II SA/Op 443/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. O. na postanowienie Wojewody Opolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wykupu gruntów wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sadowych S. O. wniósł skargę na postanowienie Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wykupu gruntów. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego stałego od skargi w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych), a ten dokonał wpłaty kwoty w dniu 17 września 2007 r. mieszcząc się w wymaganym ustawowym terminie. Następnie w dniu 21 stycznia 2008 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), skarżący złożył do tut. Sądu pismo zawierające wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w odpowiedzi przesłał mu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwał go do jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni od dnia otrzymania pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Skarżący przesłał wypełniony formularz w przepisanym terminie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że za rok 2007 poniósł wydatki z tytułu utrzymania gruntów w D. w kwocie 1164 zł, utrzymania domu w B. w kwocie 7772,71 zł, drobne wydatki remontowe przy domu to kwota 1762 zł, ubezpieczenie samochodu i jego eksploatacja - 1324 zł, opłaty i koszty sądowe - 6520 zł, utrzymanie zwierząt domowych -2304 zł, prasa i opłaty radiowo-telewizyjne - 796 zł, wydatki na leki skarżącego i jego małżonki - 2924 zł. Skarżący wyliczył, że wyżej wskazane koszty stanowią wydatek rzędu 2047 zł na miesiąc na 2 osoby, co przy ich łącznym miesięcznym dochodzie wynoszącym 2560,46 zł, pozostawia im na wyżywienie kwotę 513 zł, czyli 256 zł na osobę na miesiąc. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, jedynym źródłem utrzymania ich rodziny jest jego emerytura w kwocie 1410 zł i emerytura żony w kwocie 1150 zł. Skarżący podał, że ma majątek w postaci połowy domu o powierzchni 60 m2, mieszkania o powierzchni 44,5 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 33,15 ha, nieużytkowaną, w związku z którą toczy się niniejsza sprawa, oraz o powierzchni 2,.64 ha, nieużytkowaną, w związku z którą toczy się w tut. Sądzie sprawa o sygn. akt II SA/Op 521/07 oraz działkę przydomową o powierzchni 7,98 ar. Skarżący wskazał, że ma ponadto samochód osobowy marki Ford Fiesta, rocznik 1991 r. którego wartość wycenił na 1000 euro i meble, których wartość wycenił na 800 euro. W rubryce nr 11 wniosku zawierającej inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne, skarżący wskazał, że nie ma żadnych poza emeryturą źródeł dochodu i, że nie nadaje się do pracy po zawale serca, wylewie z częściowym paraliżem, podniósł tez, że ma 72 lata. Do rubryki nr 5 wniosku, obejmującej jego uzasadnienie, załączył dodatkowe pismo. Oświadczył w nim, że wydaje rocznie na: podatek gruntowy 341 zł za grunty w D., a za grunt i ubezpieczenie domu w B. 450 zł, na energię elektryczną 889,63 zł, na telefon stacjonarny 659,94 zł, gaz sieciowy 949,84 zł, węgiel na opał domu 1800 zł, drewno na podpałkę 82 zł, wywóz śmieci 299 zł, wodę i ścieki komunalne 827,25 zł, wymianę baterii umywalek 2 sztuk 275,67 zł, co dało łącznie kwotę 5783,61 zł. Drobne wydatki remontowe na utrzymanie domu to kwota 1989,10 zł, ubezpieczenie samochodu to 334 zł, paliwo 490 zł, remonty auta 500 zł, wydatki na leki dla skarżącego 119 zł miesięcznie, rocznie 1428 zł, dla żony 78 zł miesięcznie, rocznie 936 zł, na stomatologa dla obojga 560 zł, łącznie 2924 zł rocznie. Skarżący poda też koszty utrzymania gruntów w D. na kwotę łącznie 373 zł, opłaty sądowe związane ze sprawami toczącymi się w Sądzie Rejonowym w Oleśnie na łączną kwotę 4210 zł, koszty obsługi prawnej na kwotę 800 zł, materiały piśmienne, kserokopie, poczta, odpisy i wypisy z sądów to koszt rzędu 550 zł, koszty dojazdów na rozprawy średnio 80 zł za przejazd, pomnożone przez 12 przejazdów to 960 zł, ogółem wydatki te skarżący zsumował na kwotę 19704,71 zł rocznie. Do kwoty tej dodał następnie wydatki na drobne materiały na remont domu wg rachunków i paragonów na kwotę 1762 zł, co dało kwotę 21467 zł. Skarżący wskazał także wydatki na zwierzęta domowe psa i koty, łącznie w kwocie 2304 zł na rok, opłaty abonamentowe za TV i radio łącznie na kwotę 249,60 zł rocznie, oraz na prasę w kwocie 547 zł rocznie. Dokonał dalszego zsumowania tych kwot, podając roczną kwotę wydatków 24568 zł, którą następnie podzielił przez 12 miesięcy, wskazując, że miesięczne wydatki jego gospodarstwa domowego to 2047 zł, co przy porównaniu do uśrednionych miesięcznych dochodów 2560,45 zł, pozostawia na wyżywienie dla dwóch osób 513 zł na miesiąc. W związku z wypełnieniem przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce nr 4 w sposób niezgodny z pouczeniem zawartym w formularzu PPF, referendarz sądowy wezwał go do określenia o jaki zakres prawa pomocy wnosi, czy całkowity poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, czy też częściowy, mogący obejmować: * zwolnienie od kosztów w całości lub w części, * ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, * - częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania stosownie do art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo 0 postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, uznał, ponadto że oświadczenia zawarte we wniosku S. O. o przyznanie prawa pomocy są niewystarczające dla oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego 1 możliwości płatniczych i wezwał go do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem jego oddalenia, poprzez: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci), * wskazania, czy dom lub mieszkanie stanowią źródło dochodu, np. z tytułu ich wynajmu, * przesłanie odcinka jego emerytury małżonki, z ostatniego miesiąca przed złożeniem