II SA/Op 462/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. C. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji obowiązku przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, odrzucił skargę B. C. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], Nr [...], utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, o uznaniu za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone przez skarżącą, pismem z dnia 27 kwietnia 2007 r. w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, z powodu uchylania się przez B. C. od wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...]. W dniu 17 stycznia 2008 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie skarżąca podniosła, że w dwóch kancelariach prawnych odmówiono jej udzielenia pomocy prawnej, z powodu krótkiego terminu, jaki pozostał do wniesienia skargi kasacyjnej oraz złożoności sprawy. Wobec tego skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a Sąd pouczył ją o konieczności dokonania czynności, co do dokonania której składany jest wniosek. W tych okolicznościach sprawy, skarżąca wniosła o ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach B. C. podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z A. W. i dwójką ich niepełnoletnich dzieci, posiada mieszkanie komunalne o powierzchni 103 m² oraz dwa budynki o powierzchni 270 m² pod działalność gastronomiczną – kredytowane w banku [...]. Skarżąca stwierdziła także, że nie uzyskuje dochodu i "żyje z oszczędności", albowiem podjęta przez nią rok temu działalność gospodarcza, jest na etapie rozwijania i nie przynosi żadnych dochodów. Dochodu także nie uzyskuje konkubent skarżącej, który jest osobą bezrobotną. Wobec wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej oraz jej możliwości płatniczych, referendarz sądowy wezwał B. C. pismem z dnia 29 stycznia 2008 r., do uzupełnienia w terminie siedmiu dni, wniesionego wniosku, przez złożenie dodatkowych informacji i przedłożenia stosownych dokumentów. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, wpłynęło pismo z dnia 8 lutego 2008 r., sporządzone przez A. W., w którym w/w podaje specyfikację kosztów miesięcznego utrzymania rodziny skarżącej wskazując, że czynsz za mieszkanie wynosi 265 zł; opłata za energię elektryczną – 450 zł (w tym ogrzewanie); opłata za gaz – 25 zł., opłaty za radio i telewizję – 45 zł; koszty wyżywienia dzieci w stołówce – 130 zł; wydatki na potrzeby dzieci – 250 zł; wyżywienie – 1500 zł. Do akt sprawy załączono ponadto: zaświadczenie z dnia 7 lutego 2008 r., wydane przez Powiatowy Urząd Pracy w K. o posiadaniu przez A. W. statusu osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku; kserokopię deklaracji skarżącej dla podatku od towarów i usług (VAT - 7) za miesiąc grudzień 2007 r.; kserokopię zeznania skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2006 r. Pismem z dnia 4 marca 2008 r. Sąd wezwał A. W. do złożenia oświadczenia, czy należy do kręgu podmiotów, wymienionych w art. 35 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które mogą być pełnomocnikiem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, A. W. w piśmie z dnia 12 marca 2008 r. oświadczył, że jest konkubentem B. C. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, który składa się na urzędowym formularzu i który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona może działać przed sądem, a zatem także dokonywać czynności w ramach wyżej opisanego postępowania wyjaśniającego, osobiście lub przez pełnomocników (art. 34 P.p.s.a.). Pełnomocnikiem strony, stosownie do art. 35 § 1 P.p.s.a., może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Zważyć przy tym należy, że katalog osób, które mogą być pełnomocnikami w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ma charakter wyczerpujący, w tym znaczeniu, że osoba niespełniająca wymagań oznaczonych w tym przepisie nie może działać jako pełnomocnik, a udzielenie pełnomocnictwa osobie, która nie została wymieniona w art. 35 P.p.s.a., jest procesowo bezskuteczne. Z sytuacją taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych informacji oraz przedłożenia