II SA/Op 507/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie WSA Grażyna Jeżewska – spr. WSA Ewa Janowska Protokolant St. inspektor sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę. T. R. wnioskiem z 5 listopada 2012 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o przyznanie zasiłku stałego, uzasadniając swoje podanie, pozbawieniem środków do życia przez Bank [...] Oddział w [...], który na wniosek komornika zablokował mu "wszelkie czynności operacyjne". Wskazał, że komornik nie powiadomił go na piśmie o podjętych czynnościach. Zaznaczył, że z renty pozostaje mu jedynie kwota 15,42 zł, bowiem pozostałe środki zostały zajęte przez Bank na poczet egzekucji komorniczych "z powodu zerwania umowy przez władze Urzędu Gminy [...], jaka została zawarta dnia 14 listopada 2011 r." lub z innych nieznanych mu okoliczności. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie decyzją z 7 grudnia 2012 r., nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 8 ust. 1 i ust. 3 , art. 37 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362, ze zm.), po rozpatrzeniu ww. wniosku, odmówił T. R. przyznania zasiłku stałego. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył treść art. 37i art. 8 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż beneficjent prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania w październiku 2012 r. była renta inwalidzka w wysokości 595,26 zł, po potrącaniu świadczenia alimentacyjnego w wysokości 437,44 zł, co ustalił na podstawie zaświadczenia ZUS w [...] z 10 października 2012 r. Wyjaśnił, że jednym z warunków kwalifikujących do przyznania zasiłku stałego z pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, którą jest T. R., wynosi 542 zł. W odniesieniu do tego stwierdził, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę przekracza kryterium dochodowe o 53,26 zł, dlatego T. R. nie kwalifikuje się do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Poza tym, organ podniósł, że w celu ustalenia dochodu klienta pracownik socjalny pismem z dnia 20 listopada 2012 r. zwrócił się do komornika sądowego o przesłanie informacji na poczet jakich zadłużeń (alimentacyjnych bądź niealimentacyjnych) oraz w jakiej wysokości zostały dokonane zajęcia komornicze ze świadczeń T. R. w miesiącu sierpniu, wrześniu oraz październiku 2012 r. Komornik sądowy, odpowiadając na powyższe pismo poinformował organ, iż w miesiącu październiku 2012 r. z zajętego świadczenia klienta wpłynęła kwota w wysokości 437,44 zł i została zaksięgowana do sprawy alimentacyjnej. Pismem z dnia 23 listopada 2012 r. organ zwrócił się do T. R. o dostarczenie zaświadczenia na poczet jakich zadłużeń zostało dokonane potrącenie z konta bankowego w dniu 31 sierpnia 2012 r. oraz we wrześniui październiku 2012 r. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca wyjaśnił, iż "nie jest mu znana treść egzekucji na poczet jakich długów został pozbawiony kwoty świadczenia rentowego". Nie przedłożył organowi również żądanego zaświadczenia. Organ uznał zatem, że dochodem strony w październiku 2012 r. była renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 595,26 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji T. R. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego oraz przepisów procedury, domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podkreślił, że jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Przytoczył szereg wyroków WSA w Opolu, z których - jego zdaniem - wynika obowiązek wypłacenia mu zasiłku na poziomie zapewniającym "minimum socjalne" wystarczające na pokrycie wszelkich kosztów utrzymania, jakie musi ponosić. Zaakcentował, że ciąży na nim wyrok o eksmisję i posiada nakaz opuszczenia mieszkania, a będąc trwale niezdolnym do pracy nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej w celu spłacenia zadłużenia. Odnotował również, że kiedy panowało w [...] duże bezrobocie, to otrzymywał świadczenia z pomocy społecznej wyższe aniżeli teraz, kiedy liczba osób bezrobotnych spadła. Poza tym, zarzucił, że został pozbawiony pomocy w dotarciu do placówek służby zdrowia, prawa do ciepłego posiłku oraz usług opiekuńczych. Opiekunki, które są mu przydzielane dewastują jego mienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 maja 2013 r., nr [...], działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267- zwanej dalej K.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podzieliło argumentację prawną i faktyczną organu I instancji. Odnotowało, że zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, ze zm. - zwanej dalej ustawą), świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej jest zasiłek stały. Podało, że zasady przyznawania zasiłku stałego określone zostały w art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, według którego zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wysokość zasiłku stałego ustala się - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1ustawy). Zgodnie z art. 37 ust. 3 kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie. Kolegium przypomniało, że z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, iż T. R. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,jest osobą bierną zawodowo, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dochód T. R. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku stałego, tj. w październiku 2012 r., stanowiła renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 595,26 zł. Wskazało, że dochód strony uzyskany w październiku 2012 r. przekroczył kwotę kryterium dochodowego, które uprawnia stronę do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium dochodowe wynosi bowiem 542 zł, natomiast dochód wnioskodawcy w październiku 2012 r. osiągnął kwotę 595,26 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. W sytuacji, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie tego świadczenia przekracza kryterium dochodowe ustalone dla takiej osoby, zasiłek stały nie może zostać przyznany. Przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi bowiem jednoznacznie, że zasiłek stały przysługuje, jeżeli dochód strony jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazał, że wnioskodawca tego warunku nie spełnia, albowiem jego dochód uzyskany w październiku 2012 r. jest wyższy od ustalonego kryterium dochodowego o 53,26 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu T. R., zastępowany przez ustanowionego z urzędu adwokata D. T., zarzucił decyzji Kolegium obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 K.p.a. polegającą na tym, iż rozpoznając sprawę, organ pominął w swoich rozważaniach, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególny przypadek z art. 41 ustawy i