyżywienia, czy środków czystości, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, lecz w zakresie mniejszym niż ten, o jaki wnosi. Referendarz uznał natomiast, że jeśli skarżący ze swoich zasobów finansowych będzie zobligowany do poniesienia kosztów sądowych, to kolejny wydatek w postaci zapłaty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, może stanowić dla niego nadmierne obciążenie i spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego i jego małżonki. Należy zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, iż zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący i jego rodzina mają bowiem stałe źródło utrzymania, a koszty sądowe w sprawie nie są tak wysokie, aby nie można było przyjąć, że nie jest w stanie ich ponieść, tym bardziej, że uiścił już wpis od skargi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, orzekając jak w sentencji.