II SA/Op 477/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 477/10 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S.H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup żywności. W toku postępowania skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że S.H. prowadzi gospodarstwo domowe z trójką dzieci, w szczególności bliźniakami D. P. H., urodzonymi [...] i córką D. H., urodzoną [...]. Rodzina zajmuje mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 48,65 m ². Strona zaznaczyła, że dzieci nie posiadają żadnego majątku. Strona nie określiła, czy ojciec dzieci P.H. prowadzi z rodziną wspólne gospodarstwo domowe. Według dalszego oświadczenia skarżącej P.H. miał pobierać 691 zł renty z KRUS. Skarżąca zaznaczyła, że z OPS N. otrzymuje pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego w kwocie 230 zł, a dzieci otrzymują zasiłek rodzinny w łącznej kwocie 367 zł. Ponadto dzieci mają prawo do stypendium, które w roku szkolnym 2009/2010 wyniosło po 850 zł. Koszty utrzymania mieszkania strony wynoszą 641,14 zł, za energię elektryczną strona płaci 105,76 zł a za gaz 74,93 zł miesięcznie. Na wezwanie referendarza w trybie art. 255 P.p.s.a strona złożyła pisma z 11 października 2010 r. i 8 listopada 2010 r., a ponadto odpis wyroku alimentacyjnego, z którego wynikało, że dzieci uprawnione są do 80 zł alimentów łącznie od ich ojca, decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego i zaświadczeniem Urzędu Skarbowego o dochodzie P.H. za 2009 r. w kwocie 9.066,72 zł Strona nie wyjaśniła w tych pismach w jaki sposób rozliczono środki pieniężne uzyskane ze sprzedaży gospodarstwa rolnego, będącego uprzednio własnością P.H., gdyż na podstawie okoliczności znanych sądowi z urzędu ustalono, że P.H. był właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 17 ha położonej w K., gmina M., którą sprzedał aktem notarialnym z 1 lipca 2008 r. za kwotę 360 tysięcy złotych w ratach płatnych: pierwsza w kwocie 190 tysięcy w momencie zawarcia umowy oraz w trzech kolejnych ratach po 60 tysięcy złotych, 60 tysięcy złotych i 50 tysięcy złotych w okresach półrocznych od 31 grudnia 2008 r. do 31 grudnia 2009 r. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2010 r. referendarz w WSA w Opolu odmówił przyznania stronie pełnomocnika z urzędu. Pismem z 10 grudnia 2010 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wymienionego postanowienia w trybie art. 259 § 1 P.p.s.a. W sprzeciwie strona podniosła, że odmowa narusza prawo. Podniosła, że nie stać jej na obrońcę z wyboru za 300 zł, bo od trzech lat odmawia się jej świadczeń z pomocy społecznej. We wcześniejszych sprawach licząc dochód na osobę na 807,50 zł przyznano jej prawo pomocy. Wsparcie pomocy społecznej jest dowodem, że nie może ponieść kosztów pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...), przy czym samo ustanowienie adwokata oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (por. art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 236 § 3 P.p.s.a. adwokata można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub nie pozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym (...), przy czym wniosek taki składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (por. art. 252 § 2 P.p.s.a.) Czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi, i należą do nich m.in. wzywanie stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a także do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wydawanie zarządzeń o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania i wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (por. art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Od zarządzeń i postanowień o jakich mowa w art. 258 § 2 pkt 6 do 8 P.p.s.a. strona może wnieść do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym ( por. art. 260 P.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza o jakim stanowi art. 252 § 2 P.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 P.p.s.a. Dotychczas złożone w tym trybie oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek, w tym wypadku na tle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 P.p.s.a., w związku z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała podstaw faktycznych do przyjęcia po jej stronie przesłanek przyznania pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy. Z mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po pierwsze godzi się zważyć, że strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty sądowej i zwrotu wydatków) z mocy art. 239 pkt 1 litera a P.p.s.a., gdyż przedmiotem sprawy są świadczenia pomocy społecznej. Po wtóre zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest odpłatność (por. art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem. Po trzecie zarzucona przez stronę rozbieżność ocen, a w konsekwencji niesprawiedliwość odmowy przyznania prawa ubogich w obecnie rozpoznawanej sprawie, w stosunku do kilku spraw wcześniejszych, w których ustanowiono stronie adwokata, jest wynikiem okoliczności ujawnionych przez sąd z urzędu, a dotyczących posiadania nieruchomości rolnej w K., a zbytej za niebagatelną kwotę 360 tysięcy złotych, z terminem płatności ostatniej raty 31 grudnia 2009 r. Na wyraźne żądanie referendarza, znajdujące oparcie w art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404). W rozpatrywanej sprawie oświadczenia strony z dnia 14 października 2010 r. i 8 listopada 2010 r., niczego tak naprawdę nie wyjaśniają, i są wręcz wymijające. Na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S.H., poczynając od tak istotnej kwestii jak prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P.H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie pełnomocnika z urzędu.