stosownych dokumentów określających sytuację materialną, a mianowicie do: przedłożenia aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; wskazanie, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, jaką prowadzi wnioskodawczyni, formy opodatkowania i w zależności od niej - o przedłożenie odpisów aktualnych deklaracji – PIT - 36, PIT – 7, PIT – 36 L, PIT 16 A, PIT - 5, VAT - 7 oraz NIP; przedłożenia - w zależności od formy opodatkowania działalności gospodarczej, jaką wnioskodawczyni prowadzi - odpisu podatkowej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji obrotów przy zastosowaniu kasy rejestrującej, ewidencji przychodów, itp.; przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, potwierdzającego okoliczność, że A. W. posiada status osoby bezrobotnej; wskazania miesięcznych kosztów utrzymania członków rodziny skarżącej, w tym kosztów utrzymania mieszkania. Na powyższe wezwanie Sądu odpowiedzi udzielił A. W., który jednakże w świetle przywołanych na wstępie przepisów art. 35 P.p.s.a., nie może być pełnomocnikiem B. C. w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak oświadczył bowiem A. W. w piśmie z dnia 12 marca 2008 r., jest on konkubentem skarżącej, posiada z nią dwójkę dzieci i tworzy z nią od piętnastu lat wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe okoliczności, choć niewątpliwie wskazują na więź emocjonalną jaka łączy B. C. i A. W., nie zmieniają jednakże faktu, iż nie spełnia on przesłanek art. 35 P.p.s.a., warunkujących uznanie go za pełnomocnika skarżącej i w konsekwencji do skutecznego składania w jej imieniu oświadczeń. A. W. nie zalicza się w szczególności do kręgu tzw. osób bliskich strony, w myśl art. 35 P.p.s.a., tj. nie jest jej małżonkiem, rodzicem, rodzeństwem, zstępnym. Z podanych względów jego czynności i oświadczenia, złożone w imieniu skarżącej, w postępowaniu wyjaśniającym w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie mogą być uznane za skuteczne i nie mogą być przedmiotem oceny przy rozpoznawaniu tego wniosku. Wobec powyższego, referendarz sądowy rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy uwzględnił jedynie okoliczności wynikające z samego formularza wniosku i uznał, iż B. C. nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Referendarz zważył bowiem, że w myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa była trudna. Pomimo złożonego we wniosku oświadczenia o braku uzyskiwanych przez skarżącą i jej konkubenta dochodów, rodzina skarżącej posiada przecież środki na swoje utrzymanie i jak to sama skarżąca określiła: "żyje z oszczędności". Pomimo tego oświadczenia, w rubryce formularza wniosku, odnoszącej się do posiadanego majątku, B. C. nie wykazała żadnych zasobów pieniężnych, stwierdzając: "nie posiadamy". W dalszej części wniosku skarżąca podała, że posiada dwa budynki pod działalność gastronomiczną, które są "kredytowane w [...]", a także że musi sporo zainwestować w budynki i prowadzoną działalność. W ocenie referendarza powyższe stwierdzenia wskazują na okoliczność, że skarżąca posiada zgromadzone środki pieniężne lub inne źródła dochodu, gwarantujące jej możliwość ponoszenia obok kosztów bieżącego utrzymania siebie i rodziny, także koszty zaciągniętego kredytu czy przyszłej inwestycji. Na tym tle pojawiają się wątpliwości co do oświadczenia skarżącej o nieuzyskiwaniu żadnego dochodu i niewykazaniu zgromadzonych oszczędności, a podanymi przez nią potrzebami i związanymi z nimi wydatkami. Niewyjaśnienie powyższych wątpliwości przez wskazanie źródeł finansowania swoich potrzeb, czyni wniosek B. C. małowiarygodnym i powoduje, iż jej twierdzenie o pozostawaniu w złej sytuacji materialnej, nie zostało wykazane. Wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia poglądu, iż należy skarżącej przyznać prawo pomocy. Ponownego podkreślenia wymaga bowiem, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania pozostawania w złej sytuacji materialnej. Mając na względzie powyższe, referendarz sądowy uznał, iż skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy i działając na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.