II SA/Op 655/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D.L. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. D.L. wniosła skargę na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wezwał ją do uiszczenia wpisu sądowego stałego od skargi w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych) w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżącej jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru (k.64 akt) doręczono to wezwanie, do rąk dorosłego domownika w dniu 9 listopada 2010 r. Skarżąca nie uiściła wymaganego wpisu, natomiast odpowiadając na wezwanie złożyła w dniu 17 listopada 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pismo zawierające prośbę o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, działając na podstawie art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przesłał skarżącej urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy do odesłania i wypełnienia w terminie 7 dni od dnia otrzymania. Skarżąca odebrała wezwanie w dniu 30 listopada 2010 r. i odesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 6 grudnia 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) i wniosła w nim o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku D.L. wskazała, że nie posiada żadnych oszczędności, kont, akcji, itp., nie ma rzeczy wartościowych, ma dom, o powierzchni 120 m2, jest on w trakcie zawieszonego remontu. Ma też mieszkanie o powierzchni 64 m2 w K., w zarządzie byłego męża, trwa proces sądowy od 2007 r., dotyczy on podziału wspólnego majątku. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem, dziecko nie posiada majątku, ich jedyny stały dochód to alimenty w kwocie 500 zł od sierpnia 2010 r. ściągane przez komornika, skarżąca osiąga też dochody z prac dorywczych w kwocie od 300 do 400 zł miesięcznie. Cały majątek zgromadzony w ciągu 24 lat małżeństwa zagarnął były mąż, od 2004 r. skarżąca nie miała prawa skorzystania z niczego czego się dorabiała, nawet z odzieży. Musi dojeżdżać na procesy sądowe do K. i P., co niesie dodatkowe koszty dojazdu i niekiedy wynajmowania noclegów, gdyż nie może skorzystać ze swego mieszkania czy domków letniskowych nad morzem zagarniętych przez byłego męża. Musi spłacać byłemu mężowi 1500 zł z tytułu nakazu sądowego. Będący na jej utrzymaniu syn jest niepełnosprawny wymaga rehabilitacji. Wysokie koszty utrzymania i ciężka zima nie pozwalają skarżącej na poniesienie kosztów bez uszczerbku dla funkcjonowania jej i dziecka. Referendarz sądowy w związku ze złożonym przez skarżącą w dniu 6 grudnia 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, działając w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwał skarżącą w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - wskazanie gdzie obecnie zamieszkuje wraz z synem, jakiej wysokości są koszty utrzymania mieszkania poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za czynsz, energię elektryczną, wodę itp., - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, - nadesłanie jej zeznania podatkowego za rok 2009 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres, - przesłania zaświadczenia o zarejestrowaniu się przez nią, jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy, - wyjaśnienia kwestii nieruchomości budynkowej – domu o powierzchni 120 m2, czy stanowi on wyłączną jej własność, jaki jest jego adres, wartość rynkowa, a nadto czy obecnie stanowi on jakieś źródło dochodu, np.z tytułu najmu, - przesłanie nakazu sądowego, na podstawie, którego ma ona spłacać byłemu mężowi kwotę 1500 zł i wyjaśnienie z jakiego tytułu powstała ta należność, - nadesłania zaświadczenia lub innego dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność jej dziecka, - wskazanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie korzystają w okresie ostatnich 3 miesięcy ze świadczeń z pomocy społecznej jeśli tak to jakich i w jakiej wysokości. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jej odmową. Skarżąca odebrała powyższe wezwanie w dniu 21 grudnia 2010 r. osobiście, co potwierdza zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru (k. 79 akt) i odpowiedziała na nie w dniu 28 grudnia 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), pismem z tego samego dnia. Poprosiła w nim o rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie złożonego przez nią oświadczenia majątkowego, ponieważ obecnie nie jest w stanie dostarczyć dokumentów, których Sąd żąda z uwagi na zimę, okres świąteczny, brak transportu, potrzebę opieki nad dzieckiem w okresie ferii oraz utrzymanie ciepła w domu, a także koszty dojazdu do miasta 4,50 zł w jedną stronę uniemożliwiające zrealizowanie żądania w tak krótkim czasie. Oświadczyła, że obecnie zamieszkuje z synem w D. Nr [...] a, koszty utrzymania domu są ogromne niewspółmierne do jej możliwości, dlatego chce mieszkać we własnym mieszkaniu w K., co sugeruje jej sąd alimentacyjny, gdyż stara się o większe alimenty. Miesięczne koszty, wynoszą kolejno: energii za miesiące to 250 zł (za 2 miesiące – 500 zł), woda ze studni jest równa kosztom energii, wywóz śmieci 25 zł, opał 800 zł (od października do maja sezon grzewczy), gaz 50 zł, telefon 50 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z 10 letnim synem