II SA/Op 460/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. z dnia 21 czerwca 2010 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: 1) oddalić wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi, 2) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie niewymienionym w punkcie 1 niniejszego postanowienia. Przedmiotem skargi A. B., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], którą uchylono decyzję Burmistrza Nysy z dnia [...], nr [...] , nakazującą, w związku ze zmianą stanu wody na gruncie stanowiącym działkę nr A., położoną w H., przywrócenie stanu poprzedniego i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W dniu 9 grudnia 2009 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 3 grudnia 2009 r., skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 300 zł, co potwierdza dowód księgowy (k. 25 akt sąd.). W dniu 5 maja 2010 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego, złożony na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na nieprawidłowości, jakich w jego ocenie miały dopuścić się organy w postępowaniu administracyjnym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach A. B. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, posiada dom o powierzchni 100 m² "do remontu" oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,02 ha, która zalewana jest "wodami powodziowymi". Źródłami miesięcznego dochodu tego gospodarstwa są: renta matki w wysokości 1.100 zł, wynajem części domu - 300 zł, a także dorywcze projektowanie - 83 zł. Ponadto skarżący wyjaśnił, że okresowo zarabia jako inżynier budownictwa, wykonując projekty budowlane, których to zleceń jest jednak niewiele. Podał, że w 2009 r. wykonał takie usługi na łączną kwotę 1.000 zł, czyli 83 zł miesięcznie. Pismem z dnia 18 maja 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, przez złożenie dodatkowych informacji i stosownych dokumentów źródłowych. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 maja 2010 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki. Pomimo upływu zakreślonego w nim terminu, skarżący nie ustosunkował się do jego treści i nie nadesłał żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko wywiódł, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej A. B., a tym samym uniemożliwiały określenie jego możliwości płatniczych. Z kolei, wobec niezastosowania się przez skarżącego do wezwania z dnia 18 maja 2010 r., brak było dowodów, które umożliwiłyby rzetelną analizę wniosku skarżącego w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i pozwoliłyby na jednoznaczne określenie uzyskiwanych przez niego dochodów i posiadanych oszczędności, a także ponoszonych comiesięcznie wydatków na utrzymanie siebie i mieszkania. Referendarz podkreślił, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Natomiast z uwagi na to, że instytucja prawa pomocy jest formą dofinansowania Państwa dla osób rzeczywiście ubogich, którym poniesienie kosztów sądowych uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych, nie może mieć zastosowania w przypadkach wątpliwych, w których sytuacja majątkowa i bytowa wnioskującego nie jest jednoznacznie wykazana, a on sam nie podejmuje działań zmierzających do udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy referendarz uznał, że wnioskodawca nie wykazał spełniania przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy, bowiem uzyskuje bardzo niski dochód. Jednocześnie podał, że wysokość faktycznie osiąganych przez niego przychodów wykazał w sprawach o sygn. akt: II SA/Op 459/09 i II SA/Op 461/09, i że kształtują się one "poniżej średniej krajowej, a być może i poniżej najniższej pensji krajowej". W dalszej części sprzeciwu ponownie zakwestionował prawidłowość działań organów administracji oraz wskazał na bezczynność tych organów w zakresie "zagrożenia powodziowego". W dodatkowych oświadczeniach złożonych w sprawach o sygn. akt: II SA/Op 459/09 i II SA/Op 461/09 skarżący podał, że w 2009 r. osiągnął wraz z matką dochód w łącznej wysokości 15.036 zł. Wyjaśnił, że na powyższą kwotę składają się: dochód matki z tytułu uzyskiwanej renty w kwocie 13.686 zł oraz jego dochód z tytułu "dorywczej" działalności gospodarczej w kwocie 1.350 zł, w tym 600 zł z tytułu sporządzonego projektu budowlanego oraz 750 zł z tytułu wykonywanego nadzoru budowlanego. Odnosząc się do kwestii kosztów utrzymania skarżący stwierdził, że w 2009 r. poniósł wydatki w łącznej kwocie 6.070,42 zł, na które składają się: opłata podatku gruntowego - 246,80 zł, opłata za ubezpieczenia budynków - 275,00 zł, opłata rachunków za wodę - 363,85 zł i za energię elektryczną - 2.728,77 zł, spłata pożyczki bankowej - 1.860 zł, opłata z tytułu ubezpieczenia na życie matki - 96 zł oraz z tytułu poniesionych opłat sądowych - 500 zł. Na potwierdzenie dokonanych wyliczeń skarżący przedstawił szereg dowodów oraz zaznaczył, że w kwocie wydatków nie uwzględnił opłat za opał, które wynoszą ok. 1000 zł (dwie tony węgla), bowiem nie posiadał w tym zakresie rachunków. Poza tym opał zakupuje jego siostra, która ogrzewa pokój swój oraz matki. Natomiast skarżący ogrzewa swoje mieszkanie drzewem z własnego wyrębu starych drzew owocowych. Skarżący podniósł także, że w 2009 r. nie osiągnął dochodu z tytułu prowadzonej hodowli kóz oraz gospodarstwa rolnego, a uzyskiwane produkty wykorzystuje na własne potrzeby. Oświadczył również, że nie posiada oszczędności na lokatach bankowych oraz nie składał deklaracji podatkowej za 2009 rok. W aktach w/w spraw znajdują się również złożone przez skarżącego kserokopie rachunków i innych dokumentów, potwierdzające przedstawione przez niego wydatki i uzyskiwane dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie A. B. wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2010 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, natomiast wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). A. B., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, winien był zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej matki. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, Sąd wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanym wniosku, jak również oparł się na materiale dowodowym zebranym w trybie art. 255 P.p.s.a. w sprawach o sygn. akt II SA/Op 459/09 i II SA/Op 461/09. Sąd uznał bowiem, że wyczerpujące wyjaśnienia i obszerny materiał dowodowy zgromadzony w tych postępowaniach pozwolą na rzetelną analizę wniosku. Ponadto sam skarżący podał w sprzeciwie, że właśnie w tych sprawach przedstawił swoją sytuację materialną. W wyniku tak przeprowadzonego postępowania Sąd stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Rodzaj i wysokość podanych przez A. B. wydatków (udokumentowane w zdecydowanej większości) poniesionych w 2009 r. (niewiele ponad 6 tys. zł) w zestawieniu z uzyskiwanym dochodem w skali ubiegłego roku (niewiele ponad 15 tys. zł), przy braku oszczędności, jednoznacznie dowodzą, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że Sąd - uwzględniając fakt pouczenia skarżącego o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy - uznał za wiarygodne wyjaśnienia udzielone przez niego w w/w sprawach, będących odpowiedzią na wezwanie o złożenie dodatkowych oświadczeń i stosownych dokumentów. Dodać jeszcze należy, iż przy ocenie możliwości poniesienia przez A. B. kosztów sądowych w niniejszej sprawie Sąd wziął również pod uwagę okoliczność, że uiścił on także wpisy od skarg w innych toczących się przez tut. Sądem postępowaniach, tj. w sprawie o sygn. akt II SA/Op 459/09 i II SA/Op 461/09 (por. postanowienie NSA z dnia 12 października 2006 r., sygn. akt I GZ 236/06 oraz z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 425/08, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kolejnym, niewątpliwie ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy było również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na skarżącym w związku z dalszym procedowaniem. W tym zakresie trzeba odnotować, że w sprawie został już uiszczony w dniu 9 grudnia 2010 r. wpis od skargi w kwocie 300 zł, zatem zwolnienie od tej opłaty sądowej nie mogło być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy podnieść, że zwolnienie od kosztów nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/06, Lex nr 234889). Niewątpliwie, w przedmiotowej sprawie A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy już po opłaceniu skargi, dlatego wniesiony wpis nie mógł stanowić przedmiotu zwolnienia. Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w pkt 1 postanowienia. Natomiast kosztami sądowymi jakie skarżący może ponieść na dalszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego będą: w przypadku ewentualnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia i wniesienia skargi kasacyjnej - opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192) i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 150 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje A. B., przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać również należy koszty ubrania, wyżywienia czy koszty leczenia, wskazują, że jest on osobą, której należy przyznać prawo pomocy, lecz prawo to nie obejmuje - z powodów omówionych wcześniej - uiszczonego wpisu od skargi. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w pkt 2 postanowienia.