II SA/Op 612/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. ustanowić M. R. adwokata. M. R., w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 września 2017 r., nr [...], a dotyczącej zasiłku rodzinnego – zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na zasadzie art. 252 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru - przesłano skarżącej przy piśmie z dnia 27 grudnia 2017 r., urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwano do wypełnienia i odesłania formularza w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wezwanie powyższe zostało doręczone skarżącej w dniu 29 grudnia 2017 r., a w dniu 3 stycznia 2018 r. skarżąca za pośrednictwem poczty, nadesłała wypełniony wniosek dotyczący przyznania pomocy sądowej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając żądanie wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką niepełnoletnich dzieci. Podniosła, że fachowy pełnomocnik posiada ugruntowaną wiedzę na temat przepisów prawa i potrafi wskazać powody, dla których niesłusznie odebrano skarżącej zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłku rodzinnego przyznane na dzieci skarżącej. Wskazała na złą sytuację materialną rodziny, uniemożliwiającą jej uzyskanie odpłatnej pomocy prawnika, jak również poniesienia kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie majątku i dochodach skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m² o wartości ok. 190.000 zł; że zgromadziła oszczędności w wysokości 1.000 zł, a także że małżonek skarżącej posiada samochód o wartości ok. 3.000 zł, nie wskazując marki, ani daty produkcji. Jako źródła dochodu rodziny skarżąca podała alimenty na syna w wysokości 420 zł, świadczenie rodzicielskie w wysokości 1.000 zł oraz wynagrodzenie małżonka z tytułu zatrudnienia w wysokości 1.600 zł. Jako stałe wydatki i zobowiązania skarżąca wykazała czynsz i fundusz remontowy w wysokości 375 zł, energię elektryczną – 70 zł, a także opłatę za gaz – 150 zł. Ponadto do akt sprawy skarżąca dołączyła zaświadczenie z dnia 12 maja 2017 r. o niepobieraniu przez ww. stypendium w związku ze studiowaniem na studiach doktoranckich Uniwersytetu [...] w okresie od 1 października [...] r. do dnia 31 maja [...] r., a także o pobraniu w okresie od 1 stycznia [...] r. do 31 grudnia [...] r. – kwoty 3.290 zł, a w okresie od 1 stycznia [...] r. do dnia 31 grudnia [...] r. – kwoty 5.140 zł z tytułu przyznanych stypendiów, w tym socjalnego. Na skutek wezwania sądowego skierowanego w ramach postępowania wyjaśniającego, skarżąca w piśmie z dnia 28 stycznia 2018 r. oświadczyła, że miesięczne wydatki mieszkaniowe rodziny wynoszą łącznie – ok. 566 zł, a w okresach zimowych – 666 zł, a na potwierdzenie powyższego przedłożyła stosowne rachunki i faktury. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na utrzymanie 4 – osobowej rodziny jej członkowie wydają miesięcznie z tytułu: wyżywienia – ok. 1.500 zł, dodatkowo z tytułu zakupu pokarmu, kosmetyków (pieluch, kremów, itp.) dla rocznej córki – ok. 200 zł, dojazdów syna do szkoły w [...] i jego całodobowego wyżywienia – ok. 500 zł, zakupu środków czystości i chemii – ok. 100 zł (czyli łącznie ok. 3.000 zł). Jak stwierdziła skarżąca, z pozostałej kwoty – o ile coś pozostanie – dokonywane są wydatki na inne cele. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że obecnie dochody jej rodziny są niższe niż wykazywane we wniosku, albowiem w styczniu zakończyło się świadczenie rodzicielskie na córkę w wysokości 1.000 zł, ponadto rodzina otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 163,37 zł, lecz nie otrzymuje aktualnie zasiłku rodzinnego na dzieci, ani świadczenia wychowawczego na syna, z uwagi na rozpatrywanie spraw w tym przedmiocie przez organy pomocowe. Skarżąca zwróciła także uwagę na okoliczność, że wraz z mężem spłacają należności, w tym zaległości komornicze w kwocie łącznej 206 zł za miesiąc, na poparcie czego przedłożyła wydruki bankowe. Do akt sprawy skarżąca dołączyła ponadto kopie zaświadczenia o realizowaniu przez jej syna obowiązku szkolnego, a także decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w 246 P.p.s.a. Do przesłanek formalnych zalicza się złożenie wniosku na urzędowym formularzu i wypełnienie go według zasad określonych w pouczeniu. W niniejszym postępowaniu M. R. złożyła, po uprzednim wezwaniu, wniosek w wyznaczonym przez Sąd terminie na wymaganym urzędowym formularzu, tym samym wnioskodawczyni spełniła wymóg formalny określony w art. 252 § 2 P.p.s.a. Celem złożonego przez M. R. wniosku jest uzyskanie pomocy w związku z zaskarżeniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu dotyczącej zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Wobec tego, wnioskodawczyni jest zwolniona od uiszczania kosztów sądowych w sprawie, na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu, a także przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem bezprzedmiotowy, a postępowanie wszczęte w jego zakresie należało umorzyć, co referendarz orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 249a P.