i żadne nie posiada kont bankowych i lokat. W załączeniu przesłała zeznanie podatkowe za 2009 r., wyjaśniając, że w tym okresie prowadziła działalność gospodarczą agroturystyczną, obecnie nie może jej prowadzić, gdyż koszty ZUS przewyższają dochód z wynajmu dwóch małych pokoików. W lipcu 2010 r. musiała zawiesić działalność ze względu na pogarszający się stan zdrowia i potrzebę opieki na dzieckiem. Nie rejestruje się już jako bezrobotna, gdyż Urzędy Pracy nie oferują pracy takim osobom jak ona, szkolenia jej nie interesują, gdyż ma ich sporo, a jej "potrójne" wykształcenie nie jest w cenie. Ma możliwość pracy w swojej dawnej jednostce w K., jednak nie ma tam mieszkania, a mieszkała tam i pracowała od 1989 r. do 2005 r. Podejmuje prace dorywcze jeśli pozwala jej na to zdrowie i czas, może pracować jedynie do godziny 15, gdyż musi zadbać o dziecko dojeżdżające ze szkoły do miasta, w szkole brak świetlicy dla 4 klas, a dziecko nie jest w stanie samo funkcjonować w domu. Dom ma powierzchnię użytkową 120 m2 , są nim 4 pokoje: 40 m2, 12 m 2 , dwa po 9 m2, kuchnia, przedpokoje, w-c i łazienka to reszta, pozostała część domu to pomieszczenia gospodarcze i garażowe. Dom w stanie remontu otrzymała po rodzicach, stanowi jej własność, jednak ma zobowiązania względem braci, gdyby chciała go sprzedać, to musi oddać go im oddać, był to warunek rodziców. Wartości rynkowej domu nie określała, gdyż nie zamierzali go sprzedawać. Obecnie dom ten nie stanowi źródła dochodu, przynosi straty i jest dla skarżącej za drogi w utrzymaniu, brat chce go przejąć i utrzymywać, ale ona nie ma gdzie się podziać z dzieckiem. Opłata byłemu mężowi kwoty 1500 zł wraz z odsetkami i kosztami przekazów powstała w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w Kluczorku z dnia [...]. Były mąż po ustaniu wspólnoty majątkowej kilkakrotnie spłacił zaległe raty kredytu zaciągniętego wspólnie w trakcie trwania małżeństwa i domagał się od skarżącej zwrotu tej kwoty, pomimo iż przejął cały ich majątek, a sprawa podziału jest w toku od 2007 r. Apelację odrzucono postanowieniem Sądu Rejonowego w Kluczborku sygn. Akt [...], skarżąca nie posiada tego dokumentu. Skarżąca wskazała, że nie posiada dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność dziecka, lekarz kilkakrotnie wystawiał jej zaświadczenia na potrzeby Sądu, szkoły, opieki i każdorazowo musiała zapłacić za nie, na kolejną zapłatę jej nie stać. Skarżąca zwróciła się w swoim piśmie do Sądu, aby zwrócił się do lekarza w D. o potwierdzenie, że jej syn urodził się kręczem szyjnym i wymaga ciągłej rehabilitacji, ponadto ma astygmatyzm i problemy emocjonalne, w załączeniu przesłała opinię o uczniu wystawioną przez pedagoga szkolnego w dniu 21 czerwca 2007 r. potwierdzającą problemy emocjonalne syna i wyjaśniające ich przyczynę. Skarżąca przesłała też swoje orzeczenie o niepełnosprawności, która trwa od 1992 r. i stale się pogłębia, orzeczenie to wystawiono w dniu 27 listopada 2003 r., stwierdza ono lekki stopień niepełnosprawności o charakterze okresowym orzeczonym do dnia 30 listopada 2005 r. D.L. przesłała ponadto : - zawiadomienie z Sądu Okręgowego w Opolu z dnia [...], sygn. akt [...] o wyznaczeniu na dzień 15 września 2010 r. terminu rozprawy apelacyjnej w sprawie z powództwa Z.L. przeciwko niej o zapłatę, - zaświadczenie z dnia 13 maja 2009 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w J., iż od dnia wystawienia zaświadczenia była zarejestrowana, jako osoba poszukująca pracy, - kopię deklaracji podatkowej za 2009 r., PIT-36 wykazującą, że w roku tym skarżąca uzyskała dochód z prowadzonej działalności gospodarczej 3128,88 zł. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/OP 655/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę D.L., na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., z uwagi na to, że nie uiściła ona od niej wpisu. W uzasadnieniu tego postanowienia tut. Sąd wskazał, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowym "Spóźniony wniosek o przyznanie prawa pomocy jako bezskuteczny nie może przerwać biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej." ( patrz: postanowienie sądu antymonopolowego z dnia 7 stycznia 1998 r., XVII Ama 86/97, system informacji sądowej LEX nr 55922.) Skarżąca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie jej z wpisu od skargi, uczyniła to jednak już po upływie 7 dniowego terminu do uiszczenia wpisu od skargi, który upływał w dniu 16 listopada 2010 r., a mianowicie w dniu 17 listopada 2010 r., wniosek ten zatem jest w tym zakresie bezskuteczny, jako spóźniony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy ma jednak szerszy zakres, i będzie on przedmiotem odrębnego postępowania incydentalnego w ramach postępowania ze skargi D.L. W związku z tym referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu rozpoznał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 listopada 2010 r., uzupełniony na urzędowym formularzu w dniu 6 grudnia 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej). Wniosek ten obejmuje swym zakresem żądanie przyznania prawa pomocy w całości, czyli poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, do których zaliczają się opłaty sądowe i zwrot wydatków oraz ustanowienie