II SA/Op 60/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wydania legitymacji inwalidy wojennego na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. ustanowić skarżącemu adwokata. Pismem z dnia 27 stycznia 2009r. Z. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia [...], nr [...] o odmowie prawa do ponownego rozpoznania sprawy w przedmiocie wydania książki inwalidy wojennego. W dniu 1 października 2009r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Uzasadniając swoje żądanie Z. B. podał, że zwracał się o pomoc w niniejszej sprawie do zawodowych pełnomocników, jednakże koszt uzyskania pomocy prawnej z wyboru przekracza jego możliwości finansowe, albowiem najniższa cena za usługę kształtowała się na poziomie od 1.200 zł do 2.000 zł brutto. W ocenie skarżącego, sprawa jest zawiła, dlatego niezbędna jest mu pomoc zawodowego pełnomocnika. Dalej wnioskodawca podał, że jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym, w podeszłym wieku, a zatem wymaga stałej opieki osób trzecich. Ponadto, skarżący cierpi na chorobę Parkinsona w znacznym stopniu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku Z. B. podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe - od pięciu lat mieszka sam z uwagi na nieformalny rozpad związku małżeńskiego; posiada budynek mieszkalny w stanie surowym (współwłasność małżeńska) oraz mieszkanie o powierzchni 33 m² (współwłasność małżeńska), a jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie ZUS w wysokości 2.500 zł brutto miesięcznie. Skarżący wykazał także, że ponosi koszty niezbędnego utrzymania, na które składają się: opłata za mieszkanie w wys. 220 zł miesięcznie (podatek, woda, energia elektryczna, wywóz nieczystości); ogrzewanie – 520 zł na miesiąc; zabezpieczenie budowy – 200 zł; zakup lekarstw – 1.200 zł. Referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wezwał skarżącego pismem z dnia 7 października 2009r. do uzupełnienia wniosku, przez przedłożenie stosownych dokumentów oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień, w tym: przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; wykazanie ponoszenia kosztów na zakup lekarstw oraz ogrzewania; wyjaśnienia sytuacji rodzinnej; przedłożenie dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego świadczenia ZUS oraz dokumentu poświadczającego zły stan zdrowia; wyjaśnienie kwestii posiadanego "budynku mieszkalnego w stanie surowym", wykazanego we wniosku. W terminie zakreślonym przez referendarza, skarżący w piśmie z dnia 14 października 2009r. złożył oświadczenie w zakresie objętym wezwaniem, a także poparł je dołączonymi do akt sądowych, kserokopiami stosownych dokumentów. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zważono co następuje: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", ma na celu zapewnienie osobom ubogim i znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, możliwość dochodzenia swoich interesów przed sądem administracyjnym. Wskazuje na to jednoznacznie przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., określający wymogi jakie powinny spełniać osoby otrzymujące tę pomoc. Przepis ten określa zatem, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma więc ustalenie zakresu przyznawanej stronie pomocy, a powyższe może zostać dokonane na zasadzie art. 245 P.p.s.a. Zgodnie z jego regulacją, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części albo tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie Z. B. zaskarżył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu dotyczącą wydania legitymacji inwalidy wojennego. Został on zatem z mocy samej ustawy zwolniony od uiszczania kosztów sądowych, a to stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., zgodnie z którym - strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Skoro skarżący z mocy samej ustawy P.p.s.a., został zwolniony od kosztów sądowych, to postępowanie z jego wniosku o w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3, art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 258 § 3 P.p.s.a. W tych okolicznościach jego wniosek należało rozpatrzyć jako wniosek w zakresie częściowym, obejmującym wyłącznie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uwzględniając więc przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie, określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stwierdzono, że istnieje podstawa do ustanowienia skarżącemu adwokata. Zdaniem rozpoznającego wniosek, Z. B. wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Powyższe stanowisko zostało oparte na podstawie okoliczności wynikających z oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego, materiału dowodowego. Referendarz zważył ponadto, że skarżący został pouczony w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy i uznał za wiarygodne wyjaśnienia udzielone przez niego w piśmie z dnia 14 października 2009r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu o złożenie dodatkowych oświadczeń i stosownych dokumentów. W toku rozpoznania sprawy wzięto zatem pod uwagę relację pomiędzy wysokością wykazanego przez Z. B. dochodu, w stosunku do niezbędnych wydatków, wśród których znaczącą rolę odgrywają koszty leczenia. Skarżący przedkładając do akt szereg zaświadczeń udowodnił, że jest osobą schorowaną i w podeszłym wieku (74 lata), u której stwierdzono wiele jednostek chorobowych, co powoduje w konsekwencji konieczność ponoszenia wysokich comiesięcznych wydatków na swoje leczenie. Przy określeniu comiesięcznych niezbędnych wydatków, niewątpliwie trzeba mieć także na uwadze wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, które według skarżącego kształtują się na poziomie 940 zł miesięcznie, w tym opłata za ogrzewanie w wysokości 520 zł miesięcznie. Referendarz nie dał wiary temu twierdzeniu, albowiem z przedstawionych przez skarżącego rachunków za gaz mających potwierdzać ten fakt, wynika, że pochodzą one z miesięcy tzw. "zimowych"(grudzień 2008r. – kwota 300 zł i luty 2009r.- kwota 200 zł), czyli takich, w których zużycie gazu np. na ogrzewanie jest największe, a ponadto brak jest w aktach rachunków dotyczących innych miesięcy. Referendarz przyjął zatem dla ustalenia kwoty miesięcznego wydatku z tego tytułu kwotę średniomiesięczną, tj. 42 zł (500 zł podzielone przez 12 miesięcy). Uznał więc, kierując się przedłożonymi rachunkami i oświadczeniem skarżącego, że ogólna kwota miesięcznych wydatków mieszkaniowych kształtuje się na poziomie 357 zł. (woda – 40 zł, energia elektryczna – 75 zł, zabezpieczenie budowy – 200 zł, gaz – 42 zł). Reasumując powyższe, referendarz przyjął, iż wykazane niezbędne wydatki skarżącego związane z miesięcznymi kosztami leczenia i opłatami lokalowymi wynoszą 1.557 zł. Obok nich niewątpliwie uwzględnić należy takie wydatki jak koszty zakupu wyżywienia, środków czystości, czy ubioru. Zestawienie tych wielkości oraz okoliczność, iż skarżący jest osobą schorowaną, wymagającą stałej opieki medycznej i wedle oświadczenia, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozwala w ocenie referendarza uznać, iż skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a jego majątek w postaci "niedokończonego domu" nie przynosi mu żadnych dochodów. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy uznał, iż obciążenie skarżącego kosztami wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, spowodowałoby zachwianie jego sytuacji materialnej. W oczywisty sposób spowodowałoby to także naruszenie jego interesu w dochodzeniu swoich spraw przed sądem. Przyjmując takie stanowisko w sprawie referendarz kierował się także utrwalonym w literaturze poglądem, że "prawo do sądu" nie może być prawem iluzorycznym. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi (tak: Bogusław Dauter, teza z artykułu Pt. "Prawo pomocy. Teza 1", umieszczona w programie komputerowym LEX pod nr 57058, jako teza z piśmiennictwa do art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.