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., w myśl których, referendarz sądowy wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne. Z powyższych względów, referendarz ograniczył się jedynie do rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czyli rozważenia udzielenia pomocy w zakresie częściowym. Do rozstrzygnięcia pozostała więc kwestia czy wnioskodawczyni spełnia przesłankę materialną przyznania pomocy w tym zakresie, wynikającą z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tzn. czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć przy tym należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd (referendarz sądowy) dokonuje oceny sytuacji materialnej wnioskującego na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym uzyskanego w wyniku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w trybie art. 255 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatnio przywołanego przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, albowiem zawarte w formularzu wniosku informacje budziły wątpliwości i wymagały uszczegółowienia. W pierwszej kolejności, skarżąca podnosząc fakt pozostawania w złej sytuacji materialnej, wykazywała jednocześnie zgromadzone oszczędności w wysokości 1.000 zł (por. rubryka nr 7.2.1 formularza wniosku). Ponadto, załączone do akt sprawy dokumenty, a w szczególności złożone przez samą skarżącą zaświadczenia o uzyskiwaniu, bądź nieuzyskiwaniu stypendium naukowego, dotyczyły okresów wcześniejszych od ocenianego (np. zaświadczenie dotyczące stypendium obejmowało okres od dnia 1 stycznia [...] r. do dnia 31 maja [...] r.), a zatem nie odnosiły się do jej aktualnej sytuacji materialnej. Wezwanie do uzupełnienia wniosku przez uszczegółowienie danych było więc zasadne i obejmowało obowiązek przedłożenia aktualnych wyciągów bankowych należących do członków rodziny skarżącej, a także do zobrazowania ponoszonych wydatków mieszkaniowych i kosztów utrzymania samych członków rodziny. Skarżąca zastosowała się do wezwania, składając stosowne wyjaśnienia i żądane dokumenty. W wyniku tak zebranego materiału dowodowego ustalono, że obecnie rodzina skarżącej uzyskuje miesięcznie wpływy finansowe z tytułu wynagrodzenia, alimentów i dodatku mieszkaniowego w łącznej wysokości: 2.183,37 zł. Dodatkowo z wyciągów bankowych odnotować można było wpływy w wysokości 387,10 zł z tytułu świadczenia rodzinnego za styczeń 2018 r. (przelew z dnia 22 stycznia 2018 r.), 500 zł z tytułu "500+" świadczenia wychowawczego za styczeń 2018 r. (przelew z dnia 19 stycznia 2018 r.), a także inne niewysokie wpływy środków finansowych na rachunek bankowy skarżącej (np. w dniu 15 stycznia 2018 r. – 45 zł, w dniu 9 stycznia 2018 r. – 80 zł i 75 zł). Łączne wykazane wydatki rodziny kształtują się natomiast na poziomie ok. 2.960 zł, a z wymienionych powyżej wyciągów wynika także, że małżonkowie spłacają zadłużenia w wysokości 260 zł miesięcznie. Mając na uwadze powołane powyżej regulacje art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że w przypadku skarżącej zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Istotą prawa pomocy w przedmiotowym zakresie jest bowiem nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. W takim przypadku, podstawą uprawnienia do bezpłatnej pomocy prawnej jest zatem ustalenie, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Do takiego właśnie wniosku referendarz doszedł w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę wykazaną sytuację materialno-bytową skarżącej i członków jej rodziny, na którą wpływ ma przede wszystkim fakt uzyskiwania niewielkich dochodów (w tym z tytułu świadczeń socjalnych), a także brak znaczącego majątku, brak innego zatrudnienia, a to wszystko w stosunku do wysokości stałych kosztów utrzymania, referendarz stwierdził, że skarżąca nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z wynajęciem pełnomocnika z wyboru. Uznał tym samym o konieczności przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu, o czym działając na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie drugim sentencji.