radcy prawnego, co określa art. 245 § 2 P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie następuje, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak stanowi art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarżąca zamieszkuje z dziesięcioletnim synem, ich łączny dochód wynosi około 800 zł, przy czym skarżąca wskazała, iż jedynie kwota 500 zł alimentów stanowi stały dochód, a kwoty 300 – 400 zł są niegwarantowane z tytułu prac dorywczych są niegwarantowane. Na jedną osobę w gospodarstwie domowym skarżącej przypada dochód o d 250 zł do 450 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, że zimą miesięcznie wydaje około 1175 zł na opłaty związane z zapewnieniem mediów w domu (opał 800 zł, gaz 50 zł, telefon 50 zł, woda 250 zł, wywóz śmieci 25 zł) Skarżąca twierdzi, że ona i jej syn są niepełnosprawni, należy jednak zauważyć, że nie nadesłała żadnego aktualnego dokumentu to potwierdzającego. Ponadto skarżąca podała, że jej apelacja co do zapłaty byłemu mężowi 1500 zł została odrzucona, a jednocześnie przysłała zawiadomienie o wyznaczeniu rozprawy apelacyjnej o zapłatę, nie wyjaśniając przy tym relacji swego oświadczenia i nadesłanego zawiadomienia. Należy w tym miejscu zauważyć, że skarżąca zaznaczyła w piśmie z dnia 28 grudnia 2010 r., iż nie jest w stanie w wyznaczonym terminie nadesłać żądanych przez referendarza dokumentów, co można potraktować, jako wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania. Jednakże referendarz sądowy uznał, że nie będzie przedłużał skarżącej tego terminu, gdyż pomimo wskazanych wyżej nieścisłości, w jego ocenie zebrany w sprawie materiał zezwala na mu na merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz doszedł do przekonania, że skarżąca uprawdopodobniła w sposób dostateczny, iż spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie przez nią żądanym. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że Sąd - uwzględniając fakt pouczenia skarżącej o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej (rubryka nr 13 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy) za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy - uznał za wiarygodne wyjaśnienia udzielone przez nią w sprawie. Referendarz sądowy stwierdził, iż sytuacja materialna skarżącej uprawnia ją do przyznania jej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie i postanowił przyznać jej to prawo w całości, zwalniając ją od kosztów sądowych w całości i ustanawiając radcę prawnego z urzędu. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącej przemawia aktualne orzecznictwo sądowe, jak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002r., sygn. akt OZ 862/04, niepublikowane że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Minimalne wynagrodzenie za pracę, na rok 2011 r. ustalono w kwocie brutto 1386 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 października 2010 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. (Dz. U. nr 194, poz. 1288), jest ono zatem wyższe niż dochód na członka rodziny skarżącego, który wynosi od 250 zł do 450 zł netto ( kwota ta wynika z kwoty łącznego dochodu rodziny skarżącej podzielonego przez ilość osób na które on przypada). W tym miejscu należy zauważyć, że skarżąca ma wprawdzie nieruchomości w postaci domu i zabudowań gospodarczych, a także nieruchomości wchodzące w skład będącego przedmiotem postępowania podziałowego majątku wspólnego z byłym mężem, co zgodnie z aktualnym orzecznictwem mogłoby stanowić przesłankę odmowy przyznania mu prawa pomocy, patrz; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane, w którym Sąd ten podkreślił, że nim, że: "opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienia od tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia." Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej wskazanej sprawie uznał, oddalając zażalenie, że na postanowienie, którym sąd wojewódzki odmówił osobie fizycznej zwolnienia od wpisu w wysokości 100 zł, dodał, że skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy, a ten może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest obowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych." Jednak jak podniosła skarżąca, dom jest po rodzicach, w bardzo złym stanie, wymaga znacznych nakładów na remont, na które aktualnie jej nie stać, natomiast w razie sprzedaży musi uwzględnić braci, rozważa przekazanie go pod opiekę bratu, ale nie ma gdzie mieszkać. Nieruchomości natomiast, które są jej współwłasnością z byłym mężem, obecnie nie znajdują się w jej zasięgu, stąd też prowadzony jest o ich podział proces sądowy. Trudno zatem przyjąć, że skarżąca mogłaby pod zastaw tych nieruchomości uzyskać kredyt na cel pokrycia kosztów sądowych, a nadto nie można zapominać o złej sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej syna, stwarzającej potrzeby ponoszenia przez nich dodatkowych wydatków na rehabilitację. Ogólna ocena sytuacji materialnej skarżącej prowadzi zatem do stwierdzenia występowania po jej stronie przesłanki przyznania prawa pomocy w całości, a mianowicie, że nie jest ona w stanie w chwili obecnej ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 1, pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.