II SA/Op 440/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Ewa Janowska – spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Skarżąca, wnioskiem z dnia 21 lipca 2004 r. domagała się przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności syna D. W. za wrzesień 2004 r. Do wniosku o zasiłek pielęgnacyjny zostały dołączone: zaświadczenie z domu Opieki Społecznej dla Dzieci i Młodzieży prowadzonego przez A w Z. z dnia 29 czerwca 2004 r. i z dnia 6 września 2004 r., orzeczenie z dnia 25 marca 2003 r. o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności D. W. Do wniosku dołączono również inne dokumenty wymagane do przyznania prawa do zasiłku rodzinnego. Decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 104 Kpa i art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) odmówiono przyznania prawa do tego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że żądane świadczenie nie mogło zostać przyznane z uwagi na pobyt dziecka od dnia 16 września 2004 r. w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, które w całości jest finansowane z budżetu państwa. W odwołaniu H. W. wniosła o uchylenie decyzji wywodząc, iż w okresie wakacyjnym dziecko nie będzie przebywać w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, jakim jest Dom Pomocy Społecznej w Z. pozostając na jej utrzymaniu. Podkreśliła, że utrata zasiłku nie pozwoli w przyszłości na pobyt dziecka w okresie wakacji i ferii w domu rodzinnym, zwróciła także uwagę na trudną sytuację rodzinną i finansową – samotne wychowywanie dzieci i utratę alimentów z Funduszu Alimentacyjnego. Organ odwoławczy – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją [...] wydaną w oparciu o art. 138 par. 1 KPA utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podniósł, że zgodnie z art. 2 pkt 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych – świadczeniami rodzinnymi są między innymi świadczenia opiekuńcze takie jak zasiłek rodzinny i świadczenie pielęgnacyjne. Wywodził, że art. 16 ust. 5 omawianej ustawy stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości są finansowane z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia. Organ wyjaśnił, iż do instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie należą; dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkoła wojskowa lub inna szkoła zapewniająca nieodpłatne pełne utrzymanie w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie. Organ ustalił, że D. W. orzeczeniem z dnia 25.03.2003 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe. Z zaświadczenia Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w Z. z dnia 16.07.2004 r. wynika, ze jest placówka zapewniającą całodobową opiekę. Miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w 2004 r. wynosił 1.531 zł i był pokrywany z dotacji budżetu państwa. D. W. jest podopiecznym tej placówki od 6 września 1994 r. Z zaświadczenia tego wynikało nadto, że D. W. przebywał w domu rodzinnym od 27.06.2004 r. do 11.07.2004 r., od 12.07.2004 r. do 15.07.2004 r. przebywał w szpitalu na badaniach kontrolnych, a od 16.07.2004 r. przebywał w domu rodzinnym na okres wakacji letnich – zadeklarowano czas pobytu w domu rodzinnym do dnia 15 września 2004 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji argumentował, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje skarżącej z uwagi na fakt przebywania syna D. W. w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a którą niewątpliwie jest Dom Pomocy Społecznej w Z., a jego pobyt i udzielone przez tą instytucję świadczenia w całości są finansowane z budżetu państwa. Dodatkowo organ wskazał, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości uznaniowego przyznania świadczeń rodzinnych, jeżeli przez część miesiąca osoba przebywa poza instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie, w tym zabierana jest przez rodzinę do domu rodzinnego na święta czy ferie szkolne. W skardze do Sądu Administracyjnego H. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej wydanie na podstawie niekompletnych dokumentów, a zatem niedokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, że dziecko w miesiącu wrześniu 2004 roku przebywało poza placówką zapewniającą mu całodobowe utrzymanie przez dwa tygodnie, podczas gdy w tym miesiącu syn skarżącej cały czas przebywał w domu rodzinnym pozostając na jej wyłącznym utrzymaniu, co potwierdza odpowiednie zaświadczenie wydane przez kierownika Domu Pomocy Społecznej w Z. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji podkreślając dodatkowo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje przyznania prawa do świadczeń rodzinnych za okres czasowego przebywania podopiecznego w ramach ferii, wakacji szkolnych itp. poza instytucją zapewniającą mu zakwaterowanie i wyżywienie. Nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej dotyczącej wydania decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Zaakcentował, że fakt przebywania dziecka w D. W. w Domu Pomocy Społecznej w Z. oraz dołączone do akt sprawy zaświadczenie tego ośrodka, potwierdzające finansowanie udzielonych świadczeń z budżetu państwa jest wystarczająca przesłanką do odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Materialnoprawną przesłanką, na podstawie której należało rozpoznać