II SA/Op 505/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Protokolant St. inspektor sądowy Grażyna Jankowska-Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 13 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 13 września 2017 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Opolu, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, z dnia 24 lipca 2017 r. przyznającą skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz na dojazd do Kliniki [...] w [...] w kwocie 150 zł oraz nadającą decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 20 lipca 2017 r. R. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu o przyznanie doraźnej pomocy na zakup leków. We wniosku tym podał, że zwrócił się do Urzędu Miasta o wcześniejszą wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego na ten cel, jednakże odmówiono przyjęcia takiego wniosku, kierując go do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu. W dniu 21 lipca 2017 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Następnie, decyzją z dnia 24 lipca 2017 r., nr [...], Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Opolu, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, na podstawie art. 3 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 7 pkt 1, pkt 5 i pkt 6, art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 9, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, z późn. zm. - zwanej dalej ustawa), § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) oraz art. 108 K.p.a., przyznał skarżącemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz na dojazd do Kliniki [...] w [...] w wysokości 150,00 zł oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał na podstawy prawne i wysokość kryterium dochodowego, które umożliwia udzielenie wnioskującemu pomocy w formie zasiłku celowego. Wskazując na wysokość osiąganego przez wnioskodawcę dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, na który składa się zasiłek stały w wysokości 481,00 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł stwierdził, że nie przekracza on kwoty 634,00 kryterium dochodowego ustalonej dla osoby samotnie gospodarującej. Organ podał ponadto, że przyznanie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz na dojazd do Kliniki [...] w [...] uzasadnia ubóstwo, niepełnosprawność oraz długotrwała choroba, a także spełnione jest kryterium dochodowe. Jednocześnie organ przedstawił analitykę środków finansowych, wyjaśniając, że na realizację zasiłków celowych w bieżącym miesiącu przeznaczono w planie finansowym Ośrodka około 27.200,00 zł, co przy wypłacie około 160 świadczeń oznacza średnio zasiłek w kwocie około 170,00 zł w zależności od sytuacji osoby lub rodziny. Organ dodał, że w pierwszej kolejności pomocą są objęte osoby i rodziny nieposiadające dochodu, a następnie te, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego. Podkreślił, że w przypadku wnioskodawcy kwota przyznanego zasiłku celowego jest dofinansowaniem wydatków na ww. cele. Dodał ponadto organ, że rygor natychmiastowej wykonalności decyzji nadano na podstawie art. 108 K.p.a., ze względu na wyjątkowo ważny interes strony spowodowany jej trudną sytuacją życiową, tj. brakiem środków na pokrycie kosztów zakupu leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz kosztów dojazdu do Kliniki [...] w [...]. Pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r., skierowanym do Prezydenta Miasta Opola i Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, R. S. wniósł o sprostowanie decyzji z dnia 24 lipca 2017 r. dotyczącej przyznania zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł poprzez wskazanie, że celem przyznania zasiłku było jedynie dofinansowanie wyjazdu do położonej w [...] Kliniki [...]. W uzasadnieniu wskazał, że ww. decyzją przyznano mu zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz na dojazd do Kliniki [...] w [...], jednakże w rzeczywistości zasiłek miał być przeznaczony jedynie na dojazd do Kliniki. Podał, że informację o jak najszybszym zgłoszeniu się w Klinice otrzymał telefonicznie i niespodziewanie. W dniu 17 sierpnia 2017 r. R. S. oświadczył do protokołu spisanego przez pracownika socjalnego na okoliczność sprostowania decyzji z dnia 24 lipca 2017 r., że oczekuje uchylenia i wydania nowej decyzji na kwotę 150,00 zł - tylko na dojazd do Kliniki [...] w [...] bez dofinansowania kosztów zakupu leków. W przeciwnym przypadku wskazał, że jego pismo należy potraktować jako odwołanie. W wyniku rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 13 września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze W Opolu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że R. S. orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 8 listopada 2011 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia 28 sierpnia 2015 r. ustalono całkowitą niezdolność ww. do pracy na trwale. Zauważyło nadto, że z ustaleń poczynionych w drodze wywiadu środowiskowego i innych zebranych dokumentów wynika, że dochód strony, na który składa się zasiłek stały w kwocie 481,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, łącznie wynosi 634,00 zł i nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w wysokości 634,00 zł. Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonej Kolegium stwierdziło, że strona spełnia wymogi ustawowe i tym samym uprawniona jest do świadczeń z pomocy społecznej wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji trafnie uznał, iż sytuacja socjalno-bytowa, a w szczególności zdrowotna i finansowa spowodowana niezdolnością do pracy w związku z niepełnosprawnością uzasadniała przyznanie stronie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz na dojazd do Kliniki [...] w [...] w wysokości 150,00 zł. Analizując natomiast wysokość przyznanego stronie zasiłku organ odwoławczy podkreślił, iż koszt przejazdu do Kliniki [...] w [...] - z uwzględnieniem zniżki dla osoby niewidomej w wysokości 51% i opiekuna - 95% kosztu biletu w kwocie 29,00 zł wraz z kosztami samodzielnego powrotu opiekuna 29,00 zł, wynosił w jedną stroną 44,66 zł. W tej sytuacji żądanie strony dotyczące przyznania zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł wyłącznie na pokrycie kosztów przejazdu do Kliniki nie mogło być uwzględnione, skoro rzeczywiste koszty przejazdu (tam i z powrotem) zamykają się w kwocie 89,32 zł. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, iż postępowanie organu pierwszej instancji było prawidłowe, bowiem dysponując środkami publicznymi organ jest zobowiązany do prowadzenia postępowania zgodnego z zasadami określonymi w przepisach proceduralnych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego i w samej ustawie o pomocy społecznej, jak i wydawania rozstrzygnięć zgodnych z treścią prawa materialnego zawartego w ustawie o pomocy społecznej. Nie godząc się z powyższą decyzją, R. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, podnosząc, że zasiłek celowy został mu przyznany jedynie na dojazd do Kliniki [...] w [...], nie dotyczył natomiast zakupu leków, piżamy, kapci i szlafroka. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 505/17 skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Na rozprawie sądowej w dniu 5 grudnia 2017 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 111 § 1b K.p.a. poprzez wadliwe rozpoznanie wniosku skarżącego o sprostowanie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 24 lipca 2017 r. i zmianę treści tej decyzji w ten sposób, że przyznana pomoc wydatkowana zostanie wyłącznie na dojazd skarżącego i opiekuna do Kliniki w [...]. Akcentował, że z treści pisma z dnia 17 sierpnia 2017 r. wynika, że wolą skarżącego było żądanie sprostowania decyzji organu pierwszej instancji. Zauważył ponadto, że w aktach sprawy brak jest postanowienia w tym zakresie. Przypomniał, że termin do wniesienia odwołania biegnie od daty doręczenia postanowienia. Stosownie do powyższego, wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż z winy organu drugiej instancji doszło do wadliwego odczytania wniosku o sprostowanie decyzji jako odwołania oraz wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które to koszty nie zostały uregulowane ani w części ani w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł z przeznaczeniem na zakupu leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz na dojazd do Kliniki [...] w [...]. Kwestionując prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że zasiłek celowy został mu przyznany jedynie na dojazd do Kliniki [...] w [...], nie dotyczył natomiast zakupu leków, piżamy, kapci i szlafroka. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonej wykazała, że zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja wydana w pierwszej instancji odpowiadają przepisom prawa. Materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, z późn. zm.), zwanej nadal ustawą. Zauważyć w związku z tym należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 7 ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, bezrobocia, niepełnosprawności, czy też długotrwałej lub ciężkiej choroby. Formy pomocy społecznej ustawodawca określił w art. 36 ustawy, wśród których wymienił świadczenie w postaci zasiłku celowego. W myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarty w powyższym przepisie katalog nie ma charakteru zamkniętego. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest jednakże od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, a które aktualnie określone jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) i zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a tego rozporządzenia, w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 634,00 zł. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy, przysługuje zatem osobie samotnie gospodarującej, której dochód, określony jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, nie przekracza kwoty 634,00 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jak trafnie dostrzegł organ odwoławczy, rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, w których w odniesieniu do zasiłku celowego ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne Sąd bada, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy i czy rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń. Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że nie ulega wątpliwości, iż skarżący był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Trudna sytuacja życiowa skarżącego związana jest bowiem z wystąpieniem ubóstwa i niepełnosprawności, czyli okoliczności wskazanych w art. 7 ustawy, uzasadniających przyznanie pomocy. Jednocześnie dochód skarżącego, ustalony zgodnie z zasadami określonymi w art. 8 ustawy, z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z czerwca 2017 r., nie przekracza kwoty ustalonego kryterium dochodowego, a potrzeby, na których zaspokojenie wnioskodawca domagał się wsparcia, z całą pewnością można zaliczyć do niezbędnych. Przyznanie skarżącemu zasiłku celowego znajdowało zatem umocowanie prawne. W tym kontekście należy zatem uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydana w pierwszej instancji odpowiadają prawu, a kwota 150,00 zł, przyznana skarżącemu w formie zasiłku celowego na cel wskazany we wniosku, jakim jest zakup leków, piżamy, kapci, szlafroka oraz dojazd do Kliniki [...] w [...], w pełni odpowiada zgłoszonej przez niego potrzebie. Z uwagi na podniesione zarzuty, dotyczące braku uwzględnienia przez organ odwoławczy, że zasiłek celowy powinien być przyznany jedynie na dojazd do Kliniki [...] w [...], gdyż nie dotyczył zakupu leków, piżamy, kapci i szlafroka, należy wskazać, że Sądowi znana jest sytuacja życiowa skarżącego, który objęty jest stałą pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej w Opolu. W miesiącu lipcu 2017 r. decyzją z dnia 3 lipca 2017 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup odzieży, obuwia, baterii kuchennej, uregulowania rachunku za energię w wysokości 165,78 zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 130 zł. Łącznie w lipcu 2017 r., skarżący uzyskał więc pomoc w ramach zasiłków celowych na różne cele w wysokości 445,78 zł (167,78 zł + 130,00 zł + 150,00 zł). Zdaniem Sądu, przedstawiona przez organ pierwszej instancji analityka wydatkowania środków na zasiłki celowe i zaaprobowana przez organ odwoławczy, wskazuje, iż organy udzielając skarżącemu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kierowały się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, uwzględniały potrzeby osób korzystających z pomocy oraz dokonały oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które ustalono w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Dostrzec również należy, że przyznana skarżącemu pomoc uwzględniała wszystkie potrzeby zgłoszone we wniosku. Z kolei żądanie skarżącego dotyczące przyznania zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł wyłącznie na pokrycie kosztów przejazdu do Kliniki nie mogło być uwzględnione, skoro rzeczywiste koszty przejazdu (tam i z powrotem) zamykają się w kwocie 89,32 zł. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej przesądza, że w sytuacji skarżącego organy przyznając zasiłek celowy nie pozbawiły go pomocy, a jedynie miarkowały środki finansowe, którymi dysponowały. Organy nie naruszyły jednocześnie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, prawidłowo wykazując zasadność przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 150,00 zł. Reasumując, stwierdzić przyjdzie, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, a motywy uzasadniające jego treść zostały przedstawione w uzasadnieniu wydanych decyzji w sposób odpowiedni. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika skarżącego, zauważyć przyjdzie, że stosownie do art. 113 § 1 K.p.a. organ administracji może z urzędu lub na żądanie strony sprostować w drodze postanowienia jedynie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez tern organ decyzjach. Natomiast w piśmie z dnia 11 sierpnia 2017 r., mimo zawartego w nim żądania sprostowania decyzji, strona w istocie domagała się jej zmiany i wyrażała niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, co do wysokości przyznanego zasiłku na koszty dojazdu do Kliniki [...]. Zważywszy na treść art. 128 K.p.a., zgodnie z którym odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienie, wystarczy, jeżeli z jego treści wynika, że strona nie jest zadowolona z decyzji - Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego - iż pismo to należało potraktować jako odwołanie, nie zaś jako wniosek o sprostowanie decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, stąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.