II SA/Op 635/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 28 września 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca J. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu. Wyrokiem tut. Sądu z dnia 16 kwietnia 2009r., sygn. akt II SA/Op 635/09, oddalono skargę J. M., a w dniu 27 maja 2009r., na jej wniosek został doręczony skarżącej odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Następnie, skarżąca pismem z dnia 22 czerwca 2009 r., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w celu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła, że składa swoją prośbę dopiero teraz, ponieważ wcześniej zajęta była opieką nad chorą siostrą. W związku z powyższym referendarz sądowy przesłał J. M. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, wymagany na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", a także wezwał do wypełnienia i odesłania wypełnionego formularza, w terminie 7 dni o dnia otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca stosując się do wezwania, nadesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym powtórzyła żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. W dalszej części wniosku podniosła, że sprawy samowoli budowlanej przy ul. [...] w O. trwają ponad 20 lat od marca 1989 r., a wobec czego poniosła wysokie koszty na adwokatów, opłaty sądowe, przygotowanie pism sądowych, przejazdy kolejowe (dojazdy do Warszawy do NSA itp.), nie licząc ciągłych stresów. Podała, że prowadzi gospodarstwo domowe sama. Podała także, że posiada majątek w postaci połowy domu przy ul. [...] stanowiącej spadek po rodzicach, jest to 1 piętro domu o powierzchni 100 m2 oraz współwłasność z mężem mieszkania o powierzchni 84 m2. Mąż, według oświadczenia skarżącej, nie zamieszkuje razem z nią we wspólnym mieszkaniu. Skarżąca wskazała, że ma emeryturę w wysokości 1.146,03 zł miesięcznie. Wskazała również, że posiada "skromne zasoby pieniężne wynoszące około 2.000 zł i 2.500 $, przeznaczone na tzw. czarną godzinę, jak wypadki losowe, choroby, pochówek". W wyniku rozpoznania wniosku skarżącej, referendarz sądowy w dniu 10 lipca 2009r. odmówił przyznania jej prawa pomocy. W terminie zakreślonym do wniesienia sprzeciwu na powyższe orzeczenie referendarza, skarżąca w piśmie z dnia 6 sierpnia 2009r. poprosiła o "odsunięcie terminu sprawy sądowej" z uwagi na ciężką sytuację losowo-rodzinną, a także wyraziła ubolewanie z powodu treści zapadłego postanowienia o odmowie przyznania jej prawa pomocy. Wobec wątpliwości co do rodzaju wniesionego pisma z dnia 6 sierpnia 2009r., Sąd wezwał skarżącą w dniu 24 sierpnia 2009r. do sprecyzowania w/w pisma – w terminie 7 dni, w szczególności przez określenie czy jest to sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2009r., odmawiającego przyznania jej pomocy. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 14 września 2009r., a w dniu 21 września 2009r. wpłynęło do Sądu pismo, w którym skarżącą ponownie podniosła kwestie wysokich kosztów jakie poniosła w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie i oświadczyła, że nie posiada odpowiednich funduszy na dalsze prowadzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że pismo skarżącej z dnia 6 sierpnia 2009r., wniesione w terminie do złożenia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego, a także następne pismo w sprawie z dnia 18 września 2009r., zawierają żądania ponownego rozpoznania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wprawdzie skarżąca wprost nie użyła oznaczenia rodzaju pism jako "sprzeciwu", niemniej przedmiot żądań w nich zawartych, a zwłaszcza ponowne podnoszenie okoliczności braku funduszy na prowadzenie postępowania, nakazuje traktować pismo z dnia 6 sierpnia 2009r. jako sprzeciw na wydane w sprawie postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2009r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. Uwzględniając zatem przepisy prawa dotyczące przyznania pomocy przez Państwo w postępowaniu sądowoadministracyjnym zważono, że w świetle art. 245 P.p.s.a., prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazać należy, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zgodnie z art. 244 § 2 P.p.s.a., stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków tego wyznaczonego pełnomocnika. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę przesłanki ustawowe, jakie musi spełnić wnioskujący, aby jego żądanie zostało pozytywnie rozpatrzone. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zatem w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Reasumując powyższe stwierdzić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić istnienie okoliczności wskazanej w przywołanym przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Zważyć także należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd dokonuje oceny sytuacji materialnej wnioskującego na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie złożonych przez niego oświadczeń, w urzędowym formularzu wniosku. Wniosek ten bowiem, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając powyższe regulacje, Sąd dokonał oceny sytuacji bytowej skarżącej opierając się na jej oświadczeniu zawartym w formularzu wniosku, mając na uwadze, że skarżąca została pouczona o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, w myśl art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Sąd zważył zatem, że skarżąca uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.146,03 zł, posiada 2.000 zł i około 2.500 $ oszczędności, jest współwłaścicielką mieszkania o powierzchni 84 m², a także jest właścicielką ½ domu o powierzchni 100 m². Przedstawiona sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyjęcia stanowiska, że skarżąca jest osobą ubogą, źle sytuowaną materialnie i pozostającą w niekorzystnym położeniu bytowym, a w konsekwencji że należy jej przyznać prawo pomocy. Uwzględnić bowiem trzeba, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, bowiem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, których obowiązek powszechnego i równego ponoszenia, wynika z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem prawo pomocy – sprowadzające się do przejęcia przez Państwo ciężaru poniesienia kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego – jest instytucją wyjątkową, mogącą mieć zastosowanie jedynie do osób, które z przyczyn obiektywnych znajdują się w sytuacji uniemożliwiającej im poniesienie kosztów postępowania. Ponadto, biorąc pod uwagę okoliczność, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowych, Sąd zauważył, że z oświadczenia zawartego przez skarżącą we wniosku wynika, że jest ona osobą samotnie gospodarującą. Nie tworzy ona bowiem wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim małżonkiem, a zatem ma na utrzymaniu jedynie swoją osobę. Wprawdzie J. M. podała, że pomaga samotnej 84-letniej siostrze, która przeszła udar mózgu, jednakże zważyć trzeba, że siostra również posiada dochód miesięczny, albowiem otrzymuje 1.064,06 zł emerytury, a ponadto z wniosku nie wynika, aby wspólnie prowadziły one gospodarstwo domowe. Przywołane okoliczności sprawy miano na uwadze podczas rozpoznawania niniejszego wniosku, przyjmując przeciętne koszty niezbędnego utrzymania, co do wysokości których Sąd posiada wiedzę. W ocenie Sądu, dochody wskazane we wniosku pozwalają na pokrycie przez J. M. kosztów przeciętnego utrzymania oraz na poniesienie pozostałych wydatków codziennych. Co więcej, umożliwiają one skarżącej pokrywanie kosztów utrzymania dwóch nieruchomości o dużej powierzchni, a nawet pozwoliły na zgromadzenie oszczędności, których wysokość stanowi ponad dziesięciokrotność należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Ta ostatnia okoliczność ma decydujące znaczenie dla odmowy przyznania prawa pomocy. Brak wszak przeszkód, by nieznaczna część oszczędności skarżącej została przeznaczona na potrzeby postępowania, i to bez odczuwalnego wpływu na jej sytuację. Nie sposób także nie zauważyć potencjału finansowego jaki wynika z faktu posiadania przez skarżącą dwóch nieruchomości, które mogą stanowić źródło dodatkowego jej dochodu (por. szerzej postanowienie NSA z dnia 20 października 2004r., sygn. akt FZ 454/04, niepublikowane). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, aby nie posiadała wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych oraz wynajęcie pełnomocnika z wyboru, a zatem że nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd uznał zatem, że sytuacja finansowa skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy i orzekł jak w sentencji postanowienia.