II SA/Op 677/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. G. i B. G. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu pierwotnego na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanawia: 1. oddalić wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie kwoty 100 zł (słownie: sto złotych) uiszczonej tytułem wpisu od skargi, 2. zwolnić skarżących od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, 3. ustanowić dla skarżących adwokata z urzędu. L. G. i B. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu pierwotnego, składając skargę uiścili w dniu 27 października 2010 r., kwotę 100 (sto) złotych tytułem wpisu sądowego. W dniu 6 grudnia 2010 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 2 grudnia 2010 r., skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie kwoty 400 (czterysta) złotych tytułem uzupełnienia wpisu od skargi w wysokości 500 (pięćset) złotych. W dniu 8 grudnia 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wpłynęły do tut. Sądu wnioski skarżących, złożone na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioski te, prawie identyczne w treści, zawierają tę samą argumentację. Skarżący w ich uzasadnieniu wskazali, że wysokość nałożonego na nich obowiązku uzupełnienia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 400 zł przekracza ich możliwości finansowe. Mają bardzo trudną sytuację materialną, brakuje im pieniędzy, nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez uszczerbku ich utrzymania koniecznego. Tworzą wspólnie gospodarstwo domowe, jedyny ich dochód to zasiłek przedemerytalny L. G. w kwocie 1012,90 zł brutto, co daje netto kwotę 863,74 zł, B. G. nie posiada żadnych dochodów. Nie mają oni żadnych oszczędności, żyją bardzo oszczędnie, poniżej minimum socjalnego, nie korzystają z opieki społecznej. Z zasiłku emerytalnego muszą co miesiąc opłacić kwoty za czynsz mieszkaniowy 471,11, gaz 40,23 zł, energię elektryczną 80,32 zł, telefon 100 zł, zostaje im 250 zł na życie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podali, że jedyny ich majątek to mieszkanie własnościowe w spółdzielni mieszkaniowej o powierzchni 59,70 m2. L. G. do wniosku dołączył w kserokopii: odcinek wypłaty zasiłku przedemerytalnego z sierpnia 2010 r., rachunek za gaz, energię elektryczną, dowód wpłaty czynszu, wszystkie są z bieżącego okresu, potwierdzające podane przez skarżących kwoty ponoszonych opłat. B. G. dołączyła do wniosku oświadczenie z dnia 7 grudnia 2010 r., że nie osiąga żadnych dochodów, ponieważ nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej, ani nie jest zarejestrowana w biurze pracy, jest na utrzymaniu męża. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Skarżący, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., o prawo pomocy w zakresie całkowitym powinni wykazać, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżących pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, referendarz sądowy wziął pod uwagę dane zawarte w przesłanych wnioskach oraz załączonych do nich dokumentach i stwierdził, że skarżący wykazali w sposób dostateczny, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, nie wykazali natomiast, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rodzaj i wysokość podanych przez nich wydatków udokumentowanych, ponoszonych co miesiąc wynoszących łącznie 591,66 zł (czynsz, gaz, energia) w zestawieniu z uzyskiwanym dochodem w skali miesiąca 863,74 zł, przy braku oszczędności, jednoznacznie dowodzą, że znajdują się oni w trudnej sytuacji materialnej. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że Sąd - uwzględniając fakt pouczenia skarżących o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy - uznał za wiarygodne wyjaśnienia udzielone przez nich w w/w sprawach. Kolejnym, niewątpliwie ważnym elementem mającym wpływ na stwierdzenie spełnienia przez skarżących przesłanki przyznania prawa pomocy było również określenie rozmiaru obciążenia finansowego ciążącego na nich w związku z dalszym postępowaniem. W tym zakresie trzeba odnotować, że w sprawie został już uiszczony w dniu 27 października 2010 r., częściowo wpis od skargi, do kwoty 100 zł. Zwolnienie zatem od tej części opłaty sądowej nie mogło być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem wniosek taki jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje on zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona obowiązana jest przed jego złożeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie należy podnieść, że zwolnienie od kosztów nie ma mocy wstecznej, a zatem nie obejmuje już uiszczonego wpisu (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 791/06, Lex nr 234889). Niewątpliwie, w przedmiotowej sprawie L. i B. G. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy już po częściowym opłaceniu przez nich skargi, dlatego wniesiona część wpisu nie mogła stanowić przedmiotu zwolnienia. Z tych przyczyn referendarz orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia, natomiast zwolnił skarżących od obowiązku ponoszenia pozostałych kosztów sądowych, a także przyznał im adwokata z urzędu. Reasumując, uznać należało, że ograniczone środki finansowe jakimi dysponują skarżący, przy wysokości wykazanych przez nich stałych wydatków, do których dodać również należy koszty wyżywienia, czy środków czystości, wskazują, że są oni osobami, którym przysługuje prawo pomocy, lecz prawo to nie obejmuje - z powodów omówionych wcześniej – uiszczonej części wpisu od skargi. Należy zatem stwierdzić, że referendarz sądowy ocenił, iż skarżący wykazali, że zasługują na przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli spełnili przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznania prawa pomocy w tym zakresie, to jest nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie, ale nie w zakresie całkowitym. Skarżący mają bowiem stałe, chociaż skromne źródło utrzymania, a przy tym nie wskazali, iż są osobami schorowanymi, niezdolnymi do pracy, a biorąc pod uwagę to i ich wiek, można założyć, że są w stanie podjąć chociażby dorywcze zajęcia zarobkowe. W tym miejscu odnotować też przyjdzie, że wnioskodawcy wspólnie wnieśli skargę i chociaż odrębnie złożyli wnioski o prawo pomocy, to biorąc pod uwagę, iż wnosili w nich o ten sam zakres prawa pomocy i uzasadniali je tymi samymi argumentami, wystarczające jest ustanowienie jednego pełnomocnika z urzędu dla nich obojga. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., referendarz postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy, jak w punkcie 2 i 3 sentencji postanowienia.