II SA/Op 548/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2014 r. w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: oddalić wniosek. S. S. pismem z dnia 22 listopada 2013 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, za pośrednictwem organu, złożył skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Poprosił w niej o zwolnienie go z kosztów sądowych. Został mu w związku z tym przesłany, na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., urzędowy formularz wniosku, do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie w dniu 18 grudnia 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, żądając w nim zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest emerytem, po operacji [...], [...], [...], czeka go operacja [...]. Jego żona bierze leki ratujące życie, jest ona po dwóch [...]. Mieszkają u syna E. S.. Skarżący wskazał, że jego emerytura to brutto 1697,42 zł, a żony brutto 1811,24 zł, łącznie mają zatem dochód miesięczny brutto 3508,66 zł. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w związku ze złożonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał skarżącego, pismem z dnia 20 grudnia 2013 r., w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez złożenie wyjaśnień i dokumentów: - czy syn, u którego zamieszkuje tworzy z nim i jego małżonką, wspólne gospodarstwo domowe, jeśli tak to przesłania zaświadczenia o jego dochodach, majątku ruchomym i nieruchomym, - jakiej wysokości są koszty utrzymania domu (mieszkania), w którym zamieszkuje, kto je ponosi i w jakiej wysokości, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - nadesłanie zeznań podatkowych składanych przez skarżącego i członków jego gospodarstwa domowego za rok 2012, potwierdzonych, że zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - nadesłanie zaświadczeń o złym stanie zdrowia jego i jego małżonki (mogły być to np. karty leczenia szpitalnego), - udokumentowania kwot wydatkowanych przez skarżącego i małżonkę na zakup leków, rehabilitację itp. - zaświadczenia o aktualnej wysokości świadczeń emerytalnych skarżącego i jego małżonki, Jednocześnie wezwanie zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Skarżący odebrał to wezwanie w dniu 27 grudnia 2013 r. W odpowiedzi przysłał pismo z dnia 30 grudnia 2013 r., w którym oświadczył, że zamieszkują wraz z żoną w jednym domu z synem E., ale nie prowadzą wspólnie z nim gospodarstwa domowego. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (np. wywóz śmieci, gaz, energia, opał, woda) ponoszą z synem po połowie. Skarżący przesłał w załączeniu rachunki: za wodę na kwotę 115,75 zł (z dnia 26 listopad 2013 r.), za opał na kwotę 3081,30 zł (z dnia 10 stycznia 2013 r.), za energię elektryczną na kwotę 211,45 zł (z dnia 2 grudnia 2013 r.), za leki dla żony H. S. na kwotę 116,58 zł (z dnia 31 grudnia 2013 r.), swoje karty leczenia szpitalnego, PIT-40 swój i żony za 2012 r. Przesłał także decyzje emerytalne z 10 marca 2013 r., dotyczące jego i żony. Wynika z nich, że skarżący otrzymuje emeryturę netto 1699,42 zł, a żona emeryturę netto 1808,24 zł. Skarżący nie przesłał wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, został więc o nie ponownie wezwany. Wezwanie to zakreślało termin 7 dni na jego wykonanie, pouczono w nim, jak w poprzednim, o możliwych skutkach jego niewykonania w postaci odmowy przyznania prawa pomocy oraz o możliwości złożenia oświadczenia na okoliczność nie posiadania rachunków. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 14 stycznia 2014 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) oświadczył, że ma ukończone 86 lat i nie może załatwić tyle spraw, prosi Sąd "o zrozumienie za odpłatnością" (pisownia oryginalna). W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawca przesłał część, wymienionych przez referendarza, dodatkowych dokumentów. Wynika z nich, że ma on z żoną łączny dochód miesięczny netto 3507,66 zł, co daje na jedna osobę w rodzinie 1753,83 zł. Wykazane koszty miesięczne jakie ponosi w związku z utrzymaniem mieszkania to kwota 291,85 zł. Obliczono ją poprzez zsumowanie wydatków miesięcznych za wodę, prąd, opał (tu kwotę zakupu opału 3081,30 zł podzielono najpierw przez 12 miesięcy), dało to kwotę 583,97 zł, którą podzielono na pół, wobec oświadczenia, że opłaty te skarżący ponosi z synem po połowie. Skarżący przedłożył też rachunek żony za leki na kwotę 116,58 zł. Wykazane wydatki miesięczne skarżącego i jego żony na tzw. media 291,85 zł i leki 116,58 zł, co daje łącznie kwotę 408,43 zł. Po odjęciu ich od dochodu rodziny skarżącego, otrzymamy kwotę 3099,23 zł, co daje na jedna osobę dochód 1549,61 zł. Dochód ten wydaje się zezwalać skarżącemu na poniesienie chociaż częściowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i małżonki, nawet biorąc pod uwagę ich zły stan zdrowia, mogący generować dodatkowe deklarowane, ale nie wykazane wydatki. Skarżący jednakże nie przesłał, pomimo dwukrotnego wezwania w tym przedmiocie, wyciągów z rachunków bankowych, a jednocześnie nie oświadczył, że ich wraz z żoną nie posiada. Referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy ( Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. S. S., pomimo dwukrotnego wezwania w tym przedmiocie, nie złożył wyciągów ze swoich i żony rachunków bankowych. Brak jest zatem wystarczającego materiału pozwalającego na ocenę w jakim zakresie ma on możliwości zapłaty kosztów postępowania. Referendarz sądowy ocenił, że sytuacja materialna skarżącego nie kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym o jaki wnioskował, ale można by rozważać przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunkiem jednak podjęcia takiego rozstrzygnięcia, byłoby posiadanie przez orzekającego pełnej wiedzy odnośnie sytuacji materialnej skarżącego, a na to niewątpliwy wpływ ma stan jego rachunków bankowych. Jak bowiem wynika z pisma skarżącego z dnia 15 stycznia 2014 r., posiadano on rachunki bankowe, ale uciążliwe jest dla niego przesłanie wydruków z nich. Brak natomiast tych wydruków stwarza wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Nie można przy tym założyć, że dane z rachunków bankowych mogłyby również spowodować oddalenie wniosku o prawo pomocy w całości. Jednak aktualny ich brak, stanowi dla referendarza sądowego przeszkodę, co do orzekania w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy w części. Wobec tego referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał, aby był osobą, której należy przyznać prawo pomocy. Ma on bowiem stały dochód, nie wykazał przy tym, aby ponosił konieczne wydatki, które pomniejszają ten dochód w tak dużym stopniu, że nie jest w stanie niego ponieść jakiś dodatkowych wydatków. Z tych też względów, z uwagi na niewykazanie przez skarżącego, wszystkich danych niezbędnych do oceny jego sytuacji materialnej, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.