II SA/Op 546/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. G., C. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 23 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier poza kasynem gry postanawia odrzucić skargę S. G. W dniu 28 września 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) adwokat P. P. wniósł w imieniu C. Z. i S. G. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia z dnia 23 sierpnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier poza kasynem gry. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik skarżących pismem z dnia 10 listopada 2016 r. poinformował, że skarżący S. G. zmarł. W związku z tym Sąd zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o wskazanie w terminie 7 dni daty i miejsca zgonu S. G., jego ostatniego miejsca zamieszkania i przedłożenie odpisu aktu zgonu zmarłego. Wobec braku danych personalnych zmarłego USC w [...] odpisał, że nie jest w stanie udzielić odpowiedzi. Wobec tego Sąd wezwał adwokata P. P. do wskazania w terminie 14 dni dotychczasowego adresu zameldowania, określenia daty i miejsca zgonu, jak też innych danych osobowych pozwalających na ustalenie tożsamości skarżącego S. G. w celu uzyskania przez tut. Sąd we właściwym USC odpisu aktu zgonu, bądź o przedłożenie ww. odpisu. Adwokat P. P. w dniu 8 lutego 2017 r. przedłożył odpis aktu zgonu, z którego wynika, że S. G. zmarł w dniu 14 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Według art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Zgodnie natomiast z art. 25 § 1 P.p.s.a, osoba fizyczna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym, jako strona, czyli posiada zdolność sądową. Osoba fizyczna może być zatem stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Zdolność sądowa stanowi więc cechę danego podmiotu, która pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z jego udziałem w charakterze strony. Według art. 26 § 1 P.p.s.a. zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25. Zatem Sąd z urzędu zobowiązany jest zbadać posiadanie przez stronę zdolności sądowej, która stanowi zawsze konieczną przesłankę dla zdolności procesowej. Zdolność procesowa bowiem to zdolność do podejmowania ze skutkiem prawnym czynności procesowych w postępowaniu sadowoadministracyjnym. Tak więc pomiędzy zdolnością procesową a zdolnością sądową występuje ścisły związek. Kto nie posiada zdolności sądowej, nie posiada również zdolności procesowej. Zdolność sądowa przysługuje osobie fizycznej z chwilą urodzenia, a kończy się z chwilą śmierci (art. 8 K.c.). W tej sytuacji w razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadministracyjnego należy rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych Sąd wezwie następców prawnych zmarłej podczas postępowania sądowego strony do zajęcia jej miejsca w postępowaniu. W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to Sąd powinien - na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - zawiesić postępowanie. Przy czym postępowanie staje się bezprzedmiotowe w razie śmierci strony, gdy dotyczyło ono wyłącznie praw i obowiązków zmarłej strony, co skutkuje umorzeniem tego postępowania (art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Ponadto zauważyć należy, że zgodnie z art. 43 P.p.s.a., moment śmierci osoby fizycznej powoduje ustanie udzielonego przez nią pełnomocnictwa. Jednakże pełnomocnik ma działać do czasu uprawomocnienia się wydanego przez Sąd postanowienia o zawieszeniu postępowania. Do czasu zawieszenia pełnomocnik faktycznie działa ze skutkami dla spadkobierców lub następców prawnych mocodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący S. G. zmarł w dniu 14 marca 2016 r., czyli już przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji, a zatem w momencie składania w dniu 28 września 2016 r. przez pełnomocnika z wyboru skargi nie posiadał on już zdolności sądowej - nie mógł więc być stroną postępowania zarówno przed organem odwoławczym, jak też przed sadem, a tym samym pełnomocnik nie był podmiotem uprawnionym do wniesienia w sprawie skargi. Zauważyć przyjdzie, że sposób zredagowania skargi przez adwokata nie pozostawia żadnych wątpliwości, że została ona wniesiona w imieniu każdego ze skarżących, w tym zmarłego S. G. W nagłówku, określając strony postępowania wskazano "skarżący: S. G. zast. przez adw. P. P.", a w pierwszym zdaniu "Imieniem każdego ze skarżących (...), zaskarżając przedmiotową decyzję". Jak już wskazano powyżej, po śmierci mocodawcy pełnomocnik uprawniony jest jedynie do podjęcia czynności zmierzających do zawieszenia postępowania. Do czynności tych nie można jednakże zaliczyć wnoszenia skargi w imieniu zmarłego. Poza tym, sprawa ze skargi zmarłego skarżącego dotyczyła nałożenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier na automacie poza kasynem gry, a więc ze swej natury odnosiła się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłą i nie przechodziła na jego następców prawnych. Za tym, że przedmiot niniejszego postępowania odnosi się wyłączenie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego przemawia charakter administracyjnej kary pieniężnej wymierzonej przez organ administracji. Przyjdzie bowiem zauważyć, że w myśl art. 922 § 1 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych, nawet, jeżeli pewien przepis, wskazując krąg osób, na które przechodzą prawa i obowiązki, odwołuje się do określenia "spadkobiercy" (jak np. art. 97 i n. Ordynacji podatkowej). Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (Elżbieta Skowrońska-Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2007, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. 8, s. 10). Podobne stanowisko wyrażono w wyroku Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, Lex nr 152889; wyrok SN z dnia 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148). Przyjmując, że kara pieniężna wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji nie wchodzi do spadku, ponieważ nie posiada "charakteru należności cywilnoprawnej", dodać jeszcze należy, że taka kara - jako instrument władztwa administracyjnego - jest skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. Kara administracyjna stanowi środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo-zarządzających zadań administracji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06). Obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych ma charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną. W takiej sytuacji między organami administracji publicznej a podmiotem, wobec którego stwierdzono naruszenie przepisów prawa, nawiązuje się stosunek administracyjnoprawny. Treść tego obowiązku ściśle regulują przepisy prawa materialnego administracyjnego. W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego (np. art. 97 Ordynacji podatkowej), co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt II OSK 524/10, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w przypadku kary pieniężnej wymierzonej w związku z urządzaniem gier na automacie poza kasynem gry, brak jest takich szczególnych przepisów. W związku z powyższym, ponieważ w dniu wniesienia skargi, tj. 28 września 2016 r. S. G. nie miał zdolności sądowej (utracił ją z chwilą śmierci w dniu 14 marca 2016 r.) skargę wniesioną w jego imieniu przez adwokata P. P., jako niedopuszczalną, należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., o czym Sąd postanowił jak w sentencji.