II SA/Op 554/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 19 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę z urzędu w zakresie cofnięcia przyznanego prawa pomocy postanawia: 1) cofnąć prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi przyznane skarżącemu M. B. postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 31 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 554/12; 2) nakazuje ściągnąć od skarżącego M. B. na rzecz Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu) kwotę 500 (pięćset) złotych, tytułem należnego w sprawie wpisu od skargi. M. B. wniósł do Sądu skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 19 września 2012 r. odmawiającą mu zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego, na działce geodezyjnej nr A w [...], o powierzchni 0,5332 ha. Skarżący wystąpił jednocześnie o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od opłat sądowych. W złożonym formularzu PPF oraz dodatkowym oświadczeniu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej też P.p.s.a. , skarżący wywodził między innymi, że jest studentem studiów stacjonarnych na SGH w Warszawie, nie pracuje, nie ma żadnych dochodów, nie pobiera stypendium. Koszt miesięcznego utrzymania określił na 1.618 zł (średnio) ponoszony przez rodziców, którzy utrzymują ponadto dwóch jego braci P. i T. B., także studentów. Z zeznań podatkowych za 2011 r. wynikało, że rodzice skarżącego A. i W. B. osiągnęli dochód roczny odpowiednio w kwotach 29.329 zł i 19.798 zł. Natomiast M. B. osiągnął według zeznania podatkowego za 2011 r. dochód w kwocie 21.163 zł. Ponadto z rachunku bankowego skarżącego według stanu na 27 grudnia 2012 r. wynikało, że nie posiada on żadnych oszczędności, a wyciąg z konta A. B. za XI i XII 2012 r. wskazywał debet wahający się od minus 14.880 zł do minus 24.936 zł. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Opolu z 31 grudnia 2012 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, w szczególności przez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. na pytanie Sądu skarżący oświadczył, że nadal studiuje, pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie posiada żadnych dochodów. Przyznał jednocześnie, że studia na SGH w Warszawie są jego drugimi studiami bo ukończył wcześniej w 2010 r. kierunek prawo i jest aplikantem adwokackim II roku, nie jest jednak zatrudniony w żadnej kancelarii adwokackiej. Opierając się na dokumentach zawartych w aktach sądowych oraz oświadczeniu skarżącego Sąd zarządził po rozprawie posiedzenie niejawne w przedmiocie cofnięcia przyznanego prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 249 i art. 263 P.p.s.a. cofnął prawo pomocy w przyznanym skarżącemu zakresie i jednocześnie na podstawie art. 223 § 1 i art. 220 § 1 w zw. § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. 2003 Nr 221 poz. 2192 ze zm.) nakazał ściągnąć od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 500 zł tytułem należnego wpisu. Zgodnie z art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Okoliczności, na podstawie których prawo pomocy przyznano to nic innego jak ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej, materialnej i warunków bytowych strony. Ustalenia te, czynione są na podstawie art. 244 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 P.p.s.a Orzeczeniem referendarza przyjęto spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek złożony na urzędowym formularzu ( art. 252 § 1 P.p.s.a.) lub dodatkowo w oświadczeniu (art. 255 P.p.s.a). Wniosek winien obejmować dokładne dane o stanie majątkowym, dochodowym i stanie rodzinnym, aby możliwa była ocena rzeczywistej sytuacji strony. Oświadczenie zawarte we wniosku lub w trybie art. 255 P.p.s.a. winno być zatem jednoznaczne, pełne i zgodne z prawdą. Wniosek strony z 13 listopada 2012 r. uzupełniony 4 grudnia 2012 r. nie nasuwał wątpliwości przed wydaniem postanowienia z dnia 31 grudnia 2012 r. i w znacznej mierze znalazł potwierdzenie w przedłożonych dokumentach. Wątpliwości Sądu wzbudził jednak zapis operacji bankowej zawarty w wyciągu z konta skarżącego z dnia 23 listopada 2012r. o opłaceniu składki członkowskiej na rzecz Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie. Skarżący przyznał przed Sądem, że jest aplikantem adwokackim II roku, i że wcześniej ukończył studia na kierunku prawo. Ta okoliczność ma zdaniem Sądu zasadnicze znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego na tle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Możliwości