II SA/Op 548/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. W dniu 17 stycznia 2014 r. T. R. złożył (ustnie do protokołu) wniosek o udzielnie pomocy w formie zasiłku stałego. Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie decyzją z 31 stycznia 2014 r., nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 8 ust. 1 i ust. 3 , art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm., zwanej dalej ustawą), po rozpatrzeniu ww. wniosku, odmówił T. R. przyznania zasiłku stałego. W uzasadnieniu organ I instancji przytoczył treść art. 37 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia beneficjenta ustalono, iż - mimo zawarcia związku małżeńskiego ([...]) - nadal mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania w grudniu 2013 r. była renta inwalidzka w wysokości 690,55 zł, po potrącaniu świadczenia alimentacyjnego w kwocie 381,62 zł. Organ podał, że kwotę należności ustalił na podstawie zaświadczenia komornika z dnia 17 stycznia 2014 r. o sygn. akt [...]. Dalej wyjaśnił, że jednym z warunków kwalifikujących do przyznania zasiłku stałego z pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej, którą jest T. R., wynosi 542 zł. W odniesieniu do tego stwierdził, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę przekracza kryterium dochodowe o 148,55 zł, dlatego T. R. nie kwalifikuje się do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji T. R. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego oraz przepisów procedury, domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podkreślił, że jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Wskazał, że organ we wrześniu i październiku pozbawił go wszelkich środków finansowych, które do dnia dzisiejszego nie zostały mu wypłacone. Poza tym podkreślił, że OPS nie udzielił mu pomocy w postaci paczek żywnościowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 maja 2014 r., nr [...], działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267- zwanej dalej K.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, po zrelacjonowaniu stanu faktycznego sprawy, podzieliło argumentację prawną i faktyczną organu I instancji. Odnotowało, że zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wysokość zasiłku stałego ustala się - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 37 ust. 3 kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie. Kolegium przypomniało, że z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, iż T. R. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bierną zawodowo, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dochód T. R. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku stałego, tj. w grudniu 2013 r., stanowiła renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 690,55 zł. Wskazało, że dochód strony uzyskany w grudniu 2013 r. przekroczył kwotę kryterium dochodowego, które uprawnia stronę do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium dochodowe wynosi bowiem 542 zł, natomiast dochód wnioskodawcy w grudniu 2013 r. osiągnął kwotę 690,55 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że zasiłek stały jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. W sytuacji, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie tego świadczenia przekracza kryterium dochodowe ustalone dla takiej osoby, zasiłek stały nie może zostać przyznany. Przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi bowiem jednoznacznie, że zasiłek stały przysługuje, jeżeli dochód strony jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazał, że wnioskodawca tego warunku nie spełnia, albowiem jego dochód uzyskany w grudniu 2013 r. jest wyższy od ustalonego kryterium dochodowego o 148,55 zł. odnosząc się do treści odwołania Kolegium podało, że zarzuty nie dotyczą rozpatrywanej sprawy, zaś kwestie przyznania bądź odmowy przyznania innych świadczeń z pomocy społecznej są przedmiotem odrębnych postępowań. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu T. R., zastępowany przez ustanowionego z urzędu adwokata M. K., zarzucił decyzji Kolegium naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a., art. 77 w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 85 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na pobieżnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie oraz nieuwzględnieniu zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji; naruszenie zasady praworządności, jaką powinien kierować się organ II Instancji polegające na niewłaściwym zastosowaniu i błędnej wykładni przepisów prawa będących podstawą wydania zaskarżonego orzeczenia. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu, po zrelacjonowaniu stanu faktycznego sprawy wskazał, że organ II instancji wydał zaskarżoną decyzję bez prawidłowego rozpatrzenia zarzutów, jakie były stawiane decyzji organu I instancji. Oba organy nie przeanalizowały szczegółowo żądań podania. Podkreślił, że żyje w ubóstwie z orzeczoną eksmisją, nie ma wystarczających środków na swoje utrzymanie. Poza tym, organy wydając decyzję, bez dokonania analizy sytuacji faktycznej, w jakiej obecnie się znajduje, dopuściły się naruszenia prawa do obiektywnego rozpoznania sprawy w kwestii dotyczącej tzw. uznania administracyjnego. Wywodził, że skoro organ I instancji nie dokonał powyższej analizy, a organ II instancji nie zweryfikował tej sytuacji, powielając błędy poprzednika, to utrzymanie przez organ odwoławczy decyzji organu I instancyjnego - które to orzeczenie jest dotknięte istotnym naruszeniem przepisów prawa formalnego - skutkuje także naruszeniem przez Kolegium zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a. oraz w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący zwrócił także uwagę, że decyzja powinna spełniać wymogi art. 107 § 1 K.p.a. oraz zarzucił Kolegium obrazę art. 7 K.p.a., polegającą na niedokładnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy z naruszeniem słusznego interesu skarżącego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie, zaś w przypadku przywrócenia terminu do złożenia skargi o jej oddalenie jednocześnie, podtrzymując argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 548/14, skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, a postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r. Sąd przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że wydane akty odpowiadają wymogom prawa. