II SA/Op 577/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 25 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla bezrobotnych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący M. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Wojewody Opolskiego z 25 października 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla bezrobotnych. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. K. W dniu 7 marca 2013 r. doręczono skarżącemu wyrok w sprawie wraz z uzasadnieniem na piśmie, sporządzonym na jego wniosek. W dniu 18 marca 2013 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wyraził swój pogląd na temat sprzeczności ustawy o promocji zatrudnienia i rynku pracy z Konstytucją, jako nie gwarantującej zabezpieczenia społecznego, wskazał też na trudności jakie ma jako nauczyciel na rynku pracy, co spowodowało jego zdaniem nie przyznanie mu zasiłku dla bezrobotnych, czyli argumenty nawiązujące do merytorycznego rozstrzygnięcia skargi, nie mające wpływu na kwestie przyznania prawa pomocy (przypisek referendarza) Podniósł, że obecnie pozostaje bez pracy i środków do życia. Zwracając się z prośbą o ustanowienie adwokata, podał, że chce, aby był nim konkretny adwokat, którego wymienił z imienia i nazwiska. Skarżący wpisał, że jego majątek stanowią: mieszkanie wielkości 30,3 m2 oraz emerytalne 10 letnie obligacje skarbowe na kwotę 41100 zł, obligacje skarbowe na kwotę 3200 zł, oszczędnościowa książeczka mieszkaniowa na kwotę 26000 zł. Odnośnie wymienionych oszczędności podał, że mają charakter zabezpieczenia emerytalnego dla niego oraz na pomoc dla schorowanych rodziców emerytów, a środki te zgromadził dzięki wielkim wyrzeczeniom z lat swojej pracy. Obecnie dochody skarżącego, według jego oświadczenia wynoszą 386,18 zł miesięcznie, ale jak podkreślił mają charakter nieregularny, musi się o nie starać nie mając pewności ich przyznania. Na kwotę 386,18 zł składa się zasiłek z MOPS-u 102,82 zł, stypendium naukowe z PUP-u 105,90 zł, zasiłek mieszkaniowy 177,46 zł. Skarżący napisał, że nie wie jakiej wysokości są te kwoty brutto. W tym miejscu przychodzi odnotować, że wyjaśnienia skarżącemu wymagają dwie kwestie, pierwsza dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżona decyzja ma za przedmiot sprawę dotyczącą zasiłku dla osoby bezrobotnej, a zatem stosownie do art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skarżący korzysta w tym postępowaniu przed sądem administracyjnym z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Druga dotyczy wyznaczenia przez Sąd konkretnego adwokata z urzędu, wskazanego z imienia i nazwiska, o co zwrócił się skarżący. Należy wyjaśnić, że tut. Sąd nie ma takiej możliwości. Z treści art. 253 P.p.s.a., wynika, że kompetencja sądu ogranicza się jedynie, oprócz samego przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, do zwrócenia się do rady adwokackiej. Następnie to organ samorządu korporacyjnego wyznacza, w zgodzie z właściwymi dla niego regułami, określoną osobę do reprezentowania strony skarżącej. Żaden przepis P.p.s.a., nie uprawnia sądu administracyjnego do ingerowania w powyższe czynności (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt I OZ 662/11, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 898917). Natomiast nowela z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw pozostaje przy tradycyjnym schemacie, według, którego o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego rozstrzyga sąd, a osobę konkretnego adwokata lub radcy prawnego wskazuje właściwy organ samorządu adwokackiego lub radcowskiego. W art. 1173 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, ustawodawca określił, że jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę. Przepis ten ma jednak jedynie charakter postulatywny (patrz. Tomasz Demendecki, Komentarz zaktualizowany do art. 1173 Kodeksu postępowania cywilnego, stan prawny na 20 listopada 2012 r., dostępny System Informacji Prawnej Lex). Nie wkracza on zatem w sferę samorządności zawodowej adwokatów, czy radców prawnych, zagwarantowaną im, jako przedstawicielom zawodów zaufania publicznego, w art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wskazanie zatem konkretnego pełnomocnika następuje na podstawie odrębnych i niezależnych od Sądu decyzji samorządu zawodowego (por. postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 155/12, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://cbois.nsa.gov.pl). Z uwagi na wyżej opisane ustawowe zwolnienie skarżącego w przedmiotowej sprawie z kosztów sądowych, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżący spełnił przesłanki do przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, czyli w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżącego. Przedstawione przez niego informacje o osiąganych