II SA/Op 588/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Jeżewska sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Protokolant: st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę. Przedmiotem postępowania sądowo - administracyjnego jest skarga wniesiona przez L. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu w sprawie odmowy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 28 listopada 2003 r. L. K. wniosła o przyznanie zasiłku stałego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym synem urodzonym w dniu 27.11.1972 r. Decyzją z dnia 17 grudnia 2003 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Opolu przyznał wnioskodawczyni zasiłek stały w kwocie 418 zł., natomiast pismem z dnia 22 czerwca 2004 r. odmówił opłacenia składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. W wyniku rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu odwołania L. K., od tegoż pisma, Kolegium uznało, iż ma ono charakter decyzji i uchyliło ją do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu odmówiono L. K. opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż skarżąca ma 58 lat i legitymuje się stażem pracy wynoszącym 12 lat, 5 miesięcy i 19 dni. Jednakże zdaniem organu, stosownie do art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wnioskodawczyni nie spełnia kryterium dochodowego, gdyż dochód w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przekracza 150% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i wynosi 484,09 zł., zamiast 474 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z dnia 11 lutego 2005 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż odwołująca nie spełniła przesłanki wieku uprawniającego stronę do objęcia pomocą w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Na decyzję tę L. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2006 r., zapadłym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Op 37/06, uchylił zaskarżoną decyzję oraz określił, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, iż wniosek skarżącej wszczął postępowanie w okresie obowiązywania poprzedniej ustawy o pomocy społecznej, ale postępowanie to nie zostało zakończone do dnia 1 maja 2004 r. i stąd też stosownie do art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, do niniejszej sprawy zastosowanie będą miały przepisy wyżej wskazanej ustawy. Sąd jednocześnie wskazał, iż rozstrzygniecie organu II instancji opiera się na wykładni art. 42 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i pomija uwarunkowania z ust. 1 tegoż artykułu, a przesłanką przyznania świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej jest także spełnienie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 i następnymi ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy, w ocenie sądu, nie rozważając tych okoliczności uchybił zasadzie dwuinstancyjności postępowania i stąd też na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu działając na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych utrzymało w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia [...], w sprawie odmowy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż prawo do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe regulują przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., które w art. 42 określają przesłanki do jego nabycia. Rozważając obowiązujące przepisy prawa oraz odnosząc je do zgromadzonego w sprawie stanu faktycznego Kolegium uznało, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, bowiem w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie elementy, które pozwalałyby na przyznanie skarżącej prawa do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynikało, iż dochód rodziny L. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku z dnia 28 listopada 2003 r., to jest w październiku 2003 r. wynosił 484,09 zł (1452,27 zł: 3 osoby) na osobę i przekraczał tym samym kwotę odpowiadającą 150% kwoty kryterium dochodowego ustalonego w ustawie. W tej sytuacji uznał organ, iż sam fakt, że L. K. ma ukończone 50 lat i legitymuje się okresem ubezpieczenia wynoszącym 12 lat 5 miesięcy i 19 dni nie pozwala na przyznanie jej prawa do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Z treścią powyższej decyzji nie zgodziła się L. K., wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W wywodach skargi skarżąca dowodziła, iż zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa, bowiem w momencie przyznawania jej zasiłku stałego obowiązywała ustawa o pomocy społecznej z 28.XI.1980 r. i zgodnie z przepisami tej ustawy spełniała ona wówczas warunki do uzyskania prawa do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Zauważyła nadto skarżąca, że MOPR w Opolu posiada dokumenty świadczące o wysokości dochodu w jej rodzinie i nie rozumienie, co jest przyczyną tego, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu przyjmuje do ustalenia kryterium dochodowego warunki określone w ustawie z marca 2004 r. i dokonuje wyliczenia kwoty z dochodów osiąganych w październiku 