II SA/Op 442/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania na skutek wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w wysokości 100 (sto) złotych, 2. w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. Przedmiotem skargi K. K. jest decyzja Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie wymeldowania. W wykonaniu zarządzenia z dnia 27 sierpnia 2010r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi, w wysokości 100 zł, a to w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd do dokonania w/w czynności, skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu, a na skutek wezwania referendarza sądowego z dnia 4 października 2010r., wniosek powyższy złożyła na stosownym urzędowym formularzu, zmieniając żądanie - na zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie K. K. wskazała na złą sytuację finansową spowodowaną samotnym wychowywaniem dziecka i konicznością ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania. Dalej podała, że nie stać jej na ponoszenie kosztów sądowych, a do złożenia skargi do sądu administracyjnego została zmuszona okolicznościami życiowymi, tj. jej były konkubent nie chce dobrowolnie wyprowadzić się mieszkania należącego do niej, a także stanowi zagrożenie dla jej życia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku stwierdziła, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepełnoletnią córką, posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 27m², a źródłami dochodu miesięcznego jej rodziny jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. 1.640 brutto zł oraz alimenty w wysokości 400 zł. K. K. podała także, że spłaca raty kredytu w wysokości 670 zł miesięcznie oraz ponosi wydatki z tytułu opłat i należności za przedszkole córki w wysokości ok. 600 zł miesięcznie. Pismem z dnia 19 października 2010r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie odpisów stosownych dokumentów oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień, a to: zaświadczenia od pracodawcy, potwierdzającego wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia, a także dokumentu potwierdzającego wysokość zasądzonych na rzecz córki alimentów; wyciągów z posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych; udokumentowanie ponoszonych wydatków na utrzymanie miesięczne mieszkania; specyfikacji ponoszonych wydatków na utrzymanie siebie i córki; dokumentu potwierdzającego okoliczność spłacania kredytu z uwzględnieniem podstawowych informacji na temat celu i zasad spłaty kredytu. Zobowiązano także skarżącą do wyjaśnienia czy w utrzymaniu jej mieszkania partycypują osoby trzecie i w jakim zakresie, a także do złożenia oświadczenia czy wnioskodawczyni korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. K. K. odniosła się do wezwania referendarza w piśmie z dnia 29 października 2010r., w którym oświadczyła, że w utrzymaniu jej mieszkania nie partycypują osoby trzecie, a zaciągnięty kredyt bankowy był przeznaczony na remont mieszkania i zakup samochodu, a pożyczka "ze [...]" na opłacenie postępowań w sądzie rodzinnym oraz dwukrotną naprawę samochodu. Do akt sprawy załączono ponadto zaświadczenie od pracodawcy o osiąganym wynagrodzeniu, wyciąg bankowy oraz kserokopie: faktur i rachunków z tytułu opłat mieszkaniowych, wyroku zasadzającego alimenty, zaświadczenia z MOPS w P. o nieskorzystaniu z pomocy tego Ośrodka, wpłaty za zajęcia taneczne, harmonogramów spłat kredytów i pożyczki. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma natomiast obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek, informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W taki sposób zebrany materiał dowodowy oraz oświadczenia skarżącej zawarte we wniosku, stanowiły podstawę do oceny jej sytuacji materialnej, a kwestią wymagającą rozważenia było jej prawo do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Trzeba mieć zatem na uwadze, że skarżąca posiada do swojej dyspozycji comiesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, który średniomiesięcznie kształtuje się na poziomie 2.012,09 zł brutto (dane z miesiąca lipca, sierpnia i września 2010r.) oraz z tytułu alimentów w wysokości 400 zł (łączny dochód: ok. 1.700 netto). Dane te wynikają zarówno z przedłożonych zaświadczeń od pracodawcy i kserokopii odpisu wyroku sądowego, jak również z analizy wyciągów bankowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją córką, która z uwagi na niepełnoletniość