II SA/Op 424/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy K.J. w sprawie z jego skargi na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 13 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. zwolnić skarżącego z wpisu sądowego od skargi w całości, 2. oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych w pozostałym zakresie, 3. ustanowić dla skarżącego adwokata. K. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 13 czerwca 2012 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzje organu I instancji o nakazaniu D. J. i K. J. rozbiórki budynku gospodarczego o powierzchni zabudowy 26,3 m², wybudowanego bez pozwolenia, w J. przy ulicy [...]. Na skutek zarządzenia z dnia 24 sierpnia 2012 r., skarżący został wezwany pismem z dnia 28 sierpnia 2012 r. do uiszczenia wpisu od skargi, w wysokości 500 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym do dokonania w/w czynności, K. J. złożył zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu, w którym jednocześnie zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy pismem z dnia 18 września 2012 r. wezwał zatem skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, a ten przesłał wypełniony formularz w dniu 1 października 2012 r. (data stempla pocztowego). K. J. zwrócił się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 12 października 2012 r. sygn. akt II SA/Op 424/12, referendarz sądowy tut. Sądu, zwolnił skarżącego od uiszczenia części wpisu od skargi w wysokości 400 zł i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to skarżący odebrał osobiście w dniu 15 października 2012 r. i w dniu 19 października 2012 r. (data stempla pocztowego), wniósł od niego sprzeciw. Wskazał w nim, że uiszczenie opłaty narazi go na pogorszenie warunków bytowych i w specyfikacji wydatków jakie ponosi pominął wydatki na zakup węgla, "kupuję jedynie 2,5 tony na rok po 840 zł za tonę, razem za 2100 zł, na zakup większej ilości mnie nie stać". Ponadto miesięcznie opłaca najniższą składkę emerytalno-rentową w kwocie 412,80 zł, łącznie na sprawy bytowe wydaje z żoną 1267 zł, a na życie pozostaje im kwota 476 zł, stąd wydatek na opłatę w kwocie 100 zł jest dla nich bardzo duży. Wniósł o całkowite zwolnienie od opłat i przyznanie adwokata. W załączeniu przesłał kopie wpłat dobrowolnych składek na ubezpieczenie społeczne z okresu od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r. oraz oświadczenie o wysokości ponoszonych wydatków. Te kształtują się następująco: leki 100 zł, ubezpieczenie na życie 70 zł, ubezpieczenie auta 30 zł, paliwo 60 zł, środki czystości 20 zł, karma dla psów 80 zł, media 320 zł, składka emerytalno – rentowa 412 zł, węgiel 175 zł, żywność 476 zł. Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako P.p.s.a., Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie kopii swojej deklaracji podatkowej za rok 2011 z potwierdzeniem złożenia jej we właściwym urzędzie lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, wyjaśnienie z jakiego powodu i na jakiej podstawie prawnej opłaca on składkę na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, i jeśli jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, to o przesłanie zaświadczenia z urzędu pracy na tę okoliczność. Wezwanie to zawierało pouczenie, że nienadesłanie powyższych informacji w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu wezwania, może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 15 listopada 2012 r. i odpowiedział na nie w zakreślonym terminie. Przysłał pismo, w którym wyjaśnił, że po ustaniu stosunku pracy zaczął opłacać składkę na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, gdyż poinformowano go o takiej możliwości w ZUS w [...]. Odnośnie przesłanej deklaracji podatkowej za rok 2011 r. wskazał, że w roku 2012 nie wykonywał żadnej umowy o dzieło i zlecenie, ani nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. W piśmie tym znalazł się także zapis odnoszący do rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej. Wobec tego skarżący został ponownie wezwany do przesłania zaświadczenia w tym zakresie, wówczas w piśmie z 30 listopada 2012 r., wyjaśnił, iż już poprzednio oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. We wniosku o prawo pomocy, uzasadniając swoje żądanie przyznania pomocy, wskazał na okoliczność utrzymywania się członków jego rodziny jedynie z emerytury małżonki wynoszącej 1743 zł netto miesięcznie, przy wydatkach na utrzymanie domu i członków rodziny, które kształtują się na poziomie 1675 zł. Ponadto podniósł, że jego małżonka leczy się w Klinice Okulistycznej w [...], a on w Wojewódzkim Centrum Medycznym w [...]. Podał dalej, że wydatki na leczenie kształtują się w zależności od leków przepisywanych przez lekarzy i są różne. Oświadczył także, że nie otrzymuje pomocy od osób trzecich i instytucji; nie posiada żadnych oszczędności i lokat terminowych; ma dom o powierzchni 120 m²; wspólne gospodarstwo domowe tworzy wyłącznie z małżonką, a jego rodzina nie posiada dodatkowych źródeł dochodu, ani składników majątkowych innych niż wykazane. W aktach sprawy znajdują się także rachunki za opłaty mieszkaniowe, wyciąg bankowy oraz kserokopie dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył co następuje: Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P..p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może zostać także przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba domagająca się tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Dodatkowo Sąd oparł swoje stanowisko w niniejszej sprawie na dokumentach źródłowych dołączonych do wniosku przez skarżącego. