II SA/Op 571/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi małoletniej S. D. reprezentowanej przez matkę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lipca 2014 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. K. K., działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniej córki S. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lipca 2014 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. K. K. w dniu 9 grudnia 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy na urzędowym formularzu, zaznaczając w nim, że wnosi o prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawczyni podała we wniosku, że jest osoba samotnie wychowująca małoletnią, uczącą się córkę, sama pracuje zarabia 1680 zł brutto miesięcznie oraz otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie. Mieszka 4 km od miejsca pracy, koszty dojazdów jej i córki do pracy i do szkoły to około 250 zł miesięcznie, 100 zł opłata za telefon i Internet, 100 zł opłata za prąd, 25 zł woda, 14 zł wywóz śmieci, oraz około 2500 zł rocznie na zakup opału i 200 zł rocznie ubezpieczenia samochodu. Jedyny majątek wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni 70 m2. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał K. K. w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty utrzymania jej mieszkania poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią i wszystkich członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest październik 2014 r. i listopad 2014 r. - przesłanie deklaracji podatkowej w podatku dochodowym za 2013 r., złożonej przez nią, z potwierdzeniem złożenia we właściwym urzędzie, lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - przesłanie zaświadczenia o wysokości jej zarobków (wskazano, że nie trzeba przesyłać jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego), - wskazanie, czy posiada ona lub członkowie gospodarstwa domowego, zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy posiada ona lub członkowie gospodarstwa domowego przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, - jakiej marki i rocznika samochód posiada, poprzez nadesłanie kopii dowodu rejestracyjnego lub kopii dokumentu ubezpieczenia, potwierdzającego te dane. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Jednocześnie poinformowano, iż wnioskodawczyni może zwracać się o przedłużenie wyznaczonego w wezwaniu 7 dniowego terminu. Wnioskodawczyni odpowiadając na wezwanie, przesłała w dniu 22 grudnia 2014 r. (data nadania przesyłki), pismo, w którym wyjaśniła, że jest matką samotnie wychowującą córkę, mieszka w domu jednorodzinnym w miejscowości [...]. Wydatki, jakie ponosi co miesiąc, to prąd około 100 zł, telefon stacjonarny i Internet ok. 100 zł, telefon komórkowy córki 25 zł, dojazdy do pracy jej i córki do szkoły ok. 250 zł, wywóz śmieci 14 zł, wywóz szamba ok. 50 zł. Poza tym rocznie płaci: ok. 300 zł za wodę, 70 zł za kominiarza, 2500 zł za zakup węgla i drewna na cały rok, 220 zł za ubezpieczenie samochodu, a kwartalnie 50 zł za swój telefon komórkowy. Dom, w którym mieszkają, jest z 1911 r. i wymaga remontu, samochód jest z 2001 r. Córka leczy się na tarczycę, koszt leczenie to ok. 30 zł miesięcznie. W miesiącu listopadzie 201`4 r. musiała wydać około 430 zł na zakup nowych szkieł do okularów. Miesięczne wynagrodzenie wnioskodawczyni to około 1300 zł netto i 500 zł z funduszu alimentacyjnego na córkę. Wnioskodawczyni przesłała aktualne zaświadczenie o zarobkach, wynika z niego, że za październik 2014 r. otrzymała ona wynagrodzenie kwocie 1466,03 zł. Przesłała też kopię deklaracji podatkowej za rok 2013 oraz rachunków potwierdzających w większości, wskazane przez nią wydatki oraz wyciąg z konta bankowego za okres od 5 listopada 2014 r. do 22 grudnia 2014 r. Nie przysłała zatem wyciągu z konta bankowego za październik 2014 r., do czego została wezwana. Na nadesłanym przez nią wyciągu z rachunku bankowego widniało natomiast saldo początkowe 6081,72 zł. oraz w dniu 14 listopada 2014 r. dokonanie wypłaty kwoty 6070 zł. W związku z tym, referendarz sądowy, zwany też dalej orzekającym, wezwał wnioskodawczynię ponownie, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez nią i wszystkich członków jej gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z października 2014 r., szczególnie za okres od 1 października 2014 r. do 4 listopada 2014 r. – do wyjaśnienia skąd miała na rachunku bankowym na dzień 5 listopada 2014 r. kwotę 6081,72 zł, oraz wykazanie stosownymi dokumentami, na co przeznaczyła wypłaconą w tym dniu kwotę 6070 zł. Poinformował, że przesłała jedynie wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od 5 listopada 2014 r. do 22 grudnia 2014 r., natomiast w wezwaniu z dnia 11 grudnia 2014 r., wskazano, że powinna przesłać również wyciąg z rachunku bankowego za październik 2014 r. Wyciąg ten jest istotny dla wyjaśnienia jej sytuacji materialnej, ponieważ jak wynika z nadesłanego wyciągu za okres od 5 listopada 2014 r. do 22 grudnia 2014 r., środki na jej rachunku bankowym wynosiły 6081,72 zł na dzień 5 listopada 2014 r. i w dniu tym dokonała wypłaty kwoty 6070 zł. . Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Wnioskodawczyni odebrała wezwanie w dniu 19 stycznia 2015 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru i nie nadesłała do dnia dzisiejszego brakujących dokumentów i wyjaśnień. Wnioskodawczyni wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Według natomiast art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała zażądanych w drugim wezwaniu przez orzekającego, dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień pozwalających ustalić jej sytuację materialną i finansową, w stopniu wystarczającym do oceny czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częsciowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Podkreślić ponownie trzeba w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. K. K., pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na pierwsze wezwanie dokumentach, wykazała generalnie, że ma sytuacje majątkową uprawniającą ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z jednym wyjątkiem. Mianowicie wątpliwości referendarza sądowego wzbudziła kwota salda na przesłanym rachunku bankowym wynosząca ponad 6000 zł oraz wypłacenie tej kwoty i nie przesłanie żądanego wyciągu z rachunku bankowego za poprzedzający wypłatę okres, to jest październik 2014 r. Jednocześnie wnioskodawczyni nie wskazała, co stało się z wypłacona kwotą ponad 6000 zł, i nie wyjaśniła, czy nadal jest ona w jej dyspozycji, czy też została wydatkowana i jakiego rodzaju był to wydatek. Według natomiast przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez referendarza sądowego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." Wyciąg z rachunku bankowego nadesłany przez wnioskodawczynię przedstawiał, że była ona w posiadaniu znacznej kwoty pieniędzy ok. 6000 zł. Biorąc natomiast pod uwagę, kolejne zbieżne z poglądami referendarza sądowego orzeczenie sądowowadministracyjne, jak postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., I SA/Bk 605/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1095750; stanowiące, że "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły." Za wyjątkowe okoliczności natomiast, pomimo posiadania przez skarżącego znacznych środków na rachunkach bankowych, pochodzących głównie z odszkodowań, uznano fakt, że on sam nie chodzi, z trudem siedzi w wózku inwalidzkim, występuje u niego uszkodzenie rdzenia kręgowego, ma znaczny stopień niepełnosprawności, 100 % uszczerbku na zdrowiu, wymaga stałej opieki osób trzecich, poprawa zdrowia wymaga kosztownych zabiegów operacyjnych oraz rehabilitacji. Wnioskodawczyni natomiast nie wykazała co zrobiła z kwotą ponad 6000 zł, to jest czy nadal nią dysponuje, czy też wydatkowała ją i na jakie cele, tym samym nie wykazała, czy jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.