II SA/Op 587/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2018 r. wniosku E. P. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 22 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia 1) odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, 2) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. E. P. w skardze, na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o przyznanie jej prawa pomocy. W odpowiedzi stosownie do przepisu art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zwany też dalej "referendarzem sądowym" lub "orzekającym", przesłał skarżącej wymagany formularz. Jednocześnie wezwał ją do jego wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w razie nie zastosowania się do wezwania. Skarżąca przesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z jednodniowym opóźnieniem. Wobec powyższego, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z 10 stycznia 2018 r. Skarżąca odebrała to zarządzenie w dniu 15 stycznia 2018 r. i w dniu 26 stycznia 2018 r. (data stempla pocztowego) złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Stosownie do art. 258 § 1 P.p.s.a., czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Katalog czynności podejmowanych w tym postępowaniu jest przykładowy i określa go art. 258 § 2 P.p.s.a., należy do nich zaliczyć także rozpoznanie wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu. Przechodząc do rozpatrzenia wniosku skarżącej, wskazać trzeba, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (por. art. 243 § 1 P.p.s.a.). Wnioski o przyznanie prawa pomocy można więc składać w toku postępowania, także wielokrotnie, przepisy nie ograniczają możliwości wystąpienia z wnioskiem do jednokrotnego jego wniesienia. Warunkiem skutecznego wniesienia wniosku jest złożenie go przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, przy czym nie został określony żaden termin ustawowy na wniesienie takiego wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest, więc generalnie uznawany za dopuszczalny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2009r., sygn. akt II OZ 497/07, publ. na stronie internetowej www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sadowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu dotyczy, zatem jedynie takich czynności, dla których dokonania właściwe przepisy przewidują konkretny termin. Do takich czynności generalnie nie należy złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto o niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, świadczy treść art. 86 § 2 P.p.s.a., określająca, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Od zasady niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy istnieje jednak wyjątek. Zachodzi on w sytuacji, kiedy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest składany w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Wówczas wniosek taki jest potrzebny do skutecznego przerwania upływu terminu do uiszczenia wpisu, gdyż jego niedopuszczalność mogłaby wywołać dla strony ujemny skutek procesowy, np. w postaci odrzucenia skargi. Sytuacja taka nie miała miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ wniosek o prawo pomocy nie został złożony w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Wobec powyższego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 2 w zw. z art. 258 § 1 P.p.s.a., o czym referendarz sądowy postanowił jak w punkcie 1 sentencji. Mając jednak na uwadze, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony w każdym czasie, orzekający wezwał skarżącą pismem z dnia 16 marca 2018 r., do uzupełnienia danych zawartych w już złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, pouczając, że brak odpowiedzi może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 23 marca 2018 r. i nie dopowiedziała na nie do dnia wydania niniejszego postanowienia. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., określającego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.) Wnioskodawczyni, pomimo wezwania, nie przesłała żadnych dodatkowych dokumentów, ani wyjaśnień. Natomiast dane przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wzbudziły wątpliwości, co do jej rzeczywistego stanu majątkowego. Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wobec niewykazania przez skarżącą danych odnośnie sytuacji materialnej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, postanowiono jak w punkcie 2 sentencji postanowienia i odmówiono przyznania prawa pomocy. Reasumując należy wyjaśnić skarżącej - iż w jej sytuacji - może ona ponownie złożyć wniosek o przyznania prawa pomocy na urzędowym formularzu, stosownie do treści przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a. (powołanego już na stronie 2 uzasadnienia). Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji.