II SA/Op 532/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2014 r. w sprawie ze skargi S. M. na pismo Starosty Opolskiego z dnia 10 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za kartę pojazdu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: oddalić wniosek. S. M. wniósł w dniu 8 października 2013 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na pismo Starosty Opolskiego z dnia 10 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za kartę pojazdu. W dniu 9 grudnia 2013 r. skarżący został wezwany na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II, z dnia 2 grudnia 2013 r., do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie w dniu 13 grudnia 2013 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, żądając w nim zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazał, że ma ciężka sytuację, ponieważ obecnie jest na rencie, wynosi ona 600 zł i nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł. Kupuje leki, ma stary dom, który wymaga dużo opału. Ma też niepełnosprawnego syna, wymagającego opieki. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i dwoma pełnoletnimi synami. Starszy syn ma rentę, a młodszy otrzymuje wynagrodzenie 1200 zł za staż. Majątek jaki posiada skarżący to dom o powierzchni 50 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 1,3 ha. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Wydział II, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego, pismem z dnia 20 grudnia 2013 r., do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów: - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego domu, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - nadesłanie zeznań podatkowych składanych przez niego i członków gospodarstwa domowego za rok 2012 potwierdzonych, że zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - nadesłanie zaświadczenia o niepełnosprawności jego syna i dokumentów potwierdzających ponoszenie w związku z tym ewentualnych kosztów (lekarstwa, rehabilitacja itp.), - zaświadczenia o złym stanie jego zdrowia (zaświadczenie lekarskie, orzeczenie o niepełnosprawności), oraz udokumentowania kwot wydatkowanych na zakup leków, - zaświadczenia o aktualnej wysokości zarobków i świadczeń rentowych członków jego gospodarstwa domowego , - wyjaśnienie czy posiadana nieruchomość rolna stanowi źródło dochodu i w jakiej wysokości, poprzez przedłożenie zaświadczenia z Urzędu Gminy o jego dochodowości, wyjaśnienie czy stanowi ono przedmiot dopłat unijnych (z podaniem ich wysokości), jeśli natomiast nieruchomość nie jest uprawiana przez rodzinę wnioskodawcy, to czy np. osiągają dochody z jej dzierżawy (z podaniem ich wysokości), - czy aktualnie on lub któryś z członków jego gospodarstwa domowego, posiada samochód, jakiej marki i z jakiego rocznika, Jednocześnie wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 10 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący odebrał to wezwanie w dniu 27 grudnia 2013 r., a w odpowiedzi nie przedłożył żadnych dokumentów i wyjaśnień, a jedynie pismo z dnia 30 grudnia 2013 r., w którym oświadczył, że prosi o wycofanie jego skargi w sprawie należności za kartę pojazdu, gdyż jest na rencie i nie ma zdrowia do załatwiania skomplikowanych procedur. Wniosek skarżącego obejmuje przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie przesłał żadnych wymienionych przez referendarza dodatkowych dokumentów, ani żadnych wyjaśnień pozwalających ustalić jego sytuację materialną i finansową, w stopniu wystarczającym do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym lub w jakimkolwiek zakresie. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245 ), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. S. M., pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazał, aby w jego przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podniósł bowiem, że leczy się i ponosi na ten cel duże koszty, jest rencistą, ale nie przedłożył żadnych dokumentów pozwalających na potwierdzenie tych faktów. Ponadto nie wymienił jakie ponosi obciążenia osobiste i w związku z utrzymaniem domu , ani też w żaden sposób nie uprawdopodobnił swoich dochodów, ani dochodów i wydatków członków swego gospodarstwa domowego. Nie złożył też wyjaśnień odnośnie posiadanego majątku, a zatem czy i jaki posiada samochód (istotny jest nie tyle sam fakt jego posiadania, ale ocena wartości samochodu), albo czy ma jakieś dochody z nieruchomości rolnej. Skarżący przy tym nie poczynił starań, aby złożyć jakiekolwiek wyjaśnienia, czy też dokumenty, precyzującego jego sytuacje materialną. Brak jest zatem materiału pozwalającego na ocenę jego możliwości zapłaty kosztów postępowania. Ponadto, stosując art. 6 P.p.s.a., nakładający na sąd administracyjny obowiązek udzielania wskazówek i pouczeń stronie występującej samodzielnie, to jest bez adwokata, czy radcy prawnego, przychodzi wyjaśnić odnośnie oświadczenia skarżącego o cofnięciu skargi, że postępowanie sądowoadministracyjne może być zainicjowane i może się toczyć na podstawie skutecznie wniesionej skargi. W kwestii tej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1829/07, System Informacji Prawnej Lex nr 335007, "1. Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymieniona w art. 58 § 1 P.p.s.a. Obok tych przesłanek, do warunków skutecznego złożenia skargi do sądu administracyjnego zalicza się - stosownie do treści art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. - uiszczenie wpisu od skargi (...), 2. Merytoryczne rozpatrzenie wniosku o cofnięcie skargi jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy skarga nie zawiera braków uniemożliwiających nadanie jej dalszego biegu. Jeżeli skarga zawiera takie braki, sąd skargę odrzuca. Zatem badanie dopuszczalności złożonego oświadczenia o cofnięciu skargi, jak i umorzenie postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 P.p.s.a. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy skarga wniesiona została skutecznie, tj. gdy wszczęła postępowanie sądowoadministracyjne. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że cofnięcie skargi jako czynność dyspozycyjna strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy skarga jest dopuszczalna i nie zawiera braków uniemożliwiających nadanie jej dalszego biegu." Jeśli skarżący nie uiści wpisu od skargi, ani nie zostanie od niego zwolniony w drodze prawa pomocy, to skarga nie zostanie skutecznie wniesiona, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Wówczas Sąd nie będzie miał podstaw do badania dopuszczalności złożonego oświadczenia o cofnięciu skargi, jak i umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarżący zatem, obecnie, o ile nie złoży sprzeciwu od niniejszego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, zostanie poinformowany na podstawie art. 6 P.p.s.a., o obowiązku wynikającym z zarządzenia Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 grudnia 2013 r., uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł (sto złotych), w terminie 7 dni od otrzymania pisma w tym przedmiocie. Jeśli skarżący nieuiści wpisu w terminie 7 dni od dnia otrzymania takiego pisma, to nastąpi odrzucenie jego skargi, co w istocie będzie miało dla niego ten sam skutek prawny, co umorzenie postępowania w wyniku cofnięcia skargi. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.