II SA/Op 444/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie WSA Krzysztof Bogusz – spr. WSA Teresa Cisyk Protokolant St. inspektor sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pobytu w mieszkaniu chronionym. oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. M., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 czerwca 2013 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie z dnia 22 stycznia 2013 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu pobytu w mieszkaniu chronionym. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2012 r. J. M., działając jako kurator sądowy częściowo ubezwłasnowolnionego syna – M. M., zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie (dalej też "OPS") o przyznanie mieszkania chronionego dla syna, wskazując, że jest on też osobą, bezdomną, bezrobotną, niepełnosprawną i niezdolną do pracy z powodu charakteropatii oraz, że dnia 13 grudnia 2013 r. opuści Zakład Karny w [...]. Dodała, że syn aktualnie przebywa w Noclegowni [...] w [...], gdzie oczekuje na skierowanie do domu pomocy społecznej, ewentualnie na skierowanie do lokalu mieszkalnego ze statusem mieszkania chronionego. Decyzją z dnia 22 stycznia 2013 r., nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działając z upoważnienia Burmistrza Nysy na podstawie art. 2, art. 8 ust.1 i ust. 3, art. 53 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), oraz art. 104 K.p.a., odmówił M. M. przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ I instancji powołując się na zaświadczenie Sądu Rejonowego w Wieluniu z dnia 14 września 2012 r., sygn. Akt [...], wskazał, że od 14 września 2012 r. kuratorem M. M. ustanowiona została jego matka – J. M. Dodał, iż w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że M. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezdomną i obecnie przebywa w Noclegowni w [...]. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 529,00 zł miesięcznie. Ponadto decyzją z dnia 17 grudnia 2012 r., nr [...] skierowano M. M. do [...] Punkt Noclegowy w [...], na okres od dnia 17 grudnia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. oraz decyzją z dnia 2 stycznia 2013 r. przedłużono pobyt w Noclegowni do dnia 28 lutego 2013 r. Dalej organ wskazał, że w dniu 17 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Nysie postanowił o umieszczeniu M. M., z uwagi na jego stan zdrowia, w domu pomocy społecznej, wobec braku jego zgody. Po uprawomocnieniu się orzeczenia M. M. będzie oczekiwał na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Końcowo organ dodał, że aktualnie przebywa w Szpitalu na Oddziale [...] w [...] i nie jest znany termin powrotu strony do [...]. Od powyższej decyzji odwołała się kurator J. M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła "naruszenie czynności materialno-proceduralnej bezpodstawnie pozbawiającej jej syna prawa do lokalu mieszkalnego ze statusem mieszkania chronionego". Jednocześnie wniosła o " zmianę decyzji w całości z uwagi na interes społeczny i słuszny interes strony oraz o zastosowanie dla rozpoznania sprawy nadzwyczajnego trybu postępowania, a także zobowiązanie OPS w Nysie do doręczenia kompletnych akt osobowych M. M.". Nie godząc się z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ, wyjaśniła, że w Sądzie Rejonowym w Nysie toczyło się postępowanie z wniosku OPS w Nysie o weryfikację postanowienia z dnia 9 października 2008 r. o umieszczeniu jej syna w domu pomocy społecznej bez jego zgody, przy czym OPS w Nysie już w lipcu 2012 r. wiedział, iż M.M. w grudniu 2012 r. opuści Zakład Karny w [...] i zgodnie z zarządzeniem Sądu Rejonowego w Nysie miał powrócić do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Na wniosek pracownika socjalnego DPS w Nysie M.M. został wymeldowany z pobytu stałego i stał się osobą bezdomną a skierowanie do DPS w [...] zostało uchylone. Podała również, że odmowa przyznania mieszkania chronionego nastąpiła pod pretekstem "domniemanego skierowania do domu pomocy społecznej". W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 20 czerwca 2013 r., na podstawie art. 53 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przestawił stan faktyczny sprawy oraz przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o pomocy społecznej, po czym stwierdził, że M.M. nie spełnia warunków określonych w art. 53 ust. 1 ustawy, stanowiących podstawę do przyznania mieszkania chronionego. Kolegium wskazało, iż postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Nysie zezwolił na umieszczenie M.M. w domu pomocy społecznej wobec braku jego zgody a postanowienie to podlega natychmiastowemu wykonaniu. W ocenie Kolegium M. M. ze względu na chorobę psychiczną powinien zostać umieszczony w domu pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium M. M. nie jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania w środowisku, wymaga bowiem całodobowej opieki, która zostanie mu zapewniona w domu pomocy społecznej. Końcowo organ odwoławczy dodał, że dom pomocy społecznej świadczy usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb osób w nim przebywających. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniósł M.M., reprezentowany przez adwokata J. K., skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 53 ust. 1 ustawy przez odmowę przyznania mieszkania chronionego podczas, gdy uprawnienie takie winno zostać mu przyznane w związku z przyszłym przewidywanym opuszczeniem domu opieki społecznej będącego następstwem poprawy stanu jego zdrowa. W ocenie skarżącego, ze względu na trudną sytuację życiową, w tym chorobę skutkującą potrzebą wsparcia w funkcjonowaniu w codziennym życiu, pobyt w mieszkaniu chronionym powinien zostać mu przyznany już na obecnym etapie. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie w razie przywrócenia terminu do jej wniesienia o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r., WSA w Opolu przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi do Sądu. Na rozprawie sądowej w dniu 23 stycznia 2011 r. kurator sądowy skarżącego J.M. złożyła pismo procesowe, w którym opisała sytuację osobistą syna, okoliczności związane z postępowaniem o ubezwłasnowolnienie oraz jego wymeldowaniem z miejsca zamieszkania. W szczególności podała, że M.M. po ubezwłasnowolnieniu był karany sądownie a wymierzoną karę pozbawienia wolności częściowo odbył przed zwolnieniem z uwagi na stan zdrowia. W czasie pobytu w więzieniu został pozbawiony swojego mieszkania. Dlatego od 13 grudnia 2012 r. został umieszczony w Noclegowni dla bezdomnych w [...] i ma prawo oczekiwać na przyznanie lokalu chronionego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 P.p.s.a. skarga podlega oddaleniu. Rozważania w niniejszej sprawie należy rozpocząć od przypomnienia, że przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania M.M. pobytu w mieszkaniu chronionym. Organy uzasadniając swoje stanowisko wskazały, że skarżący, nie spełnia podstawowego kryterium, o którym mowa w art. 53 ust.1 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, bowiem ze względu na stan zdrowia wymaga usług świadczonych przez jednostkę całodobowej opieki. Rozstrzygnięcie sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy zasadnie organy administracyjne odmówiły skarżącemu udzielenia pomocy w postaci przyznania pobytu w mieszkaniu chronionym. Świadczenie z pomocy społecznej polegające na zapewnieniu pobytu w mieszkaniu chronionym stanowi jedną z form świadczeń o charakterze niepieniężnym (art. 36 pkt 2 lit "n" ustawy.). Prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych, należy do zadań własnych gminy (art. 17 ust. 1 pkt 12), bądź powiatu (art. 19 pkt 11 ustawy) dla osób z terenu więcej niż jednej gminy. Podkreślić jednak należy, iż odrębnym świadczeniem od samego pobytu w mieszkaniu chronionym (art. 53 ustawy) jest świadczenie dotyczące udzielenie pomocy w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych w postaci mieszkania chronionego (art. 36 pkt 2 lit g ustawy). Zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy osoba, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w funkcjonowaniu w codziennym życiu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osobie z zaburzeniami psychicznymi, osobie opuszczającej rodzinę zastępczą, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zakład dla nieletnich, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, może być przyznany pobyt w mieszkaniu chronionym. Mieszkanie chronione jest formą pomocy społecznej przygotowującą osoby tam przebywające, pod opieką specjalistów, do prowadzenia samodzielnego życia lub zastępującą pobyt w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Mieszkanie chronione zapewnia warunki samodzielnego funkcjonowania w środowisku, w integracji ze społecznością lokalną (art. 53 ust. 2 ustawy). Istota instytucji mieszkania chronionego jest łączenie zapewnienia miejsca pobytu wraz z towarzyszącymi usługami o charakterze wspierającym. W doktrynie podkreśla się, że jest to forma pomocy środowiskowej, mająca zastosowanie w sytuacjach, w których osoba potrzebująca pomocy nie kwalifikuje się jednocześnie do objęcia jej usługami o charakterze opiekuńczym, czy też koniecznością zapewnienia całodobowej opieki w jednostkach specjalnie do tego przeznaczonych. Ponadto jest to świadczenie adresowane do osób nieprzygotowanych do prowadzenia samodzielnego życia w społeczeństwie na własny rachunek, przy pomocy własnych umiejętności i z wykorzystaniem własnej zaradności życiowej. Przyczyny tej niesamodzielności stanowią jednocześnie prawnomaterialne przesłanki przyznania prawa do tego świadczenia i wymienione zostały w art. 53 ust. 1 ustawy. Mieszkanie chronione ma zatem na celu zapewnienie łagodnego przejścia pomiędzy okresem posiadania zabezpieczenia całkowitych potrzeb w zakresie opieki i utrzymania w instytucjach pomocy społecznej lub pieczy następczej a okresem samodzielnego życia (tak Grzegorz Ninard, Nowe Zeszyty Samorządowe nr 5/2012- Polityka Społeczna). Zasadniczo mieszkanie chronione może być przyznane każdej osobie fizycznej znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, spełniającej ogólne przesłanki otrzymania pomocy, która ponadto wymaga wsparcia w codziennej egzystencji. Należy uznać, że wskazane w art. 53 ust. 1 ustawy okoliczności, takie jak: trudna sytuacja życiowa, wiek, niepełnosprawność czy choroba, stanowią zamknięty katalog przesłanek