II SA/Op 568/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. K. na Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie utrudniania pracy dziennikarza w sprawie udostępnienia akt sprawy o podział majątku postanawia odrzucić skargę. D. K. (zwany dalej "skarżącym"), powołując się na swoją legitymację prasową, pismem z dnia 22 października 2021 r. wniesionym na podstawie art. 227 i 248 K.p.a., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na utrudnianie pracy dziennikarza oraz jego redakcji "A", co według niego stanowi naruszenie art. 44 Prawa prasowego oraz innych. Skarżący wskazał, że w dniu 13 września 2021 r. złożył wniosek o udostępnienie akt, a dnia 8 października 2021 r. otrzymał, na adres redakcji, odpowiedź z Sądu Rejonowego w B. Skarżący stwierdził, że czas oczekiwania na odpowiedź był za długi i w jego ocenie jest to celowe działanie. Zarzucił też, że Sąd Rejonowy w B. ani razu nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania, co jest niezgodne z art. 14 i art. 54 Konstytucji oraz prawem prasowym i międzynarodowym. Skarżący wniósł o zobowiązanie Sądu Rejonowego w B. do przestrzegania prawa prasowego i poszanowania jego redakcji oraz pracy. Jak wynika z nadesłanych przez organ akt, w piśmie z dnia 8 października 2021 r. Sąd Rejonowy w B. wezwał skarżącego, w odpowiedzi na jego na wniosek z dnia 13 września 2021 r. o udostępnienie akt sprawy, do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez wskazanie, w jakiej formie prawnej działa wnioskodawca i wykazania stosownym dokumentem, że skarżący jest uprawniony do reprezentacji wnioskodawcy. Ponadto wezwano skarżącego do wskazania interesu i przyczyn, dla których domaga się udostępnienia akt sprawy o podział majątku wspólnego T. i R. K. Pismem z dnia 10 listopada 2021 r. Sąd Rejonowy w B. zwrócił wniosek z dnia 13 września 2021 r. skarżącemu, na adres redakcji, ponieważ jego braki nie zostały uzupełnione w terminie. W związku z powyższym skarżący został wezwany, na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, do przesłania w terminie 7 dni, wniosku z dnia 13 września 2021 r. o udostępnienie akt sprawy o sygn. akt [...] o podział majątku (nr sprawy [...] ) którego dotyczy wniesiona do Sądu skarga z dnia 22 października 2021 r. Skarżący odebrał wezwanie w dniu 16 grudnia 2021 r. i nie odpowiedział na nie do dnia wydania niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w B. stwierdził, że nie przychyla się do złożonej skargi i nie znajduje podstaw do jej uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej jako: "P.p.s.a." W ocenie Sądu, sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej enumeratywnie w art. 3 § 2 - 4 i art. 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę, co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem, których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) - zwanej dalej: "K.p.a.", postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie natomiast z art. 3 § 2a i § 3 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (§ 2a) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (§ 3). Ponadto, w myśl art. 4 P.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Właściwość sądu administracyjnego nie obejmuje natomiast spraw zainicjowanych skargami na działalność organów, a więc takich, których przedmiotem jest krytyka nienależytego wykonywania lub organizacji zadań przez organy i ich pracowników, skarg zawierających zarzuty wadliwej działalności organu, wyrażających niezadowolenie z jego pracy, wytykających zaniechania i inne nieprawidłowości, czyli skarg tzw. "powszechnych" (obywatelskich), o których mowa w art. 227 K.p.a. Prawo wniesienia takiej skargi stanowi realizację zagwarantowanego każdemu w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, prawa składania petycji, skarg i wniosków do organów państwowych, organów jednostek samorządu terytorialnego, organów samorządowych jednostek organizacyjnych oraz do organizacji i instytucji społecznych. Do rozpatrywania tego rodzaju skarg, właściwe są organy państwowe, działające w trybie określonym w Dziale VIII K.p.a. "Skargi i wnioski". Zgodnie z art. 227 K.p.a., przedmiotem "skargi powszechnej" może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Wniesiona skarga uruchamia jednoinstancyjne postępowanie administracyjne o charakterze uproszczonym, kończącym się czynnością faktyczną zawiadomienia skarżącego o sposobie załatwienia sprawy. W