płatnicze strony to nie deklarowana sytuacja rodzinna, materialna i dochodowa, lecz sytuacja rzeczywista, pełna i obiektywna. Skarżący przyznał, że studiuje stacjonarnie zarządzanie na SGH w Warszawie, że nie ma stypendium i dochodów z pracy w bieżącym roku akademickim. Jednakże skarżący pominął istotną dla oceny jego możliwości płatniczych okoliczność ukończenia już innych studiów. Inaczej bowiem ocenić należy możliwości osoby studiującej stacjonarnie, pozostającej na utrzymaniu rodziców, nie posiadającej wykształcenia ani zawodu, od osoby z wykształceniem wyższym prawniczym, która tylko z uwagi na własny wybór nie pracuje, kontynuuje studia na innym kierunku przerzucając koszty własnego utrzymania na rodziców. Co więcej biorąc pod uwagę przedmiot sprawy administracyjnej (pozwolenie na budowę budynku jednorodzinnego) ten sam student obciążający kosztami swych kolejnych studiów rodzinę (w której studiuje jeszcze 2 dzieci) zamierza budować dom nie mając żadnych oszczędności ani dochodów. Zdaniem Sądu w ocenie przyznania prawa pomocy istotne znaczenie ma także przedmiot sprawy. Nie bez przypadku przepis art. 239 P.p.s.a. nie zawiera ustawowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez stronę w sprawie z zakresu prawa budowlanego, w tym pozwolenia na budowę . Nie są to sprawy tzw. nie cierpiące zwłoki, wynikłe z nagłej nieprzewidzianej przez stronę potrzeby. Wręcz przeciwnie zdecydowanie się na budowę domu wymaga szeregu przygotowań, także od strony finansowej. Bez stabilnej sytuacji materialnej, stałych dochodów i oszczędności (ewentualnie zdolności kredytowych) nikt nie powinien decydować się na budowę, gdyż wszelkie nieprzemyślane kroki mogą się skończyć popadnięciem w długi, a nawet ogłoszeniem upadłości konsumenckiej. Wskazują na to zasady doświadczenia życiowego. Tego doświadczenia zabrakło chyba skarżącemu przed podjęciem zamiaru budowy, który zamierza zrealizować kosztem narażenia rodziny na długi. W każdym razie deklaracje o ponoszeniu kosztów budowy przez rodziców pozostają w oczywistej sprzeczności z żądaniem przyznania prawa pomocy przez zwolnienie z opłaty sądowej w kwocie 500 zł. Z jednej bowiem strony skarżący chce wykazać, że koszty budowy (250.000 zł, nota bene bardzo zaniżone) pokryją rodzice i on ze sprzedaży części działki, a z drugiej strony bieżące możliwości płatnicze tej rodziny - według skarżącego – nie pozwalają na uiszczenie wpisu. Zdaniem Sądu obecne możliwości płatnicze skarżącego należy oceniać przez pryzmat zdobytego wyższego wykształcenia prawniczego, które pozwala na zatrudnienie i uzyskiwanie przez stronę własnych dochodów na poziomie co najmniej takim jak w 2011 r., kiedy widocznie łączył naukę z pracą. Sprzyja temu także miejsce pobytu skarżącego i większe możliwości na stołecznym rynku pracy w porównaniu z regionem opolskim, zwłaszcza, że poprzez aplikację adwokacką w Izbie Warszawskiej skarżący związał się na dłużej z Warszawą. Oczywiście nie można odmówić skarżącemu prawa zdobywania kolejnego wykształcenia, ale może to czynić np. w systemie zaocznym lub wieczorowym i łączyć naukę z pracą. Reasumując ocena aktualnych możliwości płatniczych, wykształcenia i sytuacji rodzinnej skarżącego nie mającego nikogo na utrzymaniu, nie uzasadnia dalszego obejmowania go prawem ubogich, nawet w zakresie częściowym i w konsekwencji przerzucania kosztów realizacji planów inwestycyjnych skarżącego w części dotyczącej opłat sądowych na Skarb Państwa. Zdaniem Sądu ziściły się przesłanki do zastosowania art. 249 P.p.s.a., gdyż okoliczności na podstawie których prawo pomocy przyznano przestały istnieć. Cofając przyznane stronie prawo pomocy w zakresie wpisu od skargi Sąd uznał za konieczne i uzasadnione przepisem art. 223 § 1 P.p.s.a w zw. z art. 220 § 1 P.p.s.a., jednoczesne zarządzenie ściągnięcia wpisu należnego w sprawie od skarżącego. Zasadą postępowania sądowego jest jego odpłatność i ponoszenie kosztów przez strony (art. 199 P.p.s.a.). Jeżeli z uwagi na przyznane prawo pomocy zwolniono stronę od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej (wpisu od skargi), to przepis art. 220 § 1 P.p.s.a. nie stoi na przeszkodzie nadaniu sprawie biegu. Cofnięcie prawa pomocy oznacza, że w sprawie należy pobrać należny wpis na podstawie odpowiednio stosowanego art. 220 § 1 i art. 223 § 1 w zw. z art. 263 P.p.s.a., a orzeczenie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Z tych względów należało orzec jak w postanowieniu.