otrzymania omawianej pomocy, jednakże w swej istocie mogą być interpretowane szeroko (poza niepełnosprawnością), z czym koresponduje również zakres podmiotowy tego świadczenia. Pobyt w mieszkaniu chronionym może zostać zapewniony w ramach programu usamodzielniania, którym objęte są młode osoby opuszczające różne placówki socjalne po osiągnięciu pełnoletniości. Przy czym osoba usamodzielniana, zamieszkująca w mieszkaniu chronionym, jest obowiązana do ponoszenia częściowych kosztów jego utrzymania. W uzasadnionych przypadkach zwolnić od opłat może ją starosta. Zasady udzielania wsparcia (tj. rodzaj i zakres wsparcia oraz warunki kierowania i pobytu w mieszkaniu chronionym) w ramach instytucji mieszkania chronionego określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2012 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 305) w sprawie mieszkań chronionych, wydane na podstawie art. 53 ust. 4 ustawy. Stanowi ono, że rodzaj i zakres wsparcia świadczonego w mieszkaniach chronionych są uzależnione od indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych osób korzystających ze wsparcia. W konsekwencji podkreślenia wymaga, iż z regulacji zawartej w art. 36 pkt 2 lit. "n" i art. 53 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 1 i 4 ustawy wynika, że przyznanie świadczenia w formie pobytu w mieszkaniu chronionym ma charakter indywidualnej sprawy administracyjnej, załatwianej w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje natomiast przy wydaniu decyzji w przedmiotowym zakresie szczególnego trybu czy dodatkowych wymogów, jak zasięgnięcie opinii innego organu, czy innego podmiotu. Ponadto podejmowanie decyzji w przedmiocie przyznania tej formy pomocy następuje wyraźnie na zasadach i w trybie przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej a organ pomocy społecznej wydający decyzję jest związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie dodać należy, iż zgodnie z art. 54 ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W przypadku, gdy osoba wymagająca bezwzględnej pomocy lub jej przedstawiciel ustawy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, ośrodek pomocy społecznej zawiadamia sąd lub prokuratora. Przesłankami faktycznego umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej są wiek, choroba lub niepełnosprawność. Okoliczności te mogą występować łącznie, jednak już jeden z przymiotów jest dostateczny do skutecznego ubiegania się o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie podkreśla się, że "niepełnosprawność" bez względu na jej rodzaj została zakwalifikowana, jako przesłanka uzasadniająca umieszczenia zarówno osoby dorosłej, dziecka jak i młodzieży w domu pomocy społecznej. (por. Wojciech Maciejko, Paweł Zabornia Komentarz do art. 54 Ustawy o pomocy społecznej, str. 304, Wydawnictwo LexisNexis 2009). Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U z 2011 r., nr 231, poz.1375, ze zm.) osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej". Z kolei art. 39 ust. 1 ustawy, określa, że "jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody". Taki stan zaistniał w przedmiotowej sprawie. Orzekające w sprawie organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny sprawy, wyjaśniając wszystkie okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. i w konsekwencji właściwie zastosowały przepis prawa materialnego zawarty w art. 53 ust. 1 ustawy, uznając że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mieszkania chronionego. Z akt administracyjnych wynika, że organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy prawidłowo ustalając sytuację osobistą i materialną M.M. W szczególności organ ten ustalił, że skarżący jest osobą bezdomną, bezrobotną oraz niepełnosprawną. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w wysokości 529,00. Ze względu zaś na chorobę psychiczną, prawomocnym postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Nysie, orzekł o umieszczeniu M.M., w domu pomocy społecznej wobec braku jego zgody, a w dacie orzekania przebywał w Noclegowni [...] lub w Szpitalu w [...]. W ocenie Sądu wskazane okoliczności, a w szczególności orzeczone wobec skarżącego postanowieniem Sądu Rejonowego w Nysie z 17 stycznia 2013 r. umieszczenie w domu pomocy społecznej, nie uprawniały organów do przyznania skarżącemu mieszkania chronionego. M. M. z powodu choroby psychicznej niewątpliwie wymaga całodobowej opieki, a tego rodzaju usługi zostaną mu zapewnione w domu pomocy społecznej. Nie negując faktu, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji życiowej, jest osobą bezdomną, bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz chorą psychicznie, należy stwierdzić, że nie jest osobą, której na obecnym etapie mogłoby być przyznane mieszkanie chronione. Z ewentualnym wnioskiem o przyznanie takiego rodzaju świadczenia skarżący będzie mógł wystąpić dopiero po ustaniu przyczyn, o których mowa w art. 54 ustawy. W tej sytuacji nie można stwierdzić, aby decyzja organu I instancji oraz zaskarżona decyzja - orzekające o odmowie przyznania skarżącemu mieszkania chronionego naruszały prawo. Powyższe względy zadecydowały, że Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt. 8 P.p.s.a.