II SA/Op 555/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2016 r. K. Z. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kietrzu o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - syna R. Z., urodzonego [...] 1993 r., oświadczając jednocześnie, że razem z synem tworzy dwuosobową rodzinę. Wnioskodawczyni do wniosku dołączyła dokumenty potwierdzające sytuację dochodową rodziny oraz kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 28 lipca 2014 r., nr [...], zaliczającego R. Z. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku, decyzją z dnia 5 maja 2016 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Kietrza, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kietrzu, na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 4, art. 5 ust. 1, art. 10 ust.2, art. 13 ust. 17, art. 18 ust. 1 i ust. 2, art. 21, art. 27 ust. 3, art. 28 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, z późn. zm., zwanej dalej również ustawą) i rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214, z późn. zm.), odmówił przyznania K. Z. świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji odwołując się do art. 4 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, stwierdził, że ukończenie przez R. Z., w dacie złożenia wniosku, 18 roku życia, uzasadniało odmowę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji, K. Z. podniosła, że spełnia wszystkie warunki do otrzymania świadczenia wychowawczego, albowiem dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego, ponadto nadal wychowuje syna, mimo iż ukończył osiemnasty rok życia, lecz nie ukończył jeszcze nauki w szkole, w której realizuje kształcenie umożliwiające zdobycie zawodu i ma obowiązek nauki w szkole do czasu zakończenia szkoły. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, po czym odniosło się do treści przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podkreśliło, że zgodnie z art. 4 ust. 1-3 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosowanie do art. 5 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Dodało nadto, iż świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Odnosząc się do pojęcia pierwsze dziecko – organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy - to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia, w przypadku zaś dzieci urodzonych tego samego dnia, miesiąca i roku, będących najstarszymi dziećmi w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia, pierwsze dziecko oznacza jedno z tych dzieci wskazane przez osobę, o której mowa w art. 4 ust. 2. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy organ podkreślił, że z dokumentacji sprawy wynika, że R. Z. w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego, tj. w dniu 4 kwietnia 2016 r. ukończył już osiemnasty rok życia, gdyż urodził się [...]1993 r., a więc miał 23 lata. Powyższe przesądziło zaś o tym, że żądane świadczenie nie mogło być stronie przyznane mimo spełnienia warunków dochodowych. W ocenie organu, bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostaje podniesiona w odwołaniu okoliczność, iż R. Z. mimo ukończenia osiemnastego roku życia nie ukończył jeszcze nauki w szkole i ma obowiązek nauki do czasu zakończenia szkoły zgodnie z ustawą o systemie oświaty. Podkreślono, że okoliczność kontynowania nauki po uzyskaniu pełnoletności nie powoduje, że świadczenie wychowawcze przysługuje na dzieci, które osiągnęły pełnoletność. Ustawodawca nie pozostawił bowiem po stronie organów orzekających w sprawach z zakresu świadczeń wychowawczych możliwości uznaniowego przyznania tych świadczeń w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki ustawowe. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje zatem osobom uprawnionym, spełniającym wyznaczone w ustawie kryterium dochodowe, w ściśle określonej wysokości, które są wiążące dla organów właściwych w sprawach z tego zakresu. Tym samym organy te nie są uprawnione do ustalania tychże kryteriów na poziomie innym niż wskazany w ustawie, w zależności od indywidualnej sytuacji osób uprawnionych. Nie godząc się z decyzją organu odwoławczego, K. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się natychmiastowego uchylenia bezprawnych decyzji, wydanych niezgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. i przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie skarżącej, organy bezprawnie, celowo i złośliwe pozbawiają jej rodzinę środków umożliwiających przeprowadzenie bardziej specjalistycznego leczenia i rehabilitacji syna R., który urodził się z [...] i ma orzeczony znaczny stopnień niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie sądowej, skarżąca podtrzymała skargę i wnioski w niej zawarte. Podniosła, że art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. ustala, iż w skład rodziny osoby ubiegające się o świadczenie zalicza się dziecko niepełnosprawne do 25 roku życia. Dlatego uważała, że organy zastosowały niewłaściwy przepis, odmawiając przyznania świadczenia. Akcentowała nadto, że również art. 2 pkt 17 dotyczy jej syna i umożliwia przyznanie świadczenia niepełnosprawnemu, uczącemu się dziecku. Nadmieniła również, że organy nie żądały od niej orzeczenia o niepełnosprawności sprzężonej, wymaganego przez ten przepis. Do akt sprawy złożyła orzeczenie z dnia 14 kwietnia 2016 r., nr [...], o potrzebie kształcenia specjalnego, które w jej ocenie winno być wzięte przez organy pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, oraz objętej oceną Sądu - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że decyzje te nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. Na wstępie przypomnieć należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., mocą której organ ten utrzymał w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kietrzu o odmowie przyznania K. Z. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna R. Z. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), zwanej w dalszej części uzasadnienia nadal ustawą - regulujące warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia, a także przepisy rozporządzenia wykonawczego Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. poz. 214). W związku z powyższym wyjaśnić przyjdzie, iż zgodnie z art. 4 ww. ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Stosownie do art. 5 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko ww. osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (ust. 3), a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1.200 zł (ust. 4). W myśl natomiast art. 5 ust. 2 ustawy, w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Z treści przedstawionych przepisów wynika zatem, że przyznanie świadczenia wychowawczego, na pierwsze dziecko, uzależnione jest od spełnienia dwóch przesłanek, tj. kryterium wieku dziecka (art. 4 ust. 3 ustawy) i dochodu rodzinny w przeliczeniu na osobę (art. 5 ust. 3 ustawy). W sytuacji bowiem, gdy dziecko nie ukończyło osiemnastego roku życia i dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy, organ zobligowany jest do przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego. Zauważyć bowiem należy, iż przyznanie tego świadczenia nie zależy od uznania organu administracji, co słusznie odnotowało Kolegium, a organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić, czy ubiegająca się o tego rodzaju pomoc rodzina spełnia przesłanki określone w art. 4 ust. 2 i 3 w zw. z art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych bądź negatywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję odpowiednio przyznającą albo odmawiającą stronie wnioskowanego świadczenia. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że podstawą odmowy przyznania K. Z. świadczenia wychowawczego na syna, było ustalenie przez organ, że w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia, tj. w dniu 4 kwietnia 2016 r., R. Z. urodzony [...] 1993 r., ukończył już osiemnasty rok życia. Powyższe, zdaniem organu, przesądziło o tym, że żądane świadczenie nie mogło być stronie przyznane mimo spełnienia warunków dochodowych. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium jest prawidłowe. Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 i 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. W świetle powyższego przyjęcie odmiennej interpretacji powyższego przepisu byłoby nieuprawnione. Zgodzić należało się również z Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie miał znaczenia fakt nieukończenia przez R. Z. nauki w szkole. Z treści przedstawionych powyżej przepisów ustawy nie wynika, aby kontynowanie nauki po uzyskaniu pełnoletności stanowiło podstawę do przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci, które osiągnęły pełnoletność. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje bowiem jedynie osobom uprawnionym, spełniającym wyznaczone w ustawie kryterium dochodowe w ściśle określonej wysokości. W tych okolicznościach, ukończenie przez R. Z. osiemnastego roku życia w dacie złożenia wniosku, obligowało organ od podjęcia rozstrzygnięcia niekorzystnego dla strony. Dokonując dalszej oceny zaskarżonej decyzji, w kontekście zarzutów skarżącej, zauważyć również należy, że w art. 2 ww. ustawy, ustawodawca zawarł katalog istotnych pojęć ustawowych, definiując między innymi, że ilekroć w ustawie tej mowa jest o: - "dochodzie" - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (pkt 1), - "dochodzie członka rodziny" – oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (pkt 2); - "dochodzie rodziny" - oznacza to sumę dochodów członków rodziny (pkt 4); - "dziecku" - oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną (pkt 5); - "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" – oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy (...), jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie (pkt 8); - "osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób (pkt 12); - "pierwszym dziecku" - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (...) (pkt 14); - "rodzinie" - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców (pkt 16); - "szkole" - oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także młodzieżowy ośrodek socjoterapii, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim oraz dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki (pkt.17). Wbrew twierdzeniu skarżącej, przepisy art. 2 pkt 16 i 17 ustawy nie mogły stanowić podstawy do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Dostrzec przyjdzie, iż powyższe przepisy zostały zamieszczone w słowiku wyrażeń ustawowych i nie mają one wpływu na przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko, które ukończyło 18 rok życia. W zakresie art. 2 pkt 16 dodać jedynie można, iż przepis ten ma wpływ na ustalenie dochodu rodziny. W tym też zakresie organy prawidłowo ustaliły dochód rodziny, do której wliczyły również syna wnioskodawczyni R. Z. Reasumując stwierdzić należy, iż podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium prawidłowo oceniło, iż w związku z tym, że przedmiotem niniejszego postępowania jest świadczenie wychowawcze wnioskowane na dziecko, które ukończyło 18 rok życia, to organ zobligowany był orzec o odmowie przyznania żądanego świadczenia. Jeszcze raz podkreślić należy, że przyznanie świadczenia wychowawczego nie ma charakteru uznaniowego, a tylko kumulatywne spełnienie warunków określonych w ustawie obliguje organ do jego przyznania. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając dostatecznie jego motywy. Sąd nie dopatrzył się przy tym z urzędu naruszeń prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność wyeliminowanie wydanych w sprawie decyzji z porządku prawnego. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.