dochodach (w tym miejscu przychodzi zauważyć, że kwoty zasiłków z opieki społecznej nie podlegają opodatkowaniu, są zatem kwotami wyliczanymi jednie w wartości netto), ukazują, że skarżący ma obecnie ograniczone środki na egzystencję. Kwota miesięcznego dochodu 386,18 zł, w ocenie referendarza sądowego, która w dodatku jak podniósł skarżący nie jest gwarantowana, biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego, nie jest kwotą wystarczającą na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tej sytuacji należałoby podjąć kroki w celu wyjaśnienia przez skarżącego, w jaki sposób zaspokaja te potrzeby, a zatem wezwać go do przedłożenia szczegółowych dokumentów odnośnie jego sytuacji materialnej, jak przykładowo ponoszone wydatki, aktualny stan rachunków bankowych, czy wyjaśnienie korzystania z pomocy osób trzecich, w tym rodziców, a wówczas zbadania także ich dochodów. Mając jednak na względzie, że skarżący wskazał, iż posiada znaczne zasoby pieniężne ulokowane w obligacjach skarbowych, emerytalnych 10 letnich na kwotę 41100 zł i obligacjach - bez wskazania okresu ich wykupu i rodzaju - na kwotę 3200 zł, referendarz stwierdził, że przemawia to przeciwko uznaniu skarżącego za osobę spełniającą przesłankę przyznania prawa pomocy w części. Obligacje skarbowe są w ocenie referendarza alternatywna formą oszczędzania. Przy tym według wiedzy referendarza istnieje możliwość ich przedterminowego wykupu bez utraty odsetek, które zostaną naliczone do dnia ich wykupu, a jedyny koszt to pomniejszenie odsetek o opłatę, określona w liście emisyjnym, wynoszącą średnio w przypadku obligacji 2,3 i 4-letnich 1 zł, a 10-letnich 2 zł. Ponadto obligacje mogą opiewać już na kwotę 100 zł, a zatem możliwe jest częściowe przedstawienie ich do wykupu. Przy tym skarżący nie sprecyzował jaki jest termin wykupu i rodzaj obligacji na kwotę 3200 zł, a zatem nie wiadomo, czy np. aktualnie nie upływa ich planowy termin wykupu, podobnie zresztą jak obligacji 10-letnich. Dysponowanie natomiast przez skarżącego kwotą w sumie 44300 zł w obligacjach, co jest jak wyżej wyjaśniono odpowiednikiem posiadania tych środków, jako oszczędności na rachunku bankowym, zdaniem referendarza sądowego wyłącza skarżącego z grona osób ubogich, a z myślą o takich właśnie osobach stworzono instytucję prawa pomocy. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego. Według przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez referendarza sądowego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." Skarżący zaś ma majątek, którym może swobodnie dysponować (obligacje skarbowe), a także może podjąć zajęcie zwiększające jego dochody. Nie negując bowiem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój wiek i jak można mniemać dobry stan zdrowia, nie wykazywał bowiem kłopotów w tym zakresie, mógłby w opinii referendarza sądowego, podjąć zajęcia zarobkowe. Kolejnym zbieżnym z poglądami referendarza sądowego orzeczeniem sądowowadministracyjnym, jest postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., I SA/Bk 605/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1095750; "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły." Za wyjątkowe okoliczności, pomimo posiadania przez skarżącego znacznych środków na rachunkach bankowych, pochodzących głównie z odszkodowań, uznano fakt, że on sam nie chodzi, z trudem siedzi w wózku inwalidzkim, występuje u niego uszkodzenie rdzenia kręgowego, ma znaczny stopień niepełnosprawności, 100 % uszczerbku na zdrowiu, wymaga stałej opieki osób trzecich, poprawa zdrowia wymaga kosztownych zabiegów operacyjnych oraz rehabilitacji. W sytuacji M. K. natomiast nie ma faktów, które powodowałyby potrzebę nagłego przeznaczenia jego oszczędności na konsumujące je całkowicie, niezbędne życiowo wydatki. Jak bowiem podnosi skarżący są to środki, które traktuje jako zabezpieczenie emerytalne, ewentualnie na pomoc rodzicom emerytom. Odnośnie celu emerytalnego oszczędności, to choć jest on ekonomicznie uzasadniony, nie można według referendarza przyjąć, że może on mieć priorytet nad pokryciem kosztów postępowania sądowego przez stronę. Co do pomocy rodzicom, to zbadanie tej kwestii wymagałoby, o czym już wspomniano, uruchomienia trybu sprawdzania ich sytuacji finansowej i życiowej, to jest czy rzeczywiście wymagają teraz pomocy skarżącego oraz w jakiej wysokości. W ocenie referendarza pomimo, że aktualnie skarżący ma niewielkie dochody nie wystarczające na życie, to jednak posiadane przez niego oszczędności w obligacjach, pozwalają mu na poniesienie częściowych kosztów postępowania bez uszczerbku jego utrzymania koniecznego. W związku z tym nie uznano, aby skarżący spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i jej odmówiono. Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.