II SA/Op 556/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: 1) zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, 2) w pozostałym zakresie niewymienionym w punkcie 1, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić, 3) ustanowić K. B. radcę prawnego. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę K. B. wniesioną na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W dniu 1 marca 2017 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając żądanie skarżący podniósł, że nie stać go na opłacenie pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Skarżący oświadczył, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m², a wartość lokalu oszacował na ok. 90.000 zł. Ponadto, uzyskuje dochód wyłącznie z tytułu renty chorobowej w wysokości 1.041 zł netto, ponosi stałe wydatki miesięczne z tytułu spłaty kredytu – 120 zł, z tytułu opłaty za mieszkanie – 441 zł, opłaty za media – 170 zł oraz wydatki na zakup leków – 50 zł. Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 2 marca 2017 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych wyjaśnień. Zażądano przedłożenia aktualnych (z miesięcy: grudzień 2016 r., styczeń – luty 2017 r.) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych należących do skarżącego; wyjaśnienia czy skarżący korzysta z pomocy osób trzecich, bądź z instytucji pomocy społecznej, a także wyjaśnienia na jaki cel został zaciągnięty kredyt, którego raty w wysokości 120 zł wskazał wnioskodawca jako wydatki miesięczne. Zobowiązano skarżącego do przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanego dochodu miesięcznego oraz udokumentowania kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania. Na powyższe wezwanie, skarżący przedłożył do akt sprawy dokumenty potwierdzające wydatki na miesięczne utrzymanie mieszkania (czynsz – 440,54 zł, opłata za energię elektryczną – 48,45 zł, za gaz – 43,42 zł, z tytułu składki ubezpieczeniowej – 30,50 zł, podatku od nieruchomości – 6,25 zł, przy czym wartość tę uśredniono w stosunku miesięcznym), uzyskiwany dochód oraz koszty kredytowe. W piśmie z dnia 9 marca 2017 r. oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych; nie korzysta z pomocy społecznej, ani osób trzecich, a kredyt zaciągnięty został na remont okien. Do akt sprawy dołączył jednocześnie zaświadczenie banku z dnia 8 marca 2017 r. o posiadaniu przez skarżącego produktu pn.:"Konto Godne Polecenia" z saldem w wysokości -171,18 zł. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wobec tego zważyć należało, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, a zatem wnioskowanym przez skarżącego, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Sąd (referendarz sądowy) natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Z jednej strony uwzględnia więc wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Rozpoznając wniosek K. B. zważono w pierwszej kolejności, że na obligatoryjne koszty sądowe w sprawie, w przypadku dalszego procedowania przez skarżącego, składa się jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Opłatę powyższą należało zatem objąć zakresem rozpoznania wniosku. Brak jest natomiast podstaw do zwolnienia skarżącego od uiszczonego już w dniu 21 listopada 2016 r. wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz uiszczonej w dniu 24 lutego 2017 r. opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Opłaty te zostały dokonane przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a wniosek taki jest skuteczny od chwili jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, znajdującej się na stronie internetowej NSA: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Ponadto, fakt uiszczenia wymienionych wyżej należności wskazuje na potencjał finansowy skarżącego, co czyni zwolnienie skarżącego od całości kosztów sądowych, niezasadnym. Z podanych względów wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi kasacyjnej) należało oddalić, co referendarz orzekł jak w punkcie drugim sentencji. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącego w kontekście pozostałego zakresu wniosku o przyznanie pomocy, w pierwszej kolejności należało dokonać systematyzacji treści oświadczeń i dokumentów złożonych w trakcie postępowania. Skarżący oświadczył, że tworzy samodzielnie gospodarstwo, którego jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości 1.041,47 zł netto, a jego niezbędne wydatki comiesięczne kształtują się na poziomie ok. 620 zł. Dodatkowo skarżący ponosi koszty raty spłaty kredytu zaciągniętego na remont okien, w wysokości 120 zł miesięcznie. Łączne wykazane wydatki wynoszą zatem ok. 740 zł. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość osiąganego przez skarżącego dochodu i jego rodzaj (tj. renta chorobowa), brak zgromadzonych oszczędności oraz zwyczajowe koszty utrzymania – to stwierdzić należy, że zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony, od dalszych kosztów sądowych w przypadku ewentualnego procedowania (tj. wpisu od skargi kasacyjnej). Zdaniem referendarza, aktualna sytuacja bytowa skarżącego wykazana w toku postępowania wyjaśniającego, w tym w przedłożonych rachunkach, wyciągu bankowy i decyzji o świadczeniu rentowym, świadczy o konieczności udzielenia pomocy także przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z podanych względów należało przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skarżący wykazał, że spełnia przywołane przesłanki warunkujące udzielenie wparcia ze środków finansowych Sądu. Wobec tego, referendarz działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w punktach pierwszym i trzecim sentencji.