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania T. R. zasiłku stałego. Przyjdzie dostrzec, że podstawową zasadą przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynikającą z przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm. - zwaną dalej także ustawą), jest zasada niezbędności, przez którą należy rozumieć dążenie do zaspokojenia potrzeb osób i rodzin na poziomie elementarnym, a także pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy). Podstawę prawną przyznania zasiłku stałego stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Aby otrzymać zasiłek stały powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jeśli tak się stanie, organ nie ma podstaw do wydania decyzji odmownej, bowiem rozstrzygnięcie przedmiocie zasiłku stałego ma charakter związany, stąd zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organy uznania administracyjnego jest chybiony. Natomiast w sytuacji niespełnienia chociażby jednej z powyższych przesłanek, zasiłek ten nie przysługuje. Podstawowym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest spełnienie tzw. kryterium dochodowego. Osoba samotnie gospodarująca musi wykazać dochód niższy niż 542 zł., co wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy, według którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (ust.4). Innym warunkiem przyznania zasiłku stałego jest niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy. W kontrolowanej sprawie z ustaleń, poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wskutek złożonego przez skarżącego wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, iż T. R., osoba samotnie gospodarująca, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem spełnia warunek niezdolności do pracy. Skarżący, jednakże nie spełnia warunku kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1 ustawy. Dochód T. R. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku stałego, tj. w grudniu 2013 r., stanowiła renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 690, 55 zł. Przy świadczeniu rentowym realizowane są potrącenia z tytułu należności alimentacyjnych w wysokości 453,09 zł miesięcznie. Z zaświadczenia komornika z dnia 17 stycznia 2014 r., sygn. akt [...] wynika natomiast, iż w grudniu 2013 r. dwaj synowie skarżącego otrzymali alimenty w kwocie po 190,81 zł, stąd suma świadczonych alimentów wynosiła 381,62 zł. Nieotrzymanie świadczenia rentowego w powyższej wysokości nie zakwestionował skarżący. Wobec tego dochód skarżącego uzyskany w grudniu 2013 r. przekroczył kwotę kryterium dochodowego uprawniającą do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kryterium dochodowe wynosi bowiem 542 zł, natomiast dochód wnioskodawcy w grudni 2013 r. wyniósł 690,55 zł. Dochód skarżącego uzyskany w tym miesiącu jest wyższy od ustalonego kryterium dochodowego o kwotę 148,55 zł. Trafnie więc Kolegium przyjęło, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania zasiłku stałego z pomocy społecznej, gdyż stosownie do powołanego wyżej przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, nie można podzielić stanowiska skarżącego, że organy zobowiązane były do ustalenia prawa do innej pomocy, z powodu jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Elastyczność w przyznawaniu pomocy pieniężnej wyrażają przepisy o szczególnych przypadkach wypłaty zasiłków, tj. art. 40 i 41 ustawy. Wspólnym zakresem regulacji obydwu przepisów jest możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany, m in. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1). Jest to szczególna forma wsparcia bezzwrotna przyznawana podmiotom przekraczającym dopuszczalny ustawowo dochód. Należy podkreślić wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", czyli dokonać oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego dochodu przez tę osobę. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Przyjdzie stwierdzić, że celem analizowanej regulacji jest stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe. Tymczasem w kontrolowanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie zasiłku o charakterze stałym, a nie doraźnym, który nie może być przyznany, w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego. Poza tym, Sądowi wiadomo jest z urzędu, że T. R. objęty jest innymi formami pomocy z własnej inicjatywy, w tym zasiłkiem celowym specjalnym, stąd nie istnieje potrzeba podejmowania przez Ośrodek Pomocy Społecznej działań w tym zakresie. Wbrew zarzutom skarżącego Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, opisanych w skardze. Przyjdzie stwierdzić, że organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami K.p.a., jak też ustawy. Zaskarżona decyzja została uzasadniona w sposób właściwy z zachowaniem wymogów art. 107 § 1 K.p.a. Skoro zatem w niniejszej sprawie stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy w zakresie koniecznym do podjęcia rozstrzygnięcia, na podstawie art. 37 ustawy, to nie zaistniały przesłanki z art. 138 § 2 K.p.a. Organ odwoławczy ponownie rozpoznał sprawę i zasadnie uznając, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odpowiada przepisom prawa, prawidłowo zastosował przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Mając na uwadze powyższe skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 P.p.s.a.