II SA/Op 55/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2013 r. w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. A. W., działając przez pełnomocnika swojego ojca W. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W skardze zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W związku z tym w dniu 4 lutego 2013 r., został jej pełnomocnikowi doręczony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, stosownie do art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. A. W. odesłała wypełniony formularz w dniu 11 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego), wniosła w nim o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie jest w stanie pokryć sama kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez uszczerbku dla swoich małoletnich dzieci, na które nie pobiera żadnych świadczeń, ani też nie otrzymuje zasądzonych alimentów. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką swoich dzieci. Dochód ich gospodarstwa domowego to kwota brutto 1500 zł z tytułu jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę. Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku. W rubryce dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne podała, że od ponad 4 lat nie otrzymuje alimentów, komornik nie ściąga należności, częściowo pomaga jej rodzina. Wniosek A. W. zawierał braki, które należało wyjaśnić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwał ją, do rąk pełnomocnika, pismem z dnia 19 lutego 2013 r., do ich uzupełnienia, poprzez: - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jej mieszkania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci itp.), - przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, skarżącej i ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - przedłożenie deklaracji podatkowej za rok 2011 r. lub 2012 z potwierdzeniem jej złożenia w urzędzie skarbowym, lub zaświadczenia z jej pracy o wysokości aktualnych zarobków, -przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów (np. umowa, wyrok sądowy), - przedłożenie dowodu na potwierdzenie nieściągalności alimentów, np. postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji lub inne zaświadczenie właściwego organu, - wskazanie w jakiej formie i wysokości, jeśli jest ona finansow, pomaga jej rodzina. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie 10 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Pełnomocnik skarżącej odebrał to wezwanie w dniu 26 lutego 2013 r. Do dnia dzisiejszego strona skarżąca nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art. 244 § 1 P.p.s.a. ). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a. ). Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żądanych przez referendarza dodatkowych informacji. W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Sytuacja taka zachodzi w sprawie, przedmiotem postępowania jest decyzja dotycząca świadczeń rodzinnych, a zatem skarżąca jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych, o jakich mowa w art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Wobec tego należało rozpatrzyć jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czyli w zakresie częściowym. Przechodząc do oceny sytuacji materialnej A. W. i jej rodziny, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o jaki wniosła skarżąca, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl. ). W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. A. W., pomimo wezwania i pouczenia jej o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jej stanu majątkowego, a zatem jakie koszty ponosi na utrzymanie mieszkania, czy obecnie otrzymuje ona już jakieś kwoty z tytułu alimentów, jakiej wysokości pomoc otrzymuje od rodziny. Nie przesłała też innych dokumentów, mogących obrazować jej dochód, jak deklaracja podatkowa za 2011 lub 2012 r., lub zaświadczenie o zarobkach, czy wyciągi z konta, ani też nie oświadczyła się co do powodów ich nie przedłożenia. Należy ponownie podkreślić w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Z tych też względów, z uwagi na brak przesłania dokumentów uprawdopodabniających sytuację materialną skarżącej, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.