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności z uwagi na fakt, iż uzyskuje on wraz z małżonką comiesięczny stały dochód z tytułu emerytury D. J.. Emerytura ta wynosi 1743,37 zł netto, co zostało udokumentowane decyzją o jej przyznaniu, a także wyciągiem bankowym. Wysokość dochodu na jednego członka rodziny wynosi 871,68 zł netto. Skarżący ma także majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 120m² i samochód z roku 1997. Skarżący, w ocenie Sądu, wykazał niezbędne miesięczne wydatki na poziomie kwoty 1261 zł, a składają się na nie następujące koszty: 100 zł leki, ubezpieczenie auta 30 zł, paliwo 60 zł, środki czystości 20 zł, karma dla psów 80 zł, pozostałe media 320 zł, węgiel 175 zł, żywność 476 zł. Skarżący wskazał też na wydatki w kwocie 70 zł na ubezpieczenie PZU życie i na dobrowolne składki z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego w wysokości 412 zł. W tym miejscu należy zauważyć, że zdaniem Sądu wydatki te – łącznie w kwocie 482 zł miesięcznie, w szczególności wydatek na składkę emerytalno-rentową, chociaż są uzasadnione z punktu widzenia społeczno-ekonomicznego – nie mogą być jednak zaliczone do kategorii wydatków życiowo niezbędnych, takich jak opłaty za mieszkanie, wodę, prąd, ogrzewanie, żywność czy lekarstwa. Przesłana przez skarżącego deklaracja podatkowa za rok 2011 składana była wspólnie z małżonką, wynika z niej, że w roku tym oprócz dochodu z emerytury D. J., uzyskali oni dodatkowy dochód z działalności wykonywanej osobiście, skarżący w kwocie 9916,04 zł, a jego żona w kwocie 12740 zł. W piśmie z 22 listopada 2012 r. skarżący oświadczył, iż obecnie w roku 2012 r. nie wykonuje on żadnej umowy o dzieło, umowy zlecenia, jak też, że nie jest zatrudniony oraz zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Oceniając zatem sytuację materialną skarżącego i jego żony, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, Sąd uznał, że wykazane wydatki konieczne na życie wynoszą w ich wypadku 1261 zł, a zatem z dochodu osiąganego co miesiąc z emerytury żony dysponują kwotą 482 zł. Jak wykazał skarżący kwota ta w całości jest wydatkowana na dobrowolne ubezpieczenia, według Sądu przyjdzie powtórzyć, że można takie dzialanie uznać za społecznie i ekonomicznie uzasadnione, natomiast jako wydatek płacony dobrowolnie, nie może być brany pod uwagę jako życiowo niezbędny. W ocenie Sądu, to że skarżący pomimo niewielkiego dochodu zdecydował, iż będzie płacił kwoty tych dobrowolnych ubezpieczeń, nie może przesądzać o jego całkowitym zwolnieniu z kosztów postępowania sądowego. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący był w stanie również poczynić wydatki na inwestycję w postaci wybudowania budynku gospodarczego, którego nakaz rozbiórki jest przedmiotem niniejszego postępowania sądowego. Powyższe pokazuje, że wnioskodawca nie jest osobą pozbawioną środków do życia, czy znajdującą się w dramatycznej sytuacji bytowej. Tymczasem przepisy o prawie pomocy co do zasady, mają zastosowanie właśnie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Mają one służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (por. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Sąd postanowił zatem ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu i częściowo zwolnić go od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi wynoszącego 500 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy jest określenie rozmiaru obciążenia finansowego jaki może dla niego wystąpić w związku z dalszym postępowaniem. W tej sprawie potencjalne koszty sądowe nie powinny się bowiem kształtować na poziomie wyższym niż 350 zł, a to z tytułu ewentualnej opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz uzasadnieniem oraz za wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej, wynoszący w sprawie 250 zł. Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje skarżący, przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, wskazują, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, lecz w zakresie mniejszym niż ten, o jaki wnosi. Sąd uznał natomiast, że z wykazanych przez skarżącego, środków finansowych, kolejny wydatek w postaci zapłaty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, może stanowić dla niego nadmierne obciążenie i spowodować uszczerbek w utrzymaniu jego rodziny, stąd ustanowił adwokata z urzędu. Takie stanowisko Sądu znajduje oparcie w obowiązującym orzecznictwie w materii prawa pomocy. Przykładem jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 279/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 784426 oraz na na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl, którego tezy brzmią:" 1. Prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym koszty sądowe i ustanowienie fachowego zastępcy prawnego) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, takich jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności pozbawione całkowicie środków do życia. 2. Zasada ponoszenia przez każdą stronę postępowania sądowoadministracyjnego kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody np. mających zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, mimo, że nawet stosunkowo niewielkie i bilansujące się z ponoszonymi wydatkami, dochody. Nie bez znaczenia jest również nie posiadanie na utrzymaniu innych osób." Należy zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, iż zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wskazać w tym miejscu warto, iż postanowienie niniejsze nie pozbawia skarżącego możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego prawa pomocy, o ile ulegnie zmianie jego sytuacja materialna. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.