II SA/Op 627/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik - spr. po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na skutek wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi postanawia: odmówić przywrócenia terminu. W dniu 2 listopada 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik z urzędu - radca prawny J. M., działając w imieniu M. M., wniósł za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu skargę na decyzję tego organu z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...]. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę, gdyż wywiedziona została ona po terminie, a w skardze nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Odpis postanowienia doręczony został pełnomocnikowi skarżącego w dniu 2 stycznia 2017 r. W dniu 11 stycznia 2017 r. do tut. Sądu wpłynęły dwa wnioski pełnomocnika skarżącego, nadane w dniu 9 stycznia 2017 r. (k-59 akt). We wniosku z dnia 9 stycznia 2017 r., pełnomocnik domagał się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik podniósł, że dopiero w dniu 2 stycznia 2017 r. powziął wiedzę o odrzuceniu skargi z uwagi na złożenie jej po terminie. Uzasadniał, że niezłożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy, jak i winy skarżącego, który wystąpił z wnioskiem o prawo pomocy oraz wstrzymanie biegu terminu do wniesienia stosownego środka odwoławczego. Akcentował, że skarga wniesiona została w terminie 30 dni od dnia powiadomienia pełnomocnika skarżącego o ustanowieniu go pełnomocnikiem i przed upływem 7 dni od zapoznania się z aktami sprawy. W czasie zapoznawania się z aktami pełnomocnik skarżącego nie dysponował aktami SKO, gdyż brak ich było w aktach sprawy sądowej. Podał również, iż ma utrudniony kontakt z przedstawicielem skarżącego. Opisany wniosek został odrzucony postanowieniem Sądu z dnia 20 stycznia 2017 r. W kolejnym wniosku datowanym również na dzień 9 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję. Uzasadniając żądanie pełnomocnik podniósł, że J. M. działając jako kurator swojego syna złożyła w jego imieniu wniosek o przyznanie prawa pomocy, a w nim zawarła prośbę: "o wstrzymanie biegu terminu do wniesienia stosownego środka odwoławczego". Sąd w żaden sposób nie odniósł się jednak do wniosku o przywrócenie terminu, ograniczając się wyłącznie do wydania orzeczenia co do prawa pomocy. Zdaniem skarżącego, w opisanej sytuacji Sąd powinien odnieść się do tego wniosku i nawet uznając go za niedopuszczalny powinien o nim rozstrzygnąć i go odrzucić. Brak reakcji Sądu spowodował, że skarżący uznał, iż nie nastąpił jeszcze upływ terminu do wniesienia skargi i nie złożył wniosku o przywrócenie tego terminu. Pełnomocnik argumentując wniosek o przywrócenie terminu, podniósł także, że skarga została wniesiona w terminie 30 dni od dnia powiadomienia pełnomocnika skarżącego o ustanowieniu go pełnomocnikiem w sprawie i przed upływem 7 dni od zapoznania się z aktami sprawy. Wskazał, że sprawa niniejsza jest specyficzna, bowiem miał utrudniony kontakt ze skarżącym, który przebywa poza siedzibą Kancelarii pełnomocnika, a wszelkie informacje pełnomocnik czerpał z akt sprawy. Akta sprawy znajdujące się w Sądzie ograniczały się z kolei wyłącznie do odpisu zaskarżonej decyzji, bowiem całość akt administracyjnych znajdowało się w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Opolu jako zaskarżonym organie. Brak w nich było natomiast informacji na temat doręczeń w sprawie i nie znał terminów doręczeń pism stronie, a w czasie zapoznawania się z aktami sprawy, kurator skarżącego nie skontaktował się z pełnomocnikiem. Opisany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, stanowi przedmiot niniejszego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem skarżącemu został doręczony odpis decyzji, bądź innego rozstrzygnięcia w sprawie, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Termin, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony. W sytuacji zatem, gdy strona uchybiła terminowi do złożenia skargi skuteczne jej wniesienie i nadanie sprawie dalszego biegu jest uzależnione od złożenia przez nią lub jej pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § 1 P.p.s.a., wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i uwzględnieniu tego wniosku przez Sąd. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Wniosek o przywrócenie terminu, musi być jednakże złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2, § 4 P.p.s.a). Podawanym przez pełnomocnika skarżącego momentem ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jest powzięcie wiadomości o tym uchybieniu, które miało miejsce na skutek doręczenia pełnomocnikowi odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi. Doręczenie tego postanowienia nastąpiło w dniu 2 stycznia 2017 r., a wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 9 stycznia 2017 r. (za pośrednictwem poczty). Z powyższych względów uznać należało, że wniosek został złożony z zachowaniem 7 dniowego terminu, o jakim mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. i podlega rozpoznaniu pod względem przesłanek z przywołanego wyżej art. 86 § 1 P.p.s.a. Odnosząc się do okoliczności sprawy zauważyć trzeba, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożony w terminie otwartym do wniesienia skargi, nie wpływa na bieg tego terminu. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że przeszkoda w dokonaniu czynności, choćby niezawiniona przez stronę, powodowała przedłużenie terminu o okres trwania przeszkody w sposób zbliżony do zawieszenia terminu przedawnienia (por. postanowienie NSA z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I GZ 11/08, CBOiSA). Wyjaśnić należy także, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wszczyna postępowanie incydentalne, o charakterze pomocniczym (wpadkowym), mające na celu wydanie orzeczenia co do udzielenia, bądź odmowy udzielenia stronie pomocy od Skarbu Państwa, w dochodzeniu swoich praw przed sądem. O odrębności postępowania wszczętego na skutek wniosku o prawo pomocy złożonego przed wpłynięciem skargi do Sądu, świadczy § 72 ust. 1 Zarządzenia Nr 11 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie zasad biurowości w sądach administracyjnych, który nakazuje prowadzenie w każdym wydziale wojewódzkich sądów administracyjnych odrębne repertoria o symbolu "SO" – dla m.in. wpisywania wniosków o przyznanie prawa pomocy, składanych przed wpłynięciem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozstrzygnięcie wydane w wyniku rozpoznania tego wniosku, zapada po rozpatrzeniu przesłanek materialnych, określonych w przywoływanym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym na podstawie informacji zawartych w formularzu wniosku i jego uzasadnieniu. Sąd (referendarz sądowy) rozpoznając tego typu wniosek, jest zobowiązany ograniczyć się merytorycznie do zakresu wniosku, nie wykraczając poza ramy przedmiotowe tego postępowania incydentalnego i rozpoznawać kwestie przynależne do innego typu postępowania wpadkowego lub do postępowania głównego (por. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 636/10, CBOiSA). Wyrażona zatem przez kuratora skarżącego – J. M., w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy prośba o "wstrzymanie biegu terminu", uznana została jako nie wpływająca na rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy, albowiem jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, bądź całkowitym były przesłanki materialne, określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z tych względów nie zasługuje na akceptację argument wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, że kurator skarżącego zwróciła się wcześniej (w formularzu wniosku o prawo pomocy) o "wstrzymanie biegu terminu" rozumianego jako przywrócenie terminu, a Sąd nie odniósł się do tej kwestii. Ponadto, z przytoczonych wyżej względów nie można uznać za przyczynę uzasadniającą uchybienie terminu podawaną przez pełnomocnika skarżącego okoliczność, że pełnomocnik ten został wyznaczony po upływie terminu do wniesienia skargi. W tym miejscu podkreślić warto, że choć sam fakt wyznaczenia radcy prawnego po upływie tego terminu przez właściwą okręgową izbę radców prawnych (art. 253 P.p.s.a.) nie wpływa na bieg tego terminu, to stanowić może przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 479-480, teza 7; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013, s. 654-655, nb 5). Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie oznacza bowiem możliwości podjęcia przez niego natychmiastowego działania w imieniu strony. Dlatego przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Możliwość ta wyznacza bowiem czas ustania przyczyny uchybienia terminowi. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 P.p.s.a dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 125/09, Lex nr 564223; z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, niepubl., z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, niepubl., z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11; podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 117/08). W niniejszej sprawie, pełnomocnikiem z urzędu wyznaczono radcę prawnego J. M., który wiadomość o powyższym fakcie powziął w dniu 4 października 2016 r. (oświadczenie pełnomocnika złożone w piśmie z dnia 9 stycznia, k-54). Termin do złożenia skargi w sprawie, upłynął natomiast w dniu 23 sierpnia 2016 r. Z uwagi na fakt, że w sprawie wyznaczono pełnomocnika z urzędu, to należy podkreślić, iż był on upoważniony do działania w imieniu mandanta od momentu zawiadomienia go o wyznaczeniu. Zgodnie bowiem z art. 244 § 2 P.p.s.a. ustanowienie radcy prawnego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Oznacza to, że wyznaczony radca prawny jest obowiązany do podejmowania, z zachowaniem należytej staranności, wszelkich działań mających na celu obronę interesu strony w postępowaniu, nawet jeżeli uprzednio się z nią nie kontaktował. Z tych względów nie można uznać za zasadnych twierdzeń pełnomocnika, że z uwagi na brak w Sądzie pełnych akt sprawy nie mógł dokonać właściwych czynności w sprawie. W tym zakresie stwierdzić należy, iż Sąd nie dysponuje aktami administracyjnymi sprawy do chwili przekazania mu przez organ administracji wniesionej skargi wraz z odpowiedzią na nią i aktami administracyjnymi. Tym samym przed sporządzeniem skargi na decyzję SKO w Opolu z dnia 30 czerwca 2016 r., nr [...], pełnomocnik skarżącego winien zapoznać się z tymi aktami w siedzibie organu. Ponadto, jak podniósł sam pełnomocnik, w aktach sądowych znajdował się odpis zaskarżonej decyzji, przy której umieszczono kopię pocztowego potwierdzenia doręczenia, z zaznaczoną datą doręczenia tej decyzji (k-10 ówczesnych akt II SO/Op 33/16, które następnie dołączone zostały do akt sprawy II SA/Op 627/16). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika (por. m.in. postanowienia NSA z dnia: 18 października 2007 r., sygn. akt I FZ 421/07; 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 737/09; 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 465/10; 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 408/11; 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 545/11; 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 894/11; 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 231/11; 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II OZ 2/12; 18 lipca 2013 r., sygn. akt I OZ 584/13; 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 958/13). Jednocześnie, to strona powinna uzgodnić z pełnomocnikiem sposób komunikowania się w sprawie. Powinna także w ramach dbałości o swój interes procesowy, dochować wszelkiej staranności przy ochronie swoich praw i podjąć w tym zakresie niezbędne czynności, w tym m.in. skontaktować się z sądem lub wyznaczonym pełnomocnikiem z urzędu, w celu uzyskania informacji co do stanu postępowania sądowego. Wyjaśnić przy tym należy, że sąd administracyjny wydaje jedynie postanowienie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, a właściwa okręgowa izba radców prawnych wyznacza radcę prawnego i może też go zmienić na wniosek strony. Odwołując się do ugruntowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądu wskazać należy, że wniosek o przywrócenie terminu, musi wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu. Konieczne jest zatem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu. Nie daje pewności, a jedynie wiarygodność twierdzenia określonych faktów. Wymaga zatem wiarygodnej argumentacji wskazującej na istnienie niedającej się usunąć przeszkody w dochowaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi podlega natomiast ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Sąd podziela pogląd wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie, że jeżeli strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowej przez tego pełnomocnika. Profesjonalni pełnomocnicy zobowiązani są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od takich uczestników obrotu prawnego. Nieuwaga i zaniedbanie pełnomocnika traktowane być muszą tak samo jak gdyby dopuścił się ich mocodawca (por. np. postanowienie NSA z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt II FZ 452/16, CBOiSA). Dlatego też nie mogły zostać uwzględnione wyjaśnienia pełnomocnika skarżącego, gdyż nie przedstawił on okoliczności ani faktów, które pozwalałyby Sądowi na uznanie, że brak jest zawinienia w uchybieniu terminu do złożenia skargi wraz z wnioskiem o jego przywrócenie. Zestawienie daty powzięcia przez radcę prawnego wiedzy o ustanowieniu pełnomocnikiem skarżącego, tj. 4 października 2016 r., daty wniesienia skargi (2 listopada 2016 r. - k-6 akt), wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, tj. 9 stycznia 2017 r. oraz przytaczanych argumentów nie pozwala na przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest zasadny. W ocenie Sądu, ww. okoliczności sprawy nie uzasadniają twierdzenia, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 86 § 1 P.p.s.a. W sprawie nie wykazano, aby zaistniała jakakolwiek okoliczność nadzwyczajna, czy niezależna od strony, która uniemożliwiłaby jej czy też jej pełnomocnikowi dokonanie czynności, zmierzających do ochrony praw i złożenie wniosku o przywrócenie terminu wraz ze wniesioną skargą. Strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi do sądu (art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 P.p.s.a.). Wobec powyższego, Sąd działając na zasadzie art. 86 § 1 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.