pozostaje na utrzymaniu wnioskodawczyni. Ponadto strona skarżąca ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, które kształtują się na poziomie ok. 400 zł miesięcznie (opłata za wodę – 38,66 zł; telefon łącznie – ok. 100 zł; czynsz – 67,79 zł; wywóz nieczystości stałych – 15,34 zł; energia – 127,44 zł; telewizja – 44,90 zł, przy czym opłaty zostały określone w wartościach średniomiesięcznych). Comiesięcznie ponosi także koszty związane z opłaceniem zajęć tanecznych córki w wysokości 47 zł, a także spłatą kredytów i pożyczek, zaciągniętych w dwóch instytucjach finansowych, na kwotę ok. 650 zł. Otrzymany zatem w ten sposób łączny koszt wykazanych wydatków miesięcznych kształtuje się na poziomie ok. 1.100 zł. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem członkowie jej gospodarstwa domowego uzyskują comiesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia i alimentów. Uzyskiwane dochody gwarantują skarżącej ponoszenie oprócz wydatków z tytułu utrzymania, także spłaty rat pożyczek. Podnoszona okoliczność spłaty zadłużeń ma niewątpliwie wpływ na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże pożyczek nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi. Zaciągnięte kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Ponadto cel pożyczek, na jaki zostały zaciągnięte, zrodziły wątpliwości co do złej kondycji materialnej skarżącej. O ile bowiem za zasadne można przyjąć zaciągnięcie zobowiązania na zakup mieszkania jako niezbędnej potrzeby człowieka, o tyle trudno mówić o tym w przypadku kupna samochodu. W ocenie referendarza, niepodobna w niniejszej sprawie przyjąć za uzasadnione stanowisko, że posiadanie samochodu jest niezbędne w celu zapewnienia podstawowych funkcji rodziny skarżącej, związanych np. z dojazdem do pracy, czy dostępu do urzędów i placówek służby zdrowia, skoro wnioskodawczyni mieszka i pracuje w P., czyli miejscowości będącej siedzibą Gminy. Odnosząc się także do wyjaśnienia skarżącej, iż jedna z zaciągniętych pożyczek została m.in. spożytkowana na opłacenie kosztów postępowania w sądzie rodzinnym, trzeba mieć na uwadze, iż przepisy regulujące tego typu postępowanie, przewidują także możliwość zwolnienia strony od kosztów sądowych, bądź ustanowienia pełnomocnika z urzędu w przypadku, gdy strona pozostaje w złej sytuacji materialnej. Reasumując powyższe nie można stwierdzić, iż skarżąca należy do grona osób niemajętnych i biednych, której uiszczenie opłat sądowych - przynajmniej w jakiejś części, spowodowałoby zachwianie sytuacji finansowej. Opłaty te są najniższe, jeśli chodzi o wysokość stawek występujących w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Zalicza się do nich bowiem wpis od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a także w przypadku dalszego procedowania – opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu....). Trudno zatem przyjąć pogląd, iż należy skarżącej przyznać prawo pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym zwłaszcza, że skarżąca samodzielnie się utrzymuje, nie wykazała bowiem, iż korzysta z pomocy osób trzecich lub instytucji pomocy społecznej Państwa. Udzielenie pomocy w stałoby w takim przypadku w sprzeczności z założeniami instytucji prawa pomocy, której celem jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca natomiast, na podstawie przedstawionych powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego referendarz orzekł o częściowym zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi. Referendarz uznał udzieloną pomoc za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, przy uwzględnieniu w szczególności wysokości uzyskiwanego dochodu, faktu utrzymywania małoletniego dziecka, a także brakiem zgromadzonych przez skarżącą oszczędności. Kierował się także zasadą, że nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stąd rozpoznający wniosek uznał o konieczności zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi, bowiem nieuiszczenie tej opłaty spowodowałoby odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Orzekając w sprawie zważono także, iż niniejsze postanowienie nie pozbawia skarżącej możliwości ubiegania się w dalszej części postępowania sądowego o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca ponownie może zwrócić się do Sądu o rozpoznanie wniosku o pomoc, w przypadku gdy zmienią się okoliczności sprawy. Mając zatem powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji postanowienia.