wniosku lub wskazania ich aktualnej wysokości w kwotach netto, - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - przedłożenia odpisu zeznania podatkowego za rok 2006, a jeżeli zostało już złożone, to za rok 2007, * przedłożenie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia skarżącego na okoliczność potrzeby stałego leczenia, * przedłożenia rachunków za zakup leków Pana i Pana małżonki, z okresu ostatnich dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku. Skarżący przesłał w terminie odpowiedź na powyższe wezwania, określił w niej, że wnosi o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości lub w części, natomiast na tym etapie sprawy nie wnosi o przyznanie mu adwokata z urzędu. Skarżący przesłał deklaracje podatkową składaną wspólnie z żoną za 2006 r., odcinki emerytur z grudnia 2007 r., a nadto żony ze stycznia 2008 r, wysokość ich emerytur wynosi: skarżącego netto 1410 zł, jego małżonki netto 1150 zł, łącznie ich dochód to netto 2560 zł. Skarżący oświadczył, że nie ma żadnych kont ani rachunków bankowych, nie przesłał żadnych rachunków związanych z kosztami utrzymania mieszkania, ani też za lekarstwa, czy leczenie. Przesłał natomiast zaświadczenie od lekarza internisty z dnia 27 lutego 2008 r., iż ze względu na stan zdrowia wymaga on stałego zażywania zaleconych leków. Skarżący przesłał też kolejne sporządzone przez siebie zestawienie wydatków na opłaty za media, utrzymanie domu, jego remonty, leczenie swoje i żony, samochód, koszty związane z posiadanymi gruntami, koszty sądowe. Oświadczył, przy tym, że koszty sądowe przed sądem powszechnym rzędu 6520 zł zostały sfinansowane dzięki pożyczce od syna. W kwestii posiadanych nieruchomości mieszkalnych skarżący podał, że dom nie stanowi ewentualnego źródła dochodu, przy czym wskazał, że powierzchnia całkowita domu to 60 m2, a powierzchnia mieszkalna to 45 m2, powierzchnię 17 m2, zajmuje garaż. Referendarz sądowy wezwał skarżącego ponownie do wyjaśnienia, czy ma on jak to można odczytać z wniosku na urzędowym formularzu PPF, dwie nieruchomości, czyli dom i mieszkanie. Skarżący odebrał to wezwanie w dniu 31 marca 2008 r. i odpowiedział na nie pismem z dnia 2 kwietnia 2008 r., wyjaśniając w nim, że ma jedną nieruchomość w postaci domu o powierzchni całkowitej 60 m 2, w którym powierzchnia mieszkalna to 44,5 m 2. Wniosek S. O. obejmuje swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, do których zaliczają się opłaty sądowe i zwrot wydatków, co określa art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Skarżący uściślił zakres wniosku w piśmie z dnia 28 lutego 2008 r. Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżący zamieszkuje ze swoją żoną, ich wspólny dochód wynosi netto 2560 zł zł, dochód zatem na jedną osobę w jego gospodarstwie domowym wynosi netto 1280 zł (kwota ta wynika z kwoty łącznego dochodu rodziny skarżącego podzielonego przez ilość osób na które on przypada). Referendarz sądowy uznał, iż sytuacja materialna skarżącego uprawnia go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie przez niego żądanym i postanowił zwolnić go od kosztów sądowych w całości. Dochód skarżącego jest stały i jego wysokość mogłaby pozwolić na pokrycie przez niego pewnych sum z tytułu kosztów sądowych, gdyby poczynił oszczędności w swoich wydatkach. Skarżący jednakże uiścił już wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, a zatem poniósł już pewne wydatki. Można zatem przyjąć, że wymaganie od niego dalszych oszczędności, prowadziłoby do uszczerbku dla utrzymania koniecznego, jego i jego małżonki. Przemawia za tym też stan zdrowia skarżącego, który przedłożył zaświadczenie lekarskie o potrzebie stałego leczenia. W tym miejscu należy też zauważyć, że skarżący ma nieruchomość w postaci domu, co zgodnie z aktualnym orzecznictwem mogłoby stanowić przesłankę odmowy przyznania mu prawa pomocy, patrz; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane, w którym Sąd ten podkreślił, że nim, że: "opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej wskazanej sprawie uznał, oddalając zażalenie, że na postanowienie, którym sąd wojewódzki odmówił osobie fizycznej zwolnienia od wpisu w wysokości 100 zł, dodał, że skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy, a ten może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych." Jednak referendarz sądowy uznał, że dom, służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego żony, trudno zatem wymagać, aby skarżący pod zastaw tej nieruchomości uzyskał kredyt na cel pokrycia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w części może obejmować, zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanka przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest podana w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stanowiącym, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Referendarz sądowy biorąc też pod uwagę, wskazane przez skarżącego ponoszone co miesięcznie opłaty w kwocie około 2000 zł, a nadto, że z uwagi na zły stan zdrowia wymaga leczenia, uznał, iż ogólna ocena sytuacji materialnej skarżącego prowadzi do stwierdzenia występowania po jego stronie przesłanki przyznania mu prawa pomocy w części. Referendarz sądowy postanowił zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. Jednocześnie należy w tym miejscu zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/2006, System Informacji Prawnej Lex nr 234889), wniosek jest skuteczny od chwili jego wniesienia, nie obejmuje on natomiast zwolnienia od kosztów sądowych, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., FZ 125/04, niepubl, i T. Woś(w):, Hanna Knysiak - Molczyk, Marta Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis-Nexis, Warszawa 2005, str. 627). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1, pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.