II SA/Op 59/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. Z. na pismo Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w całości postanawia: 1) ustanowić dla skarżącej adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, odrzucił skargę K. Z. na wskazane w sentencji pismo Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 12 stycznia 2017 r. K. Z. po otrzymaniu postanowienia z dnia 20 marca 2017 r., wniosła o przyznanie prawa pomocy. Na wezwanie referendarza sądowego złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek powołała się na złą sytuację finansową swojej rodziny. Oświadczyła, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem. Łączny dochód tego gospodarstwa wynosi 2.134 zł miesięcznie, składa się na niego: renta socjalna R. Z. w wysokości 728 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w kwocie 1406 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych, należących do członków jej rodziny, wskazała, że jej syn R. Z. jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, wymaga on kosztownego leczenia i rehabilitacji, zapewnienia godziwych warunków życia i higieny. Wskazała także, że ma do spłaty kredyty, pożyczki, które wraz z opłatami za media wynoszą miesięcznie łącznie 1.907 zł. W sprawie o sygn. akt II SA/Op 555/16, gdzie skarżącej przyznano prawo pomocy, wskazała ona, że ponosi następujące opłaty miesięczne: 80 zł rehabilitacja i leczenie syna, 800 zł miesięcznie koszty utrzymania mieszkania, w tym 620 zł na zakup opału (węgla), prąd, gaz, płynne nieczystości, telefon. Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", zważono co następuje: W P.p.s.a., została uregulowana instytucja prawa pomocy, która zgodnie z art. 245 P.p.s.a., może być przyznana: - w zakresie całkowitym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego oraz zwolnienie od kosztów sądowych, które stosownie do art. 211 P.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (jakimi na zasadzie art. 212 § 1 w związku z art. 234 § 2 P.p.s.a. są wpis i opłata kancelaryjna) i zwrot wydatków lub - w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy zważył, że możliwość ustanowienia stronie pełnomocnika z urzędu lub zwolnienia jej od kosztów sądowych – w całości lub części, ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 P.p.s.a., określający wymogi, jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. w pkt 1 stanowi, bowiem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym (a zatem wnioskowanym przez skarżącą) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w pkt 2, że w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojego i j rodziny. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym" wziął pod uwagę dane, odnośnie wydatków miesięcznych rodziny skarżącej, zawarte w przesłanym wniosku oraz wynikające ze wskazanych akt sądowych o sygn. II SA/Op 555/16. Orzekający wziął te dane pod uwagę, gdyż jak przyjęło się w orzecznictwie sądowym sąd jest uprawniony do oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o zawarte we wniosku oświadczenie strony i dowody przedstawione przez nią w konkretnej sprawie, a także o fakty znane sądowi z urzędu, np. okoliczności wynikające z dokumentów zawartych w aktach innych postępowań z udziałem wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 360/10, System Informacji Prawnej Lex nr 41357). W tym miejscu należy zauważyć, że sprawa skarżącej dotyczy kwestii związanych ze świadczeniami rodzinnymi, a zatem sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej, została ona zatem z mocy samej ustawy zwolniona od uiszczania kosztów sądowych, stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym - strona skarżąca działanie lub bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. K. Z. nie ma zatem obowiązku uiszczania jakichkolwiek kosztów sądowych w tej sprawie. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest, zatem bezprzedmiotowy, a postępowanie wszczęte w jego zakresie należało umorzyć, co referendarz orzekł jak w punkcie 2 sentencji. Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 249a P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., w myśl, których, referendarz sądowy wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne. Wniosek skarżącej o prawo pomocy należało, zatem rozpatrzyć, jak wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie orzekającego, sytuacja materialna skarżącej wykazana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uprawnia do przyznania jej adwokata z urzędu. Skarżąca nie jest w stanie opłacić swojego reprezentanta z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swoim i syna. Wskazują na to ograniczone bieżące środki finansowe, jakimi dysponuje, brak majątku mogącego stanowić źródło pokrycia wydatków z tytułu kosztów pełnomocnika. Skarżąca ma bowiem wraz synem dochód miesięczne 2.134 zł, z niego około 880 zł, wydaje co miesiąc na stałe wydatki tj. leczenie i rehabilitację syna oraz opłaty związane z utrzymaniem mieszkania i opłaceniem tzw. mediów. Skarżącej zostaje, zatem co miesiąc około 1.254 zł dochodu na nią i syna, a zatem na jedna osobę 627 zł. Kwota ta musi jej wystarczyć na pokrycie kosztów wyżywienia, ubrania, środków czystości. Biorąc dodatkowo pod uwagę fakt, że syn skarżącej jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, w ocenie orzekającego może to powodować zwiększenie kosztów jego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uznał o konieczności ustanowienia skarżącej adwokata z urzędu, gdyż w jego ocenie poniesienie tych kosztów osobiście przez skarżącą stanowiłoby znaczny uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jej rodziny, co orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Orzeczenie w punkcie 2 sentencji uzasadnia art. 249 a w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a.