II SA/Op 545/07

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności robót budowlanych wniosku K. L. o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. L. działając przez swojego pełnomocnika J. L. wniósł w dniu 11 grudnia 2007 r. pismo z tego samego dnia, wskazując w jego punkcie 2 zdanie 2, że "jeżeli chodzi o koszty ma ograniczone ponieważ nie posiada dochodów żadnych, lecz żyją z niskiej emerytury a syn K. jest inwalidą II grupy i ma 542 zł renty miesięcznie". W związku z pismem z dnia 11 grudnia 2008 r., pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braków formalnych tego pisma poprzez sprecyzowanie czy stanowi ono wniosek o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Pismem z dnia 20 grudnia 2008 r. skarżący i jego pełnomocnik poinformowali, że wniosek zawarty w piśmie z dnia 11 grudnia 2007 r. jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, ponadto przesłali wypełniony urzędowy formularz wniosku w tym przedmiocie. W rubryce nr 2.1 urzędowego formularza jako osoba wnosząca wniosek został wskazany J. L., natomiast w rubryce nr 15 jako osoby wnoszące podpisali się J. L. i K. L. W rubryce nr 4 służącej do wskazania o jaki zakres pomocy prosi wnioskodawca, przekreślono punkt o częściowym zwolnieniu od kosztów, podkreślono punkty dotyczące ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego, oraz pozostawiono nieskreślony i niepodkreślony punkt o zwolnieniu od kosztów sądowych. W związku z tym J. L. został wezwany jako pełnomocnik K. L. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o prawo pomocy złożonego na urzędowym formularzu, poprzez wskazanie zakresu złożonego wniosku oraz jednoznaczne wskazanie osoby składającej wniosek. W wezwaniu wyjaśniono, że we wniosku nieprecyzyjnie dokonano skreśleń, przez co nie można jednoznacznie stwierdzić o co wnosi skarżący, a nadto w rubryce wnioskodawca i jego adres został wskazany J. L., z kolei w oświadczeniu o dochodach wykazano dochody skarżącego, natomiast wniosek podpisały obydwie osoby. Dla zobrazowania przesłano skarżącemu do rak jego pełnomocnika kopię wniosku. Ponadto działając w trybie art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 zez m.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." referendarz sądowy pouczył skarżącego, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy może wnieść skarżący, a nie jego pełnomocnik, i właśnie dane skarżącego wykazuje się w poszczególnych rubrykach wniosku. Wezwanie zawierało też pouczenie, że nie zastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W dniu 2 stycznia 2008 r. skarżący K. L. złożył wniosek na urzędowym formularzu, wnosząc w nim o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazał w nim, że nie posiada żadnych stałych dochodów tylko rentę 542 zł i dorywczo dorabia 320 zł. Ma majątek w postaci starego domu o powierzchni 80 m2 i mieszkania o powierzchni 40 m2, działkę rolną o powierzchni 66 ar. W sprawie pojawiły się wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych, w związku z tym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwał go do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia stosownych dokumentów, mających potwierdzać jego sytuację materialną, mianowicie: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania (np. opłaty za energię elektryczną, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, wywóz śmieci,), - wskazania źródeł finansowania kosztów utrzymania domu i mieszkania, - wskazania, czy dom lub mieszkanie stanowią źródło dochodu, np. z tytułu ich wynajmu. - przesłanie aktualnego odcinka renty, - oświadczenia czy korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, a jeżeli tak to w jakiej wysokości, - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - przedłożenia odpisu zeznania podatkowego za rok 2006., a za rok 2007 jeśli już zostało złożone do Urzędu Skarbowego. Przywołane wezwanie z dnia 10 stycznia 2008r. zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Wnioskodawca K. L. odebrał wezwanie w dniu 25 stycznia 2008 r. i nie złożył na nie żadnej odpowiedzi do dnia dzisiejszego, nie przedłożył on żądanych dokumentów i informacji wyjaśniających dokładniej jego sytuację materialną. W przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, K. L. nie nadesłał żadnych dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Przechodząc do oceny sytuacji skarżącego, referendarz sądowy zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). W ocenie referendarza sądowego, tak jest w niniejszej sprawie. Wnioskodawca pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśnił wątpliwości odnoszących się do jego stanu majątkowego. w szczególności nie sprecyzował i nieudokumentował danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania. nie wyjaśnił także źródeł finansowania ich utrzymania lub też czy któreś z nich stanowi źródło dochodu. Nie doręczył żadnych żądanych przez referendarza sądowego dokumentów. W tej sytuacji wobec nie przedłożenia przez wnioskodawcę żądanych dodatkowych informacji i dokumentów, referendarz sądowy na podstawie zebranych w sprawie danych uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, przywołane okoliczności sprawy, pomimo oświadczenia skarżącego o tym, iż znajduje się on w złej sytuacji materialnej, nie wykazują faktu, iż jest on osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie, której nie stać na pokrycie – przynajmniej w określonej części – kosztów sądowych. Wnioskodawca uzyskuje stały dochód miesięczny w kwocie 862 zł, a ponadto ma majątek w postaci domu, mieszkania i działki rolnej o powierzchni 66 ar, co do których nie wyjaśnił czy stanowią one źródło dochodu, bądź też jaki jest koszt i źródła ich utrzymania. Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy leży po jego stronie i musi się oni liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie, stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Zdaniem referendarza który oparł się na zebranych w sprawie danych, wnioskodawca nie wykazali, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.