tym samym nie przeprowadził postępowania dowodowego w tym zakresie oraz obrazę art. 7 K.p.a., polegającą na niedokładnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy z naruszeniem jego słusznego interesu. Wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są onew stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organy administracji przy stosowaniu przepisów ww. ustawy powinny w szczególności zwracać uwagę na słuszny interes strony zwłaszcza wydając decyzję odmowną z uwagi na niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego. Skarżący wywiódł, że w takiej sytuacji organ z urzędu powinien, w oparciu o art. 102 ust. 2 ustawy, rozważyć możliwość przyznania innego świadczenia, w celu realizacji założeń polityki społecznej państwa. Tymczasem w decyzjach obu instancji brak jest takich rozważań. Skarżący zwrócił uwagą na orzecznictwo, według którego organ administracji publicznej, rozpoznając sprawę o przyznanie zasiłku celowego w sytuacji, gdy dochód strony czy rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe, powinien zakresem swoich rozważań objąć kwestię, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający zainteresowanego do otrzymania świadczenia zwłaszcza, że pomoc społeczna może być udzielana także z urzędu. W tej sytuacji skarżący zarzucił, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie czy przysługuje mu inny rodzaj pomocy społecznej niż zasiłek stały, zaś organ odwoławczy utrzymał w mocy tę wadliwą decyzjępierwszoinstancyjną. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podniosło, że przytoczone przez pełnomocnika skarżącego wyroki sądów administracyjnych dotyczą innego świadczenia, tj zasiłku celowego i nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Nadmieniło, że T. R. jest objęty różnymi formami pomocy społecznej, zatem nie jest konieczne podejmowanie działania z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że wydane akty odpowiadają wymogom prawa. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 maja 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania T. R. zasiłku stałego. Przyjdzie dostrzec, że podstawową zasadą przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynikającą z przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, ze zm. - zwaną dalej także ustawą), jest zasada niezbędności, przez którą należy rozumieć dążenie do zaspokojenia potrzeb osób i rodzin na poziomie elementarnym, a także pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiarświadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą sięw możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy). Podstawę prawną przyznania zasiłku stałego stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Aby otrzymać zasiłek stały powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jeśli tak się stanie, organ nie ma podstaw do wydania decyzji odmownej, bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie zasiłku stałego ma charakter związany. Natomiast w sytuacji niespełnienia chociażby jednej z powyższych przesłanek, zasiłek ten nie przysługuje. Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest spełnienie tzw. kryterium dochodowego. Osoba samotnie gospodarująca musi wykazać dochód niższy niż 542 zł., co wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnychz pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Pojecie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy, według którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnieniai instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (ust.4). Innym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy. W kontrolowanej sprawie z ustaleń, poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wskutek złożonego przez stronę wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, iż T. R., osoba samotnie gospodarująca, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem spełnia warunek niezdolności do pracy. Skarżący, jednakże nie spełnia warunku kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 ustawy. Dochód T. R. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku stałego, tj. w październiku 2012 r., stanowiła renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 595,26 zł. Okoliczność ta została potwierdzona dowodem w postaci zaświadczenia ZUS z 10 października 2012 r. Nieotrzymanie świadczenia rentowego w powyższej wysokości nie zakwestionował zarówno komornik, jak też skarżący. Wobec tego dochód skarżącego uzyskany w październiku 2012 r. przekroczył kwotę kryterium dochodowego uprawniającą do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium dochodowe wynosi bowiem 542 zł, natomiast dochód wnioskodawcy w październiku 2012 r. wyniósł 595,26 zł. Dochód skarżącego uzyskany w tym miesiącu jest wyższy od ustalonego kryterium dochodowego o kwotę 53,26 zł. Trafnie więc Kolegium przyjęło, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania zasiłku stałego z pomocy społecznej, gdyż stosownie do powołanego wyżej przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, nie można podzielić stanowiska skarżącego, że organy z urzędu miały obowiązek ustalenia czy nie ma on prawa do innej pomocy, niż zasiłek stały. Elastyczność w przyznawaniu pomocy pieniężnej wyrażają przepisy o szczególnych przypadkach wypłaty zasiłków, tj. art. 40 i 41 ustawy. Wspólnym zakresem regulacji obydwu przepisów jest możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Powołanew skardze orzecznictwo sądowe w tym zakresie odnosi się do zasiłku, o którym mowa w art. 41 ustawy. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany, m in. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1). Jest to szczególna forma wsparcia bezzwrotna przyznawana podmiotom przekraczającym dopuszczalny ustawowo dochód. Należy podkreślić wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", czyli dokonać oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego dochodu przez tę osobę. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Przyjdzie stwierdzić, że celem analizowanej regulacji jest stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe. Tymczasem w kontrolowanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie zasiłku o charakterze stałym, a nie doraźnym, który nie może być przyznany, w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego. Nadto, organ powinien załatwić wniosek beneficjenta poprzez wydanie stosownej decyzji. Poza tym, Sądowi wiadomo jest z urzędu, że T. R. objęty jest innymi formami pomocy z własnej inicjatywy, w tym zasiłkiem celowym specjalnym, stąd nie istnieje potrzeba podejmowania przez Ośrodek Pomocy Społecznej działań z urzędu w tym zakresie.. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.