żądanie strony był przepis art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255), zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje; - niepełnosprawnemu dziecku - osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym niepełnosprawności - osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje również osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do 21 roku życia. Nie jest sporne, że w rozpatrywanym przypadku skarżąca spełniała wyżej opisane przesłanki pozytywne pozwalające na przyznanie jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności syna D. W. Z lektury akt wynika, że dziecko skarżącej legitymujące się znacznym stopniem niepełnosprawności, jest pensjonariuszem Domu Pomocy Społecznej Dla Dzieci i Młodzieży w Z. Ośrodek ten jest placówką zapewniającą całodobową opiekę, miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w 2004 r. wynosił 1.531 zł i był pokrywany był z dotacji budżetu państwa. D. W. jest podopiecznym tej placówki od 6 września 1994 r., a jego matka H. W. jest zwolniona z odpłatności za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej. Z zaświadczenia Domu Pomocy Społecznej z dnia 16.07.2004 r. wynikało, że D. W. przebywał w domu rodzinnym od 27 czerwca 2004 r., do 11.07.2004 r., od 12.07.2004 r. do 15.07.2004 r. przebywał w szpitalu na badaniach kontrolnych, a od 16 lipca 2004 r. został ponownie zabrany do domu rodzinnego na okres wakacji letnich – deklarowany czas pobytu na wakacjach został określony do dnia 15 września 2004 r., natomiast z zaświadczenia Domu Pomocy Społecznej z dnia 8 września 2004 r. wynikało, że wnioskodawczyni zadeklarowała przedłużenie pobytu dziecka w domu rodzinnym do dnia 30 września 2004 r. Zaświadczenie z dnia 8 września 2004 r., nie było poddane ocenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W tym stanie rzeczy pozostaje do rozważenia kwestia, czy w rozpatrywanym przypadku będzie miał zastosowanie przepis art. 16 ust. 5 cyt. ustawy. Przepis ten stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeśli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo Narodowego Funduszu Zdrowia. W ocenie Sądu, należy uznać, że w sytuacji gdy osoba posiadająca uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego nie przebywa faktycznie w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie nie zostaje pozbawiona tego prawa w świetle cytowanego przepisu art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści wymienionego przepisu wynika bowiem, że pozbawienie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego spowodowane jest faktem, że dziecko pozostające w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a taką niewątpliwie, jak słusznie wskazał organ jest Dom Pomocy Społecznej w Z. – ma zapewnione nieodpłatne pełne utrzymanie obejmujące wszystkie rodzaje świadczeń koniecznych do utrzymania dziecka. Jak wynika, z pisma Domu Pomocy Społecznej w Z. z dnia 8 września 2004 r. D. W. nie przebywał w miesiącu wrześniu 2004 roku w tej placówce pozostając na wyłącznym utrzymaniu matki. Oznacza to, w opinii Sądu, że iż nie istniały w tym miesiącu przesłanki pozbawiające wnioskodawczynię prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na syna będącego w tym okresie na jej utrzymaniu (wyżywienie i mieszkanie, a także pomoc w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji). Treść art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach pieniężnych uzasadnia wniosek, że tylko w przypadku zapewnienia dziecku nieodpłatnego pełnego utrzymania istnieją przesłanki pozbawiające prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na to dziecko. Sytuacja taka zatem istnieje tylko przez okres, w którym zapewnienie pełnego nieodpłatnego utrzymania ma miejsce. Jeżeli więc przez część roku obejmującą pełne miesiące kalendarzowe podopiecznemu instytucji, o której mowa w omawianym przepisie art. 16 ust 5, nie zapewniono nieodpłatnego pełnego utrzymania, za ten okres przysługuje zasiłek rodzinny oraz zasiłek pielęgnacyjny. Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że przepis art. 16 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozbawia zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko przebywające w instytucji zapewniającej nieodpłatnie całodobowe utrzymanie, za okres wakacyjny obejmujący pełne miesiące kalendarzowe, w którym nie zapewniono pełnego nieodpłatnego utrzymania. W tym okresie bowiem nie istnieją przesłanki wyłączające prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu należy również wskazać, że przepis art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalający zasadę, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy (zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy obejmującym okres od 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego), począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego ma charakter przepisu regulującego procedurę w sprawach o przyznanie i wypłacanie świadczeń rodzinnych, nie może jednak stanowić podstawy materialnej ubiegania się bądź decydować o niemożliwości ubiegania się o świadczenie za inny okres niż zasiłkowy, w sytuacji spełniania przesłanek pozwalających na przyznanie określonego świadczenia rodzinnego. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.