II SA/Op 444/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w wysokości 100 (sto) złotych, 2. w pozostałym zakresie, wniosek oddalić. Przedmiotem skargi A. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia 18 maja 2010r., w sprawie odmowy świadczenia pieniężnego. W wykonaniu zarządzenia z dnia 31 sierpnia 2010r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi, w wysokości 100 zł, a to w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd do dokonania w/w czynności, wpłynął wniosek skarżącego, złożony na urzędowym formularzu o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie A. K. wskazał na złą sytuację finansową spowodowaną uzyskiwaniem niskich dochodów, wydatkami związanymi z utrzymaniem mieszkania, a także koniecznością spłaty kredytu zaciągniętego na modernizację mieszkania. Ponadto, skarżący oświadczył, że jest inwalidą I grupy, a na lekarstwa wydaje miesięcznie ok. 260 zł. Skarżący nie wykazał innych składników majątkowych, pozostających w jego posiadaniu, ani zgromadzonych oszczędności. Pismem z dnia 6 września 2010r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie odpisów stosownych dokumentów oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień, a to: przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających uzyskiwany przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochód miesięczny; przedłożenie specyfikacji ponoszonych wydatków miesięcznych z tytułu utrzymania mieszkania i siebie; wyjaśnienie kwestii kredytu modernizacyjnego mieszkania, przez wskazanie na jaki cel został zaciągnięty, w jakiej wysokości i na jaki okres, a także przedłożenie odpisu dokumentu to potwierdzającego; przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków i kont bankowych za miesiące lipiec i sierpień 2010r.; przedłożenie dokumentów potwierdzających inwalidztwo skarżącego. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawca w piśmie z dnia 15 września 2010r. podał, że ponosi wydatki stałe: opłata za mieszkanie w wysokości 702 zł, energia – 76 zł, gaz – 82,54 zł, ubezpieczenie osobowe – 76 zł, ubezpieczenie mieszkaniowe – 336 zł rocznie, telefon – 191,18 zł, telewizja kablowa – 33,29 kwartalnie, malowanie mieszkania – 2.350 zł, renowacja drzwi – 2.440 zł. Do akt sprawy dołączył kserokopie: decyzji o waloryzacji emerytur, orzeczenie o inwalidztwie, umowy pożyczki mieszkaniowej, faktury za lekarstwa, kosztorysów prac remontowych, bankowe zlecenie opłat stałych. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W ustawie P.p.s.a. została uregulowana instytucja prawa pomocy, która zgodnie z art. 245 P.p.s.a., może być przyznana: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P..p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobowiązana jest zatem do wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma natomiast obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy wynikające z art. 246 P.p.s.a. Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek, informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W taki sposób zebrany materiał dowodowy oraz oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku, stanowiły podstawę do oceny jego sytuacji materialnej, a kwestią wymagającą rozważenia było prawo do przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym, tj. w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba mieć zatem na uwadze, że skarżący i jego małżonka posiadają do swojej dyspozycji dochód z tytułu emerytur, który łącznie wynosi 3.168,89 zł netto, a dane te wynikają z przedłożonych kserokopii decyzji o waloryzacji emerytur. Wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 96,5m², na utrzymanie którego wydaje miesięcznie około 1.000 zł. Kwota ta została określona po zsumowaniu danych wynikających z przedłożonej specyfikacji wydatków, przy czym w przypadku opłat za telewizję kablową i ubezpieczenie mieszkania, przyjęto wartość średniomiesięczną. Ponadto skarżący ponosi wydatki związane ze spłatą pożyczki mieszkaniowej, zaciągniętej w 2009r. z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w wysokości 10.000 zł, której miesięczna rata wynosi 345 zł. Comiesięcznie ponosi także wydatki na kupno lekarstw, które zgodnie z przedłożoną fakturą i oświadczeniem skarżącego, wynoszą około 260 zł. Otrzymany zatem w ten sposób łączny koszt wykazanych wydatków miesięcznych kształtuje się w przybliżeniu na poziomie 1.600 zł. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, orzekający nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem członkowie jego gospodarstwa domowego otrzymują stałe comiesięczne dochody z tytułu emerytur, a uzyskiwane dochody gwarantują im ponoszenie oprócz wydatków z tytułu utrzymania mieszkania, także spłaty raty pożyczki. Podnoszona okoliczność spłaty zadłużenia i wydatków na remont mieszkania, ma niewątpliwie wpływ na bieżącą kondycję portfela rodzinnego, jednakże trzeba zaznaczyć, iż sam fakt spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Spłata zadłużeń z tytułu tych wydatków nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi. Kredyty i pożyczki nie stanowią bowiem niezbędnych kosztów utrzymania w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a wręcz przeciwnie - świadczą o zdolnościach płatniczych skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Do kosztów "koniecznego utrzymania" w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu, należy zaliczyć bowiem niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Zaliczają się do nich więc bezspornie wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci. W związku z powyższym, uznać należy, iż koszty remontu mieszkania mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób uniemożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników, np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu powołanego przepisu (pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009r., sygn. akt II OZ 127/09, umieszczony na stronie internetowej NSA: www.nsa.qov.pl). Z przedstawionych w sprawie kosztorysów wynika, że remont mieszkania skarżącego obejmuje renowację drzwi wewnętrznych na kwotę 2.250 zł, wykonanie okien i drzwi zewnętrznych na kwotę 5.226,52 zł, a także według złożonego oświadczenia – malowanie mieszkania za kwotę 2.350 zł. Przedłożenie umowy pożyczki zaciągniętej w celu: "remontu – modernizacja mieszkania" sugeruje, że środki z niej uzyskane w wysokości 10.000 zł są właśnie przeznaczone na wykonanie wymienionych prac remontowych. W takim razie skarżący i jego małżonka posiadają zabezpieczenie pieniężne na prowadzoną inwestycję, a także regularnie dokonują spłaty pożyczki, co gwarantują im posiadane środki finansowe. Po uregulowaniu należności z tytułu wydatków mieszkaniowych i spłaty pożyczki, pozostaje im kwota około 1.580 zł na niezbędne koszty utrzymania siebie i inne cele. Nie można zatem stwierdzić, iż skarżący należy do grona osób niemajętnych i biednych, któremu uiszczenie opłat sądowych - przynajmniej w jakiejś części, spowodowałoby zachwianie sytuacji bytowej. Opłaty te są najniższe, jeśli chodzi o wysokość stawek występujących w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Zalicza się do nich bowiem wpis od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a także w przypadku dalszego procedowania – opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (§ 2 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu....). Dlatego referendarz orzekł o częściowym zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi. Referendarz uznał udzieloną pomoc za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy uwzględnieniu w szczególności wieku skarżącego i braku możliwości zarobkowania, a także jego choroby i konieczności zabezpieczenia środków na ewentualne leczenie. Orzekający kierował się zasadą, że nadrzędną wartością konstytucyjną w postępowaniu sądowym jest umożliwienie stronie obrony i dochodzenia swoich praw w zakresie wynikającym z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stąd rozpoznający wniosek uznał o konieczności zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi, bowiem nieuiszczenie tej opłaty spowodowałoby odrzucenie skargi już w fazie początkowej postępowania. Zdaniem referendarza zwolnienie skarżącego od opłaty wymaganej na wstępie postępowania, umożliwi mu także powzięcie działań zmierzających do zgromadzenia środków finansowych na pokrycie opłat sądowych wymaganych w dalszej części postępowania, a także ewentualnych kosztów wynajmu profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając zatem powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz orzekł jak w sentencji postanowienia.