II SA/Op 489/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. W. – P. i M. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie sposobu użytkowania części obiektu budowlanego, wniosku A. W. – P. o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego. A. W. – P. i M. W. wnieśli skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie sposobu użytkowania części obiektu budowlanego. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego stałego od skargi w kwocie 500 zł (słownie: pięćset złotych) w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Obojgu skarżącym, jak wynika ze zwrotnych pocztowych potwierdzeń odbioru, doręczono to wezwanie w dniu 4 października 2007 r., a w dniu 8 października 2007 r., (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), A. W. – P. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 17 października 2007 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w całości , zgodnie z jej wnioskiem. Sprzeciw od tego postanowienia złożył pełnomocnik uczestnika postępowania Spółki jawnej "A", adwokat J. B., wnosząc w nim o odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy w całości, to jest zarówno odmówienie jej zwolnienia od kosztów sądowych jak i radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając sprzeciw pełnomocnik wskazał, że skarżąca co do córki podała jedynie, że ta studiuje w S. i ponosi ona jej koszty akademika, nie wskazując jednocześnie czy córka pracuje oraz czy posiada jakiekolwiek dochody własne wchodzące w skład dochodów trzyosobowej rodziny, opierając się jedynie na dochodach własnych i męża. Ponadto skarżąca wskazała, że miesięczne utrzymanie jej mieszkania to 600 zł, ale nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów, a Sąd uznał to za fakt nie przeprowadzając żadnych wyjaśnień. Skarżąca wskazała też, że korzysta z pomocy materialnej syna, nie podając jej wysokości, a Sąd uznał ten fakt za nieistotny, uznając, że "fakt korzystania z pomocy materialnej syna nie powinien wykluczać przyznania prawa pomocy". Nie wyjaśniono też, że jaką kwotę dochodów skarżąca wydaje na leki, rehabilitację, dojazdy do lekarza, a skarżąca nie przedłożyła w tym zakresie żadnych dowodów, ani rachunków. Skarżąca wskazała, że co miesiąc płaci ratę kredytu 407 zł, a zatem skoro stać ją na płacenie raty kredytu, to tym bardziej nieuzasadnione jest, zdaniem pełnomocnika, korzystanie przez skarżącą z pomocy prawnej finansowanej przez Skarb Państwa. Konkludując pełnomocnik stwierdził, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy i wskazanie przez Sąd w uzasadnieniu, że powinno być ono przyznane tylko osobom ubogim, przykładowo bezrobotnym lub z uwagi na okoliczności życiowe pozbawione środków do życia, to nie można zaliczyć do nich osób posiadających zdolność kredytową, takich jak skarżąca. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., z dniem wniesienia sprzeciwu przez uczestnika postępowania, postanowienie z dnia 17 października 2007 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd przeszedł zatem do oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni i ponownie rozważał jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że jedynym źródłem utrzymania jej rodziny są świadczenia z ZUS, czyli jej nauczycielska emerytura i renta męża. Mąż jest "inwalidą słuchu", a ona od lipca 2005 r., po nieudanej operacji neurochirurgicznej kręgosłupa jest kaleką, nie może samodzielnie funkcjonować, wymaga stałej opieki męża. Leki obojga, aparaty słuchowe męża, jej dojazdy do specjalistów, rehabilitacja, pochłaniają znaczną część ich dochodów. Mają na utrzymaniu córkę na V roku [...] Akademii Medycznej w S. Spłacają kredyt mieszkaniowy w banku. Muszą korzystać z pomocy materialnej syna, aby egzystować i uiścić należności. Wnioskodawczyni wskazała, że jej emerytura wynosi miesięcznie brutto 2114 zł, a renta męża to brutto 460 zł miesięcznie. Poinformowała, że ich przychody netto to 2150 zł, a stałe opłaty to: rata kredytu 407 zł, akademik córki 300 zł, utrzymanie mieszkania około 600 zł. Podała, że mają majątek w postaci mieszkania o powierzchni 112,5 m2 i garażu o powierzchni 16 m2. Skarżąca przedłożyła też orzeczenie z dnia 16 lutego 2007 r., o uznaniu jej za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do pracy, wydane na okres do 30 kwietnia 2009 r., zaświadczenie o studiach córki z dnia 23 lutego 2007 r., PIT-40 swój i męża za rok 2006, na podstawie których dochód skarżącej wyniósł 25119,62 zł, a dochód jej męża wyniósł 5461,18 zł. Nadesłała też kopie legitymacji emeryta – rencisty swoją i męża. A. W. – P. wskazała, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i pełnoletnią córką. Wszystkie te informacje skarżąca oświadczyła, podpisując pouczenie zawarte w pkt 13 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego, za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Wniosek A. W. – P. obejmował swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, do których zaliczają się opłaty sądowe i zwrot wydatków, co określa art. 211 P.p.s.a. i ustanowienie radcy prawnego. Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd wezwał zatem skarżącą na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, aby wnikliwie móc ocenić, czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w całości, czy też w innym zakresie lub też w ogóle ich nie spełnia. Skarżąca miała uzupełnić barki tego wniosku poprzez: - przedłożenie decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza ( jeżeli wnioskodawcy lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia ), - doręczenie wyciągów z posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, - wyjaśnienie, w jakiej wysokości rodzina wnioskodawczyni korzysta z pomocy materialnej jej syna, – czy rodzina wnioskodawców korzysta z pomocy innych, poza synem, osób trzecich, - wyjaśnienie – czy córka J. W. uzyskuje dochody, np. z tytułu stypendium naukowego, pracy dorywczej, itp. - podanie wszystkich posiadanych przez członków rodziny wnioskodawców kredytów, ze wskazaniem kwot zaciągniętych kredytów i celu, na jaki zostały zaciągnięte, - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, czynsz, wodę, wywóz śmieci,), - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z leczeniem wnioskodawczyni i jej męża (leki, rehabilitacja, wizyty u lekarzy). Wezwanie to zawierało pouczenie, iż brak odpowiedzi na nie w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania może spowodować oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie w terminie i złożyła pismo z dnia 26 listopada 2007 r. wraz załącznikami. Nie przedłożyła jednakże dokładnych danych, a nadto dokumentów dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z leczeniem swoim i męża. Sąd wezwał ją o te brakujące dane ponownie, skarżąca odebrała wezwanie w dniu 11 grudnia 2007 r. i odpowiedziała na nie w terminie, to jest 14 grudnia 2007 r., pismem z dnia 12 grudnia 2007 r., razem z nim przesyłając załączniki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie zebranych w sprawie informacji, dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej. Skarżąca wykazała, że łączny dochód na troje członków jej rodziny wynosi netto 2150 zł. miesięcznie, co daje na jedną osobę kwotę netto 716, 66 zł. Sąd uznał, zatem, iż sytuacja materialna skarżącej uprawnia ją do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią żądanym i postanowił zwolnić ją od kosztów sądowych w całości oraz ustanowić dla niej radcę prawnego. Dochód rodziny skarżącej był głównym powodem takiej decyzji Sądu, zgodnie bowiem z aktualnym orzecznictwem sądowym,np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002r., sygn. akt OZ 862/04, (niepublikowane), "przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Minimalne wynagrodzenie za pracę, na rok 2008 r. ustalono w kwocie brutto 1126 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 r. (Dz. U. nr 171, poz. 1209). Jest ono zatem wyższe niż dochód na członka rodziny skarżącej, który wynosi netto 716,66 zł, ponieważ minimalne wynagrodzenie netto wynosi 845,17 zł. Kierując się zatem powyższym postanowieniem należy przyjąć, że w sytuacji, gdy dochód strony jest niższy od minimalnego wynagrodzenia za pracę, należy rozważyć czy powinna ona ponosić koszty postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w całości obejmuje, zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanka przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jest podana w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stanowiącym, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Jak już wyżej stwierdzono dochód na członka rodziny skarżącej wynosi obecnie 716,66 zł i jest niższy od aktualnego minimalnego wynagrodzenie za pracę, stanowiącego według orzecznictwa pewien rodzaj kryterium dochodowego dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Przemawia za tym, też fakt, że skarżąca jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki męża, jak sama wskazała, musi przeznaczać pieniądze z emerytury na zakup lekarstw, rehabilitację, dojazdy do lekarzy. Mąż skarżącej, M. W. jest inwalidą słuchu, i musi również przeznaczać pieniądze na leki i aparaty słuchowe. Oboje nie mogą podjąć żadnej pracy zarobkowej. Córka skarżącej studiuje i pozostaje na utrzymaniu rodziców, co miesiąc opłacają jej oni akademik, opłata wynosi 340 zł. Córka skarżącej nie pracuje, ale otrzymuje stypendium naukowe, którego wysokość, jak wskazała skarżąca z uwagi na problemy organizacyjne na uczelni na chwilę obecną nie jest jeszcze znana. Sąd zważył też, że jeśli przyjąć, że skarżący ponoszą głównie co miesięczne obciążenie z tytułu opłacenia akademika dla córki, to po odjęciu jedynie tej kwoty na jej utrzymanie z ich dochodu, pozostanie im na życie kwota 1810 zł, co da na osobę wnioskodawczyni i jej męża kwotę po 905 zł na osobę. Sąd zbadał zatem, czy skarżąca powinna partycypować kosztach postępowania sądowego, przy założeniu, że opłacają córce ze swoich dochodów jedynie akademik. Skarżąca wskazała, że okazjonalnie wspiera ją finansowo syna, są to jednak niewielkie kwoty rzędu 100 zł miesięcznie, które otrzymuje głównie, gdy grozi jej przekroczenie linii kredytowej w banku. Kwot tych Sąd nie brał pod uwagę przy ocenie sytuacji materialnej skarżącej, jako, że nie stanowią one dla niej stałego i pewnego dochodu, ponieważ syn skarżącej nie jest do ich płacenia prawnie zobowiązany. Skarżąca podała, że opłaty związane z mieszkaniem kredyt mieszkaniowy i opłaty za media to łącznie około 1007 zł miesięcznie. Przedłożyła rachunki i wyciągi z banku, dokumentujące następujące opłaty miesięczne: za wodę i pobór ścieków na kwotę 54,12 zł, za energię elektryczną na kwotę 71,24 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości w kwocie 18,58 zł, opłata za telefon ok. 68,33 zł, za gaz, za miesiąc październik 2007 r., kwotę 310,89 zł, a za listopad 2007 r. kwotę 273,12 zł. Miesięcznie zatem skarżąca wydaje kwotę około 523 zł na opłaty związane z mieszkaniem, która to kwota może się wahać w danych miesiącach. Skarżąca przesłała bowiem także rachunki za wyrównania do zryczałtowanych opłat miesięcznych za wodę na kwotę 7,96 zł i za energie elektryczną na kwotę 181,16 zł. Skarżąca przesłała też wyciąg z banku na okoliczność spłaty kredytu mieszkaniowego, którego miesięczna rata wynosi 403 zł, a nadto wyciąg z konta bankowego z dnia 23 października 2007 r., wynika z niego, ze skarżąca korzysta z linii kredytowej na swoim koncie. Skarżąca wskazała, że oboje z mężem są osobami wymagającymi stałego leczenia, nie w pełni sprawnymi, oświadczyła w piśmie z dnia 12 grudnia 2007 r., że nie gromadzi rachunków za dojazdy do lekarzy, wizyty u specjalistów często w gabinetach prywatnych, gdyż umówienie się na taką wizytę w ramach z świadczeń NFZ-u, trwa często wiele miesięcy, przesłała kopie skierowania swojego z dnia 10 grudnia 2007 r. do szpitala na neurochirurgię i z dnia 16 listopada 2007 r. na rehabilitację do Korfantowa, karty informacyjne leczenia szpitalnego M. W. z dnia 12 października 2007 r. i z dnia 23 listopada 2007 r. Wskazała też, że mąż posługuje się aparatami słuchowymi starej generacji, ponieważ nie stać go na nowy, a na same baterie do nich wydają około 40 zł miesięcznie. Koszty dojazdów do lekarzy to około 30 do 60 zł miesięcznie. Majątek rodziny skarżącej w ocenie Sądu nie może stanowić istotnego źródła dochodu, biorąc też pod uwagę zły stan zdrowia jej i męża, uzasadniający dodatkowe wydatki na lekarzy specjalistów i dojazdy do nich. Ponadto Sąd nie brał pod uwagę, pomocy materialnej syna, która jest okazyjna i nie wynika z nałożonego na niego prawnie obowiązku alimentacyjnego. Faktem jest, że rodzina skarżącej ma stałe dochody, jednakże ich wysokość przy wykazanych niezbędnych wydatkach na utrzymanie domu, akademik córki, a także związanych z leczeniem skarżącej i jej męża, w ocenie Sądu nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Nie może ona bowiem zrezygnować z przedstawianych wydatków miesięcznych. Stanowisko takie uzasadnia też pogląd wyrażony w orzecznictwie, że: "Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania" (patrz: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 października 2007 r., nr II SA/Gd 618/05, System Informacji Prawnej Lex nr 235275). Sąd postanowił zatem przyznać skarżącej prawo pomocy w całości. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.