postępowaniu tym nie istnieją strony, nie ma instancji, a działania podejmowane przez organ nie mają formy aktu lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 P.p.s.a. Postępowanie ma na celu ustalenie prawidłowości i terminowości działania organów administracyjnych i ich pracowników oraz zbadanie potrzeby podjęcia określonych czynności. Zarzuty sformułowane przez skarżącego w skardze odnoszą się zatem do działań Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie braku udzielenia mu informacji z akt sądowych dotyczących sprawy nieprocesowej o sygn. akt [...], dotyczącej prywatnych spraw R. i M. K. na wniosek z dnia 13 września 2021 r. Jest to bowiem wniosek o udzielenie informacji dotyczącej nieprocesowej sprawy cywilnej, toczącej się przed sądem powszechnym i brak udzielenia na niego odpowiedzi przez Prezesa Sądu Rejonowego w B. nie może stanowić przedmiotu skargi do sądu administracyjnego. Ocena treści skargi uprawnia bowiem stwierdzenie, że stanowi ona skargę wniesioną w trybie art. 41a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072), zwanej dalej w skrócie "u.s.p.". Zgodnie z art. 41b u.s.p. organem właściwym do rozpatrzenia skargi lub wniosku, dotyczących działalności sądu, jest prezes sądu (§ 1). Jeżeli skarga lub wniosek dotyczą działalności sądu okręgowego i sądu rejonowego, organem właściwym do rozpatrzenia jest prezes sądu okręgowego. Jeżeli skarga lub wniosek dotyczą działalności sądu apelacyjnego i sądu okręgowego, organem właściwym do rozpatrzenia jest prezes sądu apelacyjnego (§ 2). Organem właściwym do rozpatrzenia skargi dotyczącej działalności prezesa sądu rejonowego jest prezes sądu okręgowego, działalności prezesa sądu okręgowego - prezes sądu apelacyjnego, a działalności prezesa sądu apelacyjnego - Krajowa Rada Sądownictwa (§ 3). Z powyższego jednoznacznie wynika, że rozpoznanie wniesionej przez D. K. skargi nie należy do kognicji sądu administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że czynności - niezależnie od formy - podejmowane w trybie właściwym dla rozpatrywania skarg i wniosków na działalność organów administracji (także właściwych organów sądów w zakresie ich działalności administracyjnej) nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym objętym art. 3 P.p.s.a. i stąd nie podlegają kognicji sądu administracyjnego. Skarga wyrażająca jego niezadowolenie z działania Prezesa Sądu Rejonowego w B. podlega rozpoznaniu na podstawie powołanych powyżej przepisów u.s.p. oraz wydanego na podstawie art. 41e u.s.p. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie skarg i wniosków dotyczących działalności sądów powszechnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 524). Podkreślić należy, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 gwarantuje każdemu prawo do sądu, stwarzając domniemanie kompetencji sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji). Tym samym konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądownictwa powszechnego i innych sądów (np. sądów administracyjnych) oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami, jednak z zastrzeżeniem, iż w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy. Odnosząc się ponadto do podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu utrudniania pracy dziennikarza, co stanowi według niego naruszenie art. 44 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U z 2018 r., poz. 1914, z późn. zm.), wskazać należy, że w art. 44 ust. 1 tej ustawy, stypizowano przestępstwo polegające na utrudnianiu lub tłumieniu krytyki prasowej. Sądy administracyjne nie są natomiast właściwe do zajmowania się przestępstwami karnymi. Wszelkie bowiem kwestie związane z przestępstwami karnymi należą do kompetencji prokuratury i sądów powszechnych, działających w tym zakresie, na postawie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 534). Stosownie do powiedzianego wyżej, w ocenie Sądu, wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie podlega właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, ponieważ jej przedmiot nie mieści się w zakresie kognicji tego sądu, wyznaczonej przede treścią art. 3 P.p.s.a. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie jest właściwy do rozpoznania skargi, to należało ją uznać za niedopuszczalną, podlegającą odrzuceniu na zasadzie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., wedle którego sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.