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podkreślając, że przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny skarżącej organ kierował się zasadą ustalania dochodów zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 w/w ustawy). Przedmiotem oceny jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Sekcji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia [...], w sprawie odmowy opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa. Na wstępie zauważyć należy, iż w przedmiotowej sprawie w dniu 18 kwietnia 2006 r. zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Stosownie zatem do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 18 kwietnia 2006 r. związane były zarówno organy administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie. Ocena prawna wyrażona bowiem w orzeczeniu sądu w sprawie wiąże ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia, czy konkretny przepis zastosowany przez organ administracji, który wydał zaskarżoną decyzję, ma treść identyczną z treścią przypisaną przez tenże organ, a także do wyjaśnienia, że do stosunku prawnego będącego przedmiotem postępowania nie ma zastosowania dany przepis, lecz przepis inny, którego organ administracji nie uwzględnił. Nadto sformułowanie, iż "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd", oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy. W orzecznictwie sądowym pogląd ten należy uznać za utrwalony (por. wyrok SN syg. akt III RN 130/97; OSNP 1999/1/2 z glosą aprobującą B. Adamiak OSP 1999/5/101). Podobnie wyrok NSA w Warszawie z dnia 06.09.2001, syg. akt III SA 3377/00; System Informacji Prawnej - LEX nr 54000. Co więcej nawet w wypadku sporu, co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w trybie przewidzianym. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu. (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 07.12.1999 r., syg. akt I SA 1089/99 - LEX nr 48019). Podkreślić należy w tym miejscu także, iż w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba, że z nowych przepisów wynika coś innego, a także uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji (por wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., syg. akt II SA 2057/01; system Informacji Prawnej - LEX 12177; wyrok NSA z dnia 19.07.2001, syg. akt V SA 3872/00; LEX 78936). Odnosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż zasadnie wskazuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, że zastosowanie w sprawie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593, ze zm.). Stosownie do art. 42 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Jedną zatem z przesłanek ustawowych sine qua non warunkujących przyznanie prawa do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jest spełnienie kryterium dochodowego. Sposób ustalania kryterium dochodowego określa art. 8 ust 1 ustawy, który stanowi, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 3 tegoż artykułu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. (ust. 4 art. 8). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu rozpoznając ponownie odwołanie skarżącej zastosowało się do wskazówek sądu wyrażonych w uzasadnieniu wyroku i dokonało analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym i pod kątem dyspozycji art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a więc ustalenia wysokości dochodu rodziny L. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku z dnia 28 listopada 2003 r. o przyznanie zasiłku stałego i prawa do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że dochód w rodzinie skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 1452,27 zł (419,07 zł + 909,47 zł + 123,73 zł), co w przeliczeniu na osobę w trzyosobowej rodzinie skarżącej odpowiada kwocie 484,09 zł. Zgodzić należy się zatem ze stwierdzeniem Kolegium, iż dochód w rodzinie skarżącej przekraczał w październiku 2003 r. kwotę 150% ustawowego kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje jednie osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Powyższe oznacza, że dochód w rodzinie skarżącej nie mógł przekraczać kwoty stanowiącej iloczyn 948 zł (3 x 316 zł) x 150%, a więc kwoty 1422 zł. Natomiast dochód w rodzinie skarżącej przekracza kwotę 150% ustawowego kryterium dochodowego i wynosi 1452,27 zł, a więc po 484,09 zł na osobę w rodzinie. Skarżąca niespełnia zatem warunku kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Niespełnienie łącznie wszystkich ustawowych warunków zawartych w art. 42 ust. 1 ustawy, pomimo rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale chorym członkiem rodziny i legitymowaniem się wymaganym stażem pracy, uniemożliwia uznanie, iż skarżąca nabyła prawo do opłacania przez organ pomocy społecznej składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Wobec bezzasadności zarzutów skargi i nie stwierdzenia przez Sąd z urzędu, takich uchybień, które mogłyby skutkować konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji skargę należało oddalić. Z tych wszystkich względów, na mocy powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji wyroku.