II SA/Op 507/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 8 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania, we wznowionym postępowaniu, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych, 2) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. A. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 8 września 2017 r. nr [...], w przedmiocie przyznania, we wznowionym postępowaniu, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Skarżący po wezwaniu przez Sąd, do uiszczenia wpis sądowego od skargi w kwocie 200 zł, złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał w nim, że prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, uprawia zboże, uprawy te mają wartość około 30.000 zł. Ma też majątek w postaci stodoły, garażu, domu o powierzchni [...] m2, wartości ok. 150.000 zł, samochód [...] z roku 2007 i dwa samochody osobowe [...]. Skarżący podał, że ma miesięczny dochód z działalności gospodarczej netto ok. 1.200 zł, żona nie uzyskuje przychodów. Skarżący zaznaczył, że z posiadanego gospodarstwa rolnego oraz prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje bardzo niskie dochody, nie pozwalają mu one na uiszczenie nałożonej opłaty. Wskazał też, że na rachunku bankowym ma zgromadzone oszczędności w kwocie 500 zł, a koszty utrzymania domu wynoszą 500 zł miesięcznie, a ubezpieczenie to 200 zł na rok. Pismem z dnia 16 listopada 2017 r., referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. 1) udokumentowanie wysokości kosztów utrzymania domu skarżącego i nadesłanie rachunków, faktur za media, to jest np. energię elektryczną, wodę i kanalizację, wywóz odpadów, opał itp., 2) deklaracji podatkowej składanej przez skarżącego w podatku dochodowym za rok 2016 r. z potwierdzeniem jej złożenia w Urzędzie Skarbowym, 3) przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, tj. od sierpnia 2017 r. do października 2017 r., a także wyciągu obrazującego aktualny stan środków na kontach bankowych, 4) przedłożenie aktualnego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego, 5) wyjaśnienie powodów nie uzyskiwania przez małżonkę skarżącego dochodów, czy są to problemy zdrowotne uniemożliwiające pracę, jeśli tak to o ich wykazanie, poprzez nadesłanie zaświadczeń lekarskich lub innej dokumentacji medycznej, czy też małżonka jest osobą poszukująca pracy, w szczególności czy posiada status osoby bezrobotnej, w tym wypadku przesłanie potwierdzającego ten fakt urzędowego zaświadczenia, 6) wyjaśnienie czy skarżący i jego małżonka korzystają ze wsparcia pomocy społecznej, bądź osób trzecich, a jeśli tak to wykazanie jej formy, jeśli jest rzeczowa lub kwot pieniężnych pomocy, 7) podanie rocznika samochodów osobowych [...], poprzez przesłanie kopii ich dowodów rejestracyjnych. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a wyznaczony termin na wniosek skarżącego może ulec przedłużeniu. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 27 listopada 2017 r., wymienił w nim dokumenty przesłane w załączeniu, były to: - rachunki za prąd, opał, odpady, wodę, - opłata składki KRUS, - deklaracja podatkowa za 2016 r. małżonki skarżącego, - decyzja o wymiarze podatku rolnego, - zaświadczenie, dlaczego małżonka nie pracuje, - zaświadczenie z UG o wysokości dochodów z gospodarstwa rolnego i oświadczenie w tym zakresie skarżącego, - kopie dowodów rejestracyjnych samochodów, - wyciągi z konta za ostatnie 3 miesiące. W dniu 8 grudnia 2017 r. skarżący przedłożył zaświadczenie z OPS w [...] o niepobieraniu tam pomocy. Pismem z dnia 22 grudnia 2017 r., orzekający ponownie wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. 1) przedłożenie deklaracji podatkowej składanej przez skarżącego w podatku dochodowym za rok 2016 r. z potwierdzeniem jej złożenia w Urzędzie Skarbowym, lub zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ze względu na rodzaj, której nie musi składać deklaracji podatkowych, lub też innego dokumentu potwierdzającego, że jest to tego rodzaju działalność, przy której obowiązek składnia deklaracji nie jest wymagany, 2) przedłożenie wyciągów z posiadanych przez małżonkę skarżącego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, tj. od sierpnia 2017 r. do października 2017 r., a także wyciągu obrazującego aktualny stan środków na kontach bankowych, 3) wyjaśnienie powodów nie uzyskiwania przez małżonkę skarżącego żadnego zasiłku chorobowego, czy rehabilitacyjnego, 4) wyjaśnienie, czy skarżący posiada dwa samochody osobowe [...], co wskazywał we wniosku, czy też tylko jeden taki samochód, którego kopię dowodu rejestracyjnego przesłał, oraz co stało się z drugim samochodem [...] wskazywanym we wniosku, czy został on sprzedany lub zezłomowany, a jeśli tak to o przesłanie odpowiedniego dokumentu na tę okoliczność, 5) wyjaśnienie kim jest dla skarżącego M. S., czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, lub też wspiera go finansowo, co sugeruje dokonany przez niego w dniu 3 października 2017 r. przelew w kwocie 200 zł, a jeśli tak to o udokumentowanie zarobków M. S. i jego oświadczenia o kwotach udzielanej pomocy, jeśli też zamieszkuje wspólnie ze skarżącym, to przesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, tj. od sierpnia 2017 r. do października 2017 r., a także wyciągu obrazującego aktualny stan środków na kontach bankowych. Wezwanie to zawierało takie samo pouczenie, jak poprzednie. Skarżący odpowiedział na nie w dniu 8 stycznia 2018 r., pismem z dnia 2 stycznia 2018 r. Wyjaśnił w nim, że małżonka w 2015 r. przeszła poważną operację [...] i potem poszła na L-4, a następnie na zasiłek rehabilitacyjny. Stan jej zdrowia nie pozwala na pracę, złożyła wniosek o przyznanie renty. Wniosek ten załatwiono odmownie, ZUS nie przyznał jej ani renty, ani zasiłku rehabilitacyjnego, obecnie trwa procedura sądowa w tej sprawie. Małżonka jest dalej pracownikiem [...], ale przebywa na L-4 niepłatnym. W kosztach utrzymania skarżącego i jego małżonki nie partycypują osoby trzecie. M. S. to syn skarżącego, ale nie mieszka z nim, nie jest na jego utrzymaniu, kwoty na wyciągach bankowych to zwrot pieniędzy wyłożonych przez skarżącego na materiały budowlane do remontowanego przez syna, własnego mieszkania. Skarżący podał, że pożyczał także pieniądze zięciowi na takie same cele, i również otrzymał ich zwrot, poprzez rachunek bankowy. Małżonka R. S. nie ma rachunku bankowego, posiadają oni tylko jeden rachunek bankowy skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że żona posiada dwa samochody [...], ale jeden jest nieużytkowany ze względu na stan techniczny, jednocześnie przesłał dowód rejestracyjny tego pojazdu. Skarżący poprosił o wydłużenie terminu do nadesłania dokumentu z Urzędu Skarbowego odnośnie braku obowiązku składania przez niego, jako rolnika, deklaracji podatkowych w podatku dochodowym, o kolejne 7 dni. Pismem z dnia 9 stycznia 2018 r. orzekający wydłużył skarżącemu powyższy termin, zgodnie z jego prośbą. Skarżący w dniu 12 stycznia 2017 r. przedłożył zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, że za 2016 r. nie deklarował dochodu do opodatkowania, wyjaśnił, że Urząd Skarbowy poinformował go, że nie jest kompetentny do wystawiania innego rodzaju zaświadczenia. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało rozważyć, czy spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w części. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Kolejnym, niewątpliwie ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżącego przesłanki przyznania prawa pomocy jest również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nim w związku z postępowaniem. W tym zakresie trzeba odnotować, że obecnie skarżący jest obowiązany uiścić wpis od skargi, wynoszący 200 zł, a przyszłe koszty sądowe, jakie ewentualnie może być obowiązany ponieść skarżący, będą kształtować się na poziomie 200 zł, a składać się na nie mogą kwoty: 100 zł opłaty kancelaryjnej za wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wynoszący 100 zł wpis od skargi kasacyjnej. Łącznie, zatem wszystkie mogące powstać w sprawie skarżącego koszty sądowe w sprawie to 400 zł. Dokonując oceny sytuacji materialnej rodziny skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanych wnioskach oraz załączonych do nich dokumentach i stwierdził, że skarżący wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść całych kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych rodziny, ale nie wykazał, że nie może ponieść ich w części. Skarżący wykazał następujące co miesięczne wydatki 77,90 zł za energię elektryczną, 103 zł woda, 11 zł odpady, 131 zł składka KRUS, 50 zł, podatek od nieruchomości, 250 zł ogrzewanie. Łącznie zatem obligatoryjne miesięczne wydatki rodziny skarżącego to 633 zł. Skarżący natomiast wykazał, że osiąga miesięczny dochód z działalności gospodarczej w kwocie 1.200 zł netto. Nie wykazał jaka jest to dokładnie działalność, czy chodzi np. o sprzedaż plonów z prowadzonych przez niego upraw zbożowych. Dodatkowo nie wiadomo, czy dochód z 1 ha określony według danych z GUS (załączone przez skarżącego Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. – Monitor Polski poz. 884), na kwotę 2.577, ma według skarżącego pokrywać się z deklarowanym dochodem z działalności gospodarczej skarżącego, czy też występuje niezależnie od niego. Nie wyjaśnia tego również oświadczenie skarżącego, w którym wskazał, że jego dochód z gospodarstwa rolnego to [...] zł. Skarżący, zatem wykazał, że dochód miesięczny jego rodziny to 1.200 zł, a z niego pokrywa 633 zł koniecznych miesięcznych wydatków. Jeśliby natomiast przyjąć, że skarżący oprócz tego ma dochód liczony z [...] ha przeliczeniowego, to wynosiłby on rocznie około [...] zł, ([...] ha x [...] zł) czyli miesięcznie [...] zł. Skarżący, jak już wskazano wcześniej nie wyjaśnił kwestii, czy ma dwa powyższe dochody, czy w jakiś sposób się one pokrywają, czy tez ma tylko jeden dochód. Przychodzi ponadto zauważyć, że skarżący ma trzy samochody ([...] z 2007 r. i dwa [...] z 2005 r.), przy czym niesprawny [...], zarejestrował on po raz pierwszy w kraju w dniu 13 czerwca 2017 r. Wszystkie samochody podlegają, zatem obowiązkowemu ubezpieczeniu OC pojazdów, skarżący nie wykazał jakie dokładnie koszty z tego tytułu ponosi. Fakt natomiast utrzymywani 3 samochodów przeczy, jakoby skarżący był osobą, której nie stać na poniesienie jakichkolwiek dodatkowych wydatków, poza kosztami niezbędnymi do życia. Ponadto skarżący, jak wynika z wydruku bankowego otrzymuje dopłaty rolne, w październiku 2017 r. otrzymał zaliczkę na płatności bezpośrednie za 2017 r. kwocie 3.465,24 zł. Skarżący podał także, że ma 500 zł oszczędności, a okresowo pożycza nawet niewielkie kwoty pieniędzy innym osobom. Żona skarżącego obecnie pozbawiona jest dochodu, nie wiadomo, czy otrzyma rentę, o która się ubiega. Dodatkowo, zdaniem orzekającego, skarżący poza dochodem z gospodarstwa rolnego, może posiłkować się też z niego płodami zwierzęcymi czy roślinnymi. Reasumując, uznać należało, że skarżący, przy wysokości wykazanych przez niego stałych wydatków, do których dodać należy koszty żywności (te mając na względzie, że przy gospodarstwie rolnym mogą być one nieco mniejsze niż u osób bezrolnych), ubrania, czy środków czystości, wykazał, że jest on osobą, której przysługuje prawo pomocy, lecz w zakresie mniejszym niż ten, o jaki wnosi. Referendarz ocenił, że zwolnienie skarżącego na obecnym etapie postępowania z wymaganego wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, spowoduje, że poniesienie ewentualnych przyszłych wydatków w kwocie 200 zł, nie wywołałoby już nadmiernego uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, iż zasługuje na przyznanie mu prawa pomocy w części, czyli spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ale w zakresie mniejszym niż ten, o który wnosił. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.