II SA/Op 561/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 3 września 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J. N., działając przez swojego pełnomocnika adwokata M. G.-M., złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z 3 września 2012 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie oleskim z 1czerwca 2012 r., znak [...] nakazującej skarżącemu i jego małżonce rozbiórkę samowolnie wykonanej drogi na działce rolnej nr ewid. A położonej w [...] przy ul. [...], wzdłuż działek nr B i C. Zawarł w niej prośbę o zwolnienie go od kosztów sądowych, załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że aktualna sytuacja na rynku budowlanym wpłynęła bezpośrednio na jego złą kondycję finansową i utratę przez niego płynności. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnim synem. Majątek jaki posiada, to dom o powierzchni 150 m 2 , częściowo w rozbiórce, las o powierzchni 0,8 ha, wymienione nieruchomości ma we współwłasności z żoną. Wskazał, że miesięczne dochody poszczególnych członków gospodarstwa domowego kształtują się następująco: skarżący 2000 zł, L. N. - małżonka 1800 zł, B. N. - syn -500 zł, co daje łącznie kwotę 4300 zł. Skarżący w rubryce nr 11 wniosku, jako dane, które składający oświadczenie uważa za istotne wskazał na aktualny remont domu z uwagi na uszkodzenie dachu i znaczne z tym związane wydatki oraz konieczność utrzymania syna studiującego dziennie we Wrocławiu. W rubryce nr 12 wniosku, dotyczącej oświadczenia, że wnioskodawca nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym, skarżący wpisał, że ma pełnomocnika do sprawy administracyjnej. Referendarz sądowy pismem z 11 grudnia 2012 r., wezwał skarżącego, poprzez jego pełnomocnika, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - jakiej wysokości są koszty utrzymania jego domu, poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, - nadesłanie zeznań podatkowych składanych przez niego i członków gospodarstwa domowego za rok 2011 potwierdzonych, że zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - nadesłanie zaświadczenia z uczelni syna o wysokości pobieranego przez niego stypendium lub też zaświadczenia o jego niepobieraniu. Wezwanie to zawierało pouczenie, iż nie zastosowanie się do niego w terminie 7 dni od jego otrzymania, spowoduje oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zostało ono skierowane z uwagi na fakt, iż referendarz uznał za niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dane wskazane przez J. N. w urzędowym formularzu wniosku. Pełnomocnik skarżącego odebrał to wezwanie 14 grudnia 2012 r., a 19 grudnia 2012 r. złożyła pismo o przedłużenie terminu do przedstawienia Sądowi wynikających z wezwania dokumentów o dalsze 7 dni. Pismem z 21 grudnia 2012 r. referendarz sądowy przychylił się do prośby pełnomocnika i przedłużył wnioskowany termin o dalsze 7 dni liczone od dnia otrzymania pisma o przedłużeniu. Przy piśmie z 27 grudnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego przesłał "dokumenty i oświadczenia obrazujące sytuację finansową małżonków N." i wyjaśnił, że wobec przerwy świątecznej na uczelni, syn skarżących nie mógł w zakreślonym terminie uzyskać stosownego zaświadczenia. Do pisma załączono kopie informacji o wysokości dochodu (straty) w pozarolniczej działalności gospodarczej roku podatkowym 2011 L. N., zeznanie podatkowe PIT-28 o wysokości uzyskanego przychodu wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodu ewidencjonowanego za rok 2011 J. N., oświadczenie skarżącego o kosztach związanych z utrzymaniem domu. Pełnomocnik skarżącego odebrał pismo o przedłużeniu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 2 stycznia 2013 r., ale nie nadesłał żadnych, poza wyżej wymienionymi, dokumentów, aż do dnia 24 stycznia 2013 r. Referendarz sądowy pismem z 24 stycznia 2013 r. wezwał ponownie skarżącego, do rak jego pełnomocnika, na zasadzie art. 255 P.p.s.a., o: - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków skarżącego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie oświadczenia, że nie posiada on, ani członkowie jego rodziny rachunków bankowych, kont i lokat dewizowych, - nadesłanie zeznań podatkowych składanych przez skarżącego i członków gospodarstwa domowego za rok 2011 lub za rok 2012 potwierdzonych, że zostały złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, nadesłane kopie zeznań za rok 2011 nie mają takiego potwierdzenia, - nadesłanie zaświadczenia z uczelni syna o wysokości pobieranego przez niego stypendium lub też zaświadczenia o jego niepobieraniu, nadesłane oświadczenie strony w tym względzie nie jest dokumentem wystarczającym na potwierdzenie okoliczności. Wezwanie to zawierało ten sam rygor i to samo pouczenie, co pierwsze wezwanie o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy z 11 grudnia 2012 r, zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 28 stycznia 2012 r. W załączeniu do pisma z 1 lutego 2013 r., data wpływu do Sądu w dniu 4 lutego 2013 r., pełnomocnik skarżącego, złożył oświadczenie skarżącego, że jego syn nie pobiera żadnego stypendium, studiuje na wydziale geologii, i telefonicznie poinformowało, że nie wie nawet, gdzie ma takie zaświadczenie uzyskać, oprócz tego jest to jego ostatni rok studiów i ma 2 razy w tygodniu egzaminy, nie ma więc czasu. Skarżący ponownie oświadczył, że syn nie brał nigdy stypendium. Oświadczył też, że zeznania podatkowe wysłał poprzednim razem, nie ma kont dewizowych, ani oszczędnościowych, przesłał wyciąg ze swojego konta bankowego za okres od 28 listopada 2012 r. do 27 grudnia 2012 r., rozlicznie zużycia energii za okres od 10 lipca 2012 r. do 11 stycznia 2013 r., i zużycia wody za okres od lipca do września 2012 r. Skarżący we wniosku o prawo pomocy wskazał, że łączny dochód jego 3 osobowej rodziny wynosi miesięcznie 4300zł, po wezwaniu przez referendarza sądowego przedłożył dokumenty, z których wynika, że koszty mediów związane z utrzymaniem domu wynoszą średnio miesięcznie; energia – wg przedłożonego rozliczenia za okres od lipca 2012 r. do stycznia 2013 r. 189,32 miesięcznie, wg oświadczenia skarżącego 289 zł miesięcznie, woda i kanalizacja wg rozliczenia za okres od lipca 2012 r. do września 2012 r. 33,41 zł, wg oświadczenia skarżącego 140 zł. Skarżący we wniosku podniósł, że obecnie w związku z trudną sytuacją na rynku budowlanym utracił płynność finansową, nie przedłożył jednak żadnych dowodów potwierdzających taki stan, a z przedłożonych przez niego dokumentów, nie wynika, aby miał on jakieś zadłużenia. Przeciwnie z rachunku bankowego skarżącego wynika, że na koniec grudnia 2012 r. miał on znaczne środki na koncie w wysokości 16835,66 zł. Kopie deklaracji podatkowych z działalności gospodarczej za 2011 r., skarżącego i jego małżonki, wskazują, że osiągali oni wówczas dochody i nie ponieśli strat. Skarżący uzyskał przychód ze swojej działalności budowlanej, opodatkowanej ryczałtowo, w kwocie 579200 zł, nie wskazał przy tym jakie miał koszty, ale nie zaznaczył też aby przewyższyły one przychody. Małżonka skarżącego uzyskała w 2011 r. przychód z działalności 519328,97 zł, przy czym koszty wyniosły 449965,52 zł, a dochód 69363,35 zł. Skarżący nie przesłał zaświadczenia odnośnie stypendium syna z uczelni, oświadczył jedynie, że syn nigdy takowego nie pobierał. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżącego. Przedstawione przez niego informacje, że miesięczne wydatki na media (prąd, woda, ścieki, itp.) związane z utrzymaniem domu, wynoszą 420 zł (przyjęto do wyliczenia wyższe kwoty podane przez skarżącego), skarżący określił natomiast dochód jego rodziny miesięczny na 4300 zł, a zatem pod odjęciu wykazanych kosztów na życie pozostaje im 3880 zł, co na jedną osobę w rodzinie daje kwotę 1293 zł. Rodzina skarżącego nie jest zatem pozbawiona środków dożycia, a opisane wyżej dokumenty świadczą, o osiąganiu przez nią stałych dochodów. Przede wszystkim przeciwko uznaniu skarżącego za osobę spełniającą przesłankę przyznania prawa pomocy w części, przemawia nadesłany przez niego wydruk z konta bankowego, wykazujący stan konta na 16835,66 zł. Dysponowanie kwotą tego rzędu na rachunku bankowym, zdaniem referendarza sądowego wyłącza skarżącego z grona osób ubogich, a z myślą o takich właśnie osobach stworzono instytucję prawa pomocy. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. Nie bez znaczenia także dla oceny sytuacji materialnej skarżącego jest fakt posiadania przez niego domu mieszkalnego i nieruchomości leśnej o powierzchni 0,8 ha. Według przyjmowanego w orzecznictwie poglądu, wyrażonego w postanowieniu z dnia 20 października 2004r., sygn. akt. FZ 454/04, niepublikowane, Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołującego się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1934, sygn. akt. C II 1441/34): "posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia." Skarżący podniósł wprawdzie, że obecnie ponosi wydatki na remont dachu, ale nie wykazał jakiej są one wysokości, a referendarz sądowy nie uznał, aby była to okoliczność wymagająca wyjaśnienia. Nie można bowiem przyjmować, że remont jest okolicznością nadzwyczajną, przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. Takie rozumowanie prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdej osobie prowadzącej remont, nawet kosztowny, Skarb Państwa automatycznie powinien pokrywać koszty postępowania sądowego. Ogólnie zatem fakt osiągania przez skarżącego i członków jego gospodarstwa domowego stałych dochodów, na poziomie, który wydaje się po zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, zezwalać na wygospodarowanie środków na inne cele, oraz fakt posiadania majątku, chociażby w postaci nieruchomości leśnej, a przede wszystkim wykazane środki na rachunku bankowym skarżącego, prowadzi do oceny, że sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny, pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich, czyli nie ma powodu aby przyznać mu prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie, chociażby częściowym. Należy zatem stwierdzić, że brak jest podstaw w sytuacji skarżącego do przyznania